| YouTube Channel

नाक्षत्र (nAkSatra)

 
शब्दसागरः
English
नाक्षत्र
mfn.
(-त्रः-त्री-त्रं) Relating or belonging to the luner asterisms.
n.
(-त्रं) A month, one computed by the moon's passage through the
twenty-seven mansions, or of thirty days of sixty Gharis each.
E.
नक्षत्र, and अण्
aff.
Capeller Eng
English
नाक्षत्र (f. ई) belonging to the stars, sidereal.
Yates
English
नाक्षत्र (त्रः-त्री-त्रं)
a. Relating to the
lunar asterisms.
m.
Lunar month.
Spoken Sanskrit
English
नाक्षत्र - nAkSatra -
adj.
- starry
नाक्षत्र - nAkSatra -
adj.
- relating to the nakSatras
नाक्षत्र - nAkSatra -
adj.
- sidereal
नाक्षत्र - nAkSatra -
m.
- astronomer
नाक्षत्र - nAkSatra -
m.
- astrologer
नाक्षत्र - nAkSatra -
n.
- month computed by the moon's passage through the 27 mansions
नाक्षत्र nAkSatra
adj.
sidereal
भभ्रम bhabhrama
m.
sidereal day
भवासर bhavAsara
m.
sidereal day
तारकामान tArakAmAna
n.
sidereal time
तारकामान tArakAmAna
n.
sidereal measure
Wilson
English
नाक्षत्र
mfn.
(-त्रः-त्री-त्रं) Relating or belonging to the lunar
asterisms.
n.
(-त्रं) A month, one computed by the moon's passage through
the twenty-seven mansions, or of thirty days of sixty Gharis each.
E.
नक्षत्र, and अण्
aff.
Apte
English
नाक्षत्र [nākṣatra],
a.
(-त्री
f.
) [नक्षत्राणामिदम्-अण्] Starry, sidereal. -त्रः an astronomer or astrologer
आह्वायका देवलका नाक्षत्रा ग्रामयाजकाः एते ब्राह्मणचाण्डाला महापथिकपञ्चमाः
Mb.
* 12.76.6.-त्रम् A month computed by the moon's passage through the 27 lunar mansions, a month of 3 days of six Ghaṭīs each
नाडीषष्ठ्या तु नाक्षत्रमहोरात्रं प्रकीर्तितम् Sūrya Ś.
Apte 1890
English
नाक्षत्र a. (त्री f.) [नक्षत्राणामिदं अण्] Starry, sidereal.
त्रं A month computed by the moon's passage through the 27 lunar mansions, a month of 30 days of sixty Ghaṭīs each
नाडीषष्ठ्या तु नाक्षत्रमहोरात्रं प्रकीर्तितं Sūrya S.
Monier Williams Cologne
English
नाक्षत्र mf(ई)n. relating to the Nakṣatras, starry, sidereal,
Lāṭy.
Var.
&c.
नाक्षत्र
m.
astronomer, astrologer,
MBh.
नाक्षत्र
n.
a month computed by the moon's passage through the 27 mansions, or of 30 days of 60 Ghaṭīs each,
W.
Monier Williams 1872
English
नाक्षत्र नाक्षत्र, अस्, ई, अम् (fr. नक्षत्र),
belonging to the constellations or lunar asterisms,
starry, sidereal
(अम्), n. a month computed by the
moon's passage through the twenty-seven mansions,
or one of thirty days of sixty Ghaṭis each.
Macdonell
English
नाक्षत्र nākṣatra,
a.
relating to the stars, 🞄sidereal.
Apte Hindi
Hindi
नाक्षत्र
वि* - नक्षत्र + अण्
"तारा-सम्बन्धी, नक्षत्रविषयक"
नाक्षत्रम्
नपुं*
- -
"२७ नक्षत्रों में से चन्द्रमा की गति के आधार पर गिना गया महीना, ६० घड़ी वाले तीस दिनों का एक मास"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
नाक्षत्र
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನಕ್ಷತ್ರಸಂಬಂಧವಾದ/ ನಕ್ಷತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ
निष्पत्तिः - > "अण्" (४-३-१२०)
व्युत्पत्तिः - > नक्षत्रस्येदम्
प्रयोगाः - > भचक्रभ्रमणं नित्यं नाक्षत्रं दिनमुच्यते
उल्लेखाः - > सू०सि०।
विस्तारः - > ನಕ್ಷತ್ರಸಮೂಹವು ಒಂದು ಸಲ ಸುತ್ತಿ ಬಂದರೆ ಅದು ನಾಕ್ಷತ್ರದಿನವಾಗುವುದು
नाक्षत्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಒಂದು ತಿಂಗಳು/ ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಸಂಚರಿಸುವ ಕಾಲ
प्रयोगाः - > नक्षत्रस्त्राण्ययनानि चेन्दॊर्मानेन कुर्याद्भगणात्मकॆन
उल्लेखाः - > वि. ध.
नाक्षत्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > (ಅರವತ್ತು ಘಳಿಗೆಗೆ ಒಂದು ದಿನ.) ಮೂವತ್ತು ದಿನಗಳ ಕಾಲದ ಒಂದು ತಿಂಗಳು/ ಸಾವನಮಾಸ.
विस्तारः - > नाडी षष्ट्या तु नाक्षत्रमहॊरात्रं प्रकीर्तितम्। तत्त्रिशता भवेन्मासः सावनॊर्कॊदयैस्तथा|- स.स.१-१२ ಸೂರ್ಯೋದಯದಿಂದ ಮರುದಿನದ ಸೂರ್ಯೋದಯದವರೆಗೆ ೬೦ ಘಳಿಗೆಗಳ ಕಾಲವು ಸಾವನ ದಿನವಾಗುವುದು. ಮೂವತ್ತು ಸಾವನ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಒಂದು ಸಾವನ ಮಾಸ
L R Vaidya
English
nAkzatra {% n. %} a month of 30 days computed by the moon’s passage through the twenty-seven mansions.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
नाक्षत्रं, क्ली (नक्षत्रस्येदमिति नक्षत्र + “तस्ये-दम् ।” १२० इति अण् ।) नक्षत्र-सम्बन्धि (यथा, सूर्य्यसिद्धान्ते १४ १५ ।“भचक्रभ्रमणं नित्यं नाक्षत्रं दिनमुच्यते ।नक्षत्रनाम्ना मासास्तु ज्ञेयाः पर्व्वान्तयोगतः
”)मासविशेषे, पुं द्विविधः सप्तविंशति-नक्षत्रात्मक एकः यथा, विष्णुधर्म्मोत्तरे ।“नक्षत्रसत्राण्ययनानि चेन्दो-र्मानेन कुर्य्याद्भगणात्मकेन ।”सप्तविंशतिनक्षत्रात्मकेन ।“सर्व्वर्क्षपरिवर्त्तैश्च नाक्षत्र इह चोच्यते ।”सप्तविंशतिनक्षत्रावच्छिन्नो नाक्षत्रः अस्यप्रयोजनं नक्षत्रसत्रादौ जन्मनक्षत्रे शनिभौम-वारयोगे मनोदुःखदाने यथा, दीपि-कायाम् ।“जन्मन्यर्क्षे यदि स्यातां वारौ भौमशनैश्चरौ ।स मासः कल्मसो नाम मनोदुःखप्रदायकः
”द्वितीयः षष्टिदण्डात्मकनक्षत्रभोगकालरूपदिन-त्रिंशदात्मकः यथा, सूर्य्यसिद्धान्ते १२ ।“नाडीषष्ट्या तु नाक्षत्रमहोरात्रं प्रचक्षते ।तत्त्रिंशता भवेन्मासः सावनोऽर्कोदयैस्तथा
”द्वितीयस्य प्रयोजनं आयुर्गणनायाम् यथा, “आयुर्दाये स्मृतं प्राज्ञैर्नाक्षत्रं षष्टिनाडिकम्
”इति मलमासतत्त्वम्
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
नाक्षत्र
न०
नक्षत्राणामिदम् अण् तद्वटितचक्रस्य परिवर्त्त-नात्मके कालरूपे दिनभेदे तत्त्रिंशद्दिनात्मके सर्वनक्षत्रपरिवर्त्तनात्मके मासभेदे “नाडीषष्ट्या तु नाक्षत्रमहोरात्रं प्रकीर्त्तितम्” सू० सि० “घटीनां षष्ट्याहोरात्रं नाक्षत्रमुक्तम् तुकारादहीरात्रस्य नाक्षत्रत्वो-क्त्योक्तघट्या अपि नाक्षत्रत्वमुक्तम् एतत् षष्टिघटीभि-र्भचक्रपरिवर्त्तनात्” रङ्ग० “भचक्रभ्रमणं नित्यं नाक्षत्रंदिनमुच्यते” सू० सि० “नित्यं प्रत्यहं भचंक्रभ्रमणंनाक्षत्रसमूहस्य प्रवाहवायुकृतं परिभ्रमः नाक्षत्रंमक्षत्रमम्बन्धि नाक्षत्रमासदिनं मानज्ञैः कथ्यते” रङ्ग० ।स मासो द्विबिधः सप्तविंशतिनक्षत्रपरिवर्त्तनात्मक एकःयथा “सर्वर्क्षपरिवर्त्तैश्च नाक्षत्र इह चोच्यते” इति“सर्वनक्षत्रभुक्त्या तु नाक्षत्रमास इष्यते” इति चअस्य प्रयोजनम् “नक्षत्रसत्राण्ययनानि चेन्दोर्मासेनकुर्य्याद्भगणात्मकेन” सप्तविंशतिनक्षत्रात्मकेन जन्मनक्षत्रेशनिभौमवारयोगे मनोदुःखदानम् यथोक्तं दीपिकायाम्“जन्मन्यर्क्षे यदि स्यातां वारौ भौमशनैश्चरौ मासःकल्मषो नाम मनोदुःखप्रदायकः” इति द्वितीयः ष-ष्टिदण्डात्मकनक्षत्रभोगकालरूपदिनत्रिंशदात्मकः यथोक्तंसूर्यसिद्धान्ते “नाडीषष्ठ्या तु नाक्षत्रमहोरात्रं प्रच-क्षते तत्त्रिंशता भवेन्मासः साबनोऽर्कोदयैस्तथा”अस्य प्रयोजनमायुर्गणनायाम् यथा “आयुर्दाये स्मृतंप्राज्ञैर्नाक्षत्रं षष्टिनाडिकमिति” मल० त०
Capeller
German
नाक्षत्र u. नाक्षत्रिक (f. ई) Stern. -
Burnouf
French
नाक्षत्र नाक्षत्र a. relatif aux nakṣatras.
नाक्षत्रिक
m.
mois-de 27 jours environ, ou révolution sidérale
de la Lune. -- F. नाक्षत्रिकी destinée d'une personne, réglée
d'après son étoile.
Stchoupak
French
नाक्षत्र-
-ई- a. relatif aux astres, sidéral, étoilé (-इक-
id.)
m.
astrologue, astronome.