| YouTube Channel

नागकेसर (nAgakesara)

 
Spoken Sanskrit
English
नागकेसर - nAgakesara -
m.
 - Indian rose chestnut [ Mesua Roxburghii - Bot. ]
नागकेसर - nAgakesara -
n.
 - its blossom
नागकेसर - nAgakesara -
n.
 - kind of steel
Monier Williams Cologne
English
नाग—केसर
m.
 Mesua Roxburghii,
Vāsant.
नाग—केसर
n.
 its blossom,
Suśr.
 (-चूर्णक,
L.
 )
a kind of steel,
L.
Apte Hindi
Hindi
नागकेसरः
पुं*
 नागः-केसरः -
सुगंधित फूलों का एक वृक्ष
L R Vaidya
English
nAga-kesara {% m. %} name of a tree with fragrant flowers.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
नागकेसर n. °eine Art Coitus, E 593 (D).
Sanskrit Tibetan
Tibetan
na ga ge sar
नागकेसर
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
हेमपुष्प
हेमपुष्प, नागकेसर
हेमपुष्पमिह नागकेसरं,
verse 2.1.1.206
page 0025
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: नागकेसरः
Root: नागकेसर
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Nāgesar
Mesua ferrea
Tamil Cir̤u nākappūmaram
Shloka(s):
3|3|82|2 ► हीने त्वञ्चिः कुम्भफलश्चाम्पेयो नागकेसरः॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|82|2 ⇢ हीनः (हीन) (पुं) ⇒ Nagēsar
Mesua ferrea
Tamil Cir̤u nākappūmaram ⇒
➠ 3|3|82|2 ⇢ अञ्जिः (अञ्जि) (पुं) ⇒ Nāgesar
Mesna ferrea
Tamil Nāgappūmaram ⇒
➠ 3|3|82|2 ⇢ कुम्भफलः (कुम्भफल) (पुं) ⇒ Nāgēsar
Mesna ferrea
Tamil Nākappamaram ⇒
➠ 3|3|82|2 ⇢ चाम्पेयः (चाम्पेय) (पुं) ⇒ Nāgesar
Mesua ferrea ⇒
➠ 3|3|82|2 ⇢ नागकेसरः (नागकेसर) (पुं) ⇒ Nāgesar
Mesua ferrea
Tamil Cir̤u nākappūmaram ⇒
Related word(s):
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
नागकेसरः,
पुं,
 (नागस्येव केसरो यस्य ।) पुष्पवृक्ष-विशेषः । नागेश्वर इति भाषा ॥
तत्पर्य्यायः ।चाम्पेयः २ केसरः ३ काञ्चनाह्वयः ४ । इत्यमरः ।२ । ४ । ६५ ॥
केशरः ५ नागकेशसरः ६ । इतिभरतः ॥
किञ्जल्कः ७ नागकिञ्जल्कः ८ नागीयः ९काञ्चनम् १० सुवर्णम् ११ हेमकिञ्जल्कः १२रुक्मम् १३ हेम १४ पिञ्जरः १५ फणिकेसरः १६पन्नगकेसरः १७ । तत्पुष्पगुणाः । अल्पोष्ण-त्वम् । लघुत्वम् । तिक्तत्वम् । कफवस्तिवातामय-कण्ठशीर्षरोगनाशित्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
तन्नामगुणाः ।“नागपुष्पः स्मृतो नागः केसरो नागकेसरः ।चाम्पेयो नागकिञ्जल्कः कथितः काञ्चनाह्वयः ॥
नागपुष्पं कषायोष्णं रूक्षं लघ्वामपाचनम् ।खुरकण्डुतृषास्वेदच्छर्द्दिहृल्लासनाशनम् ॥
दौर्गन्ध्यकुष्ठवीसर्पकफपित्तविषापहम् ॥
”त्रिजातकं नागकेशरसंयुक्तं चतुर्ज्जातकं भवतियथा, --“त्वगेलापत्रकैस्तुल्यैस्त्रिसुगन्धिस्त्रिजातकम् ।नागकेशरसंयुक्तं चतुर्ज्जातकमुच्यते ॥
तद्द्बयं रोचकं रूक्षं तीक्ष्णोष्णं मुखगन्धहृत् ।लघु पित्ताग्निकृद्वर्ण्यं कफवातविषापहम् ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
नागकेसर
पु०
 नागस्येव केशरोऽस्य । स्वनामख्याते पुष्प-प्रधाने वृक्षभेदे अमरः (नागेश्वरचाँपा) भावप्र० तन्ना-मगुणा उक्ता यथा “नागपुष्पः स्मृतो नागः केसरोनामकेसरः । चाम्पेयो नागकिञ्जलकः कथितः काञ्चनाहयः । नागपुष्पं कषायोष्णं रूक्षं लघ्वामपाचनम् ।खरकण्डुतृषास्वेदच्छर्दिहृल्लासनाशनम् । दौर्गन्ध्यकुष्ठ-वीसर्पकफपित्तविषापहम्” । त्रिजातकं नागकेसरसंयुक्तंचतुर्जातकं भवति यथा “त्वगेलापत्रकैस्तुल्यैस्त्रिसुगन्धिस्त्रिजातकम् । नागकेसरसंयुक्तं चतुर्जातकमुच्यते ।तद्द्वयं रोचकं रूक्षं तीक्ष्णोष्णं मुखगन्धहृत् । लघु-पित्ताग्निकृद्वर्ण्यं कफवातविषापहम्” भावप्र० ।