| YouTube Channel

नागकेसरः (nAgakesaraH)

 
Apte Hindi
Hindi
नागकेसरः
पुं*
 नागः-केसरः -
सुगंधित फूलों का एक वृक्ष
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 नागकेसरः, नागकेशरः, नागकेशसर, नागकिञ्जल्कम्
noun
वसन्तोद्भवः पीतकृष्णरक्तवर्णीयपुष्पोषधिभेदः।
"नागकेसरः उपस्करेषु उपयुज्यते।"
Synonyms:
 नागकेसरः, नागकेशरः, नागकेशसर, नागकिञ्जल्कम्, कषायः
noun
वृक्षविशेषः यस्य शुष्काणि फलानि भेषजरञ्जकव्यञ्जनादिरूपेण उपयुज्यन्ते।
"ग्रीष्मे नागकेसरे श्वेतपुष्पाणि विकसन्ति।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: नागकेसरः
Root: नागकेसर
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Nāgesar
Mesua ferrea
Tamil Cir̤u nākappūmaram
Shloka(s):
3|3|82|2 ► हीने त्वञ्चिः कुम्भफलश्चाम्पेयो नागकेसरः॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|82|2 ⇢ हीनः (हीन) (पुं) ⇒ Nagēsar
Mesua ferrea
Tamil Cir̤u nākappūmaram ⇒
➠ 3|3|82|2 ⇢ अञ्जिः (अञ्जि) (पुं) ⇒ Nāgesar
Mesna ferrea
Tamil Nāgappūmaram ⇒
➠ 3|3|82|2 ⇢ कुम्भफलः (कुम्भफल) (पुं) ⇒ Nāgēsar
Mesna ferrea
Tamil Nākappamaram ⇒
➠ 3|3|82|2 ⇢ चाम्पेयः (चाम्पेय) (पुं) ⇒ Nāgesar
Mesua ferrea ⇒
➠ 3|3|82|2 ⇢ नागकेसरः (नागकेसर) (पुं) ⇒ Nāgesar
Mesua ferrea
Tamil Cir̤u nākappūmaram ⇒
Related word(s):
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
नागकेसरः,
पुं,
 (नागस्येव केसरो यस्य ।) पुष्पवृक्ष-विशेषः । नागेश्वर इति भाषा ॥
तत्पर्य्यायः ।चाम्पेयः २ केसरः ३ काञ्चनाह्वयः ४ । इत्यमरः ।२ । ४ । ६५ ॥
केशरः ५ नागकेशसरः ६ । इतिभरतः ॥
किञ्जल्कः ७ नागकिञ्जल्कः ८ नागीयः ९काञ्चनम् १० सुवर्णम् ११ हेमकिञ्जल्कः १२रुक्मम् १३ हेम १४ पिञ्जरः १५ फणिकेसरः १६पन्नगकेसरः १७ । तत्पुष्पगुणाः । अल्पोष्ण-त्वम् । लघुत्वम् । तिक्तत्वम् । कफवस्तिवातामय-कण्ठशीर्षरोगनाशित्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
तन्नामगुणाः ।“नागपुष्पः स्मृतो नागः केसरो नागकेसरः ।चाम्पेयो नागकिञ्जल्कः कथितः काञ्चनाह्वयः ॥
नागपुष्पं कषायोष्णं रूक्षं लघ्वामपाचनम् ।खुरकण्डुतृषास्वेदच्छर्द्दिहृल्लासनाशनम् ॥
दौर्गन्ध्यकुष्ठवीसर्पकफपित्तविषापहम् ॥
”त्रिजातकं नागकेशरसंयुक्तं चतुर्ज्जातकं भवतियथा, --“त्वगेलापत्रकैस्तुल्यैस्त्रिसुगन्धिस्त्रिजातकम् ।नागकेशरसंयुक्तं चतुर्ज्जातकमुच्यते ॥
तद्द्बयं रोचकं रूक्षं तीक्ष्णोष्णं मुखगन्धहृत् ।लघु पित्ताग्निकृद्वर्ण्यं कफवातविषापहम् ॥
”इति भावप्रकाशः ॥