| YouTube Channel

नागबलः (nAgabalaH)

 
Apte Hindi
Hindi
नागबलः
पुं*
 नागः-बलः -
भीम की उपाधि
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 भीमसेनः, भीमः, वीरवेणु, वृकोदरः, बकजित्, किचकजित्, कटव्रणः, नागबलः, गुणाकरः, जरासन्धजित्, हिडिम्बजित्, जयन्तः
noun
युधिष्ठिरस्य अनुजः तथा च अर्जुनस्य अग्रजः।
"भीमसेनः बलशाली आसीत्।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
नागबलः,
पुं,
 (नागानामिव बलं यस्य ।) भीम-सेनः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
(अस्य नाग-बलाप्तिकथा । यथा, महाभारते । १ । १२८ ।६५ -- ७० ।“एवमुक्तस्तदा नागो वासुकिं प्रत्यभाषत ।यदि नागेन्द्र ! तुष्टोऽसि किमस्य धनसञ्चयैः ॥
रसं पिबेत् कुमारोऽयं त्वयि प्रीते महाबलः ।बलं नागसहस्रस्य यस्मिन् कुण्डे प्रतिष्ठितम् ॥
यावत् पिबति बालोऽयं तावदस्मै प्रदीयताम् ।एवमस्त्विति तं नागं वासुकिः प्रत्यभाषत ॥
ततो भीमस्तदा नागैः कृतस्वस्त्ययनः शुचिः ।प्राङ्मुखश्चोपविष्टः स रसं पिबति पाण्डवः ॥
एकोच्छ्वासात्ततः कुण्डं पिबति स्म महाबलः ।एवमष्टौ स कुण्डानि ह्यपिबत् पाण्डुनन्दनः ॥
ततस्तु शयने दिव्ये नागदत्ते महाभुजः ।अशेत भीमसेनस्तु यथासुखमरिन्दमः ॥
”तथा च तत्रैव । १ । १२९ । १९ -- २१ ।“ततोऽष्ठमे तु दिवसे प्रत्यबुध्यत पाण्डवः ।तस्मिंस्तदा रसे जीर्णे सोऽप्रमेयबलो बली ॥
तं दृष्ट्वा प्रतिबुध्यन्तं पाण्डवं ते भुजङ्गमाः ।सान्त्वयामासुरव्यग्रा वचनञ्चेदमब्रुवन् ॥
यत्ते पीतो महाबाहो ! रसोऽयं वीर्य्यसंभृतः ।तस्मान्नागायुतबलो रणेऽधृष्यो भविष्यति ॥
”)हस्तितुल्यबलवति, त्रि ॥