| YouTube Channel

नाकुल (nAkula)

 
शब्दसागरः
English
नाकुल
mfn.
 (-लः-ली-लं) Relating or belonging to an ichneumon.
f.
 (-ली)
1. A plant
the ichneumon plant, a vegetable supposed to furnish
the mungoose with an antidote, when bitten in a conflict with a
snake, (Serpent ophioxylon)
2. The root of the Simul tree,
(कुक्कुटोकन्द) A sort of pepper, (Piper chavya)
E.
 नकुल the ichneu-
mon, affixes अण् and ङीष् । चविके, (चै) राम्नायां, यवतिक्तायां, श्वेत-
कण्टकार्य्यां च ।
Yates
English
नाकुल (लः-ली-लं)
a. Of the ichneu-
mon.
f.
 The ichneumon plant
a sort of pepper.
Spoken Sanskrit
English
नाकुल nAkula
adj.
 ichneumon-like plants
नाकुल nAkula
m.
 Thai long pepper [ Piper Chaba - Bot. ]
Wilson
English
नाकुल
mfn.
 (-लः-ली-लं) Relating or belonging to an ichneumon.
f.
(-ली)
1 A plant: the ichneumon plant, a vegetable supposed to furnish the mungoose
with an antidote, when bitten in a conflict with a snake, (Serpent ophioxylon?)
2 The root of the Simul tree, (कुक्कुटीकन्द.) A sort of pepper, (Piper chavya.)
E.
 नकुल the ichneumon, affixes अण् and ङीष्.
Monier Williams Cologne
English
नाकुल mf(ई)n. (fr. नक्°) ichneumon-like g. शर्करादि
नाकुल
m.
 patr.
fr.
 Nakula,
RPrāt.
 (cf.
Pāṇ.
 iv, 1, 114, Sch.)
नाकुल
m.
pl.
N.
 of a people,
MBh.
Monier Williams 1872
English
नाकुल नाकुल, अस्, ई, अम् (fr. नकुल), re-
lating or belonging to an ichneumon, ichneumon-like,
similar to an ichneumon
(अस्), m. a patronymic from
Nakula [cf. नाकुलि]
(आस्), m. pl., N. of a people
(ई), f. the ichneumon plant, a particular plant sup-
posed to furnish the ichneumon or mungoose with
an antidote when bitten in a conflict with a snake
[cf. गन्ध-नाकुली, नकुलेष्टा]
a sort of pepper,
Piper Chaba (= चव्य)
the root of the Seemul tree
(= कुक्कुटी-कन्द) and several other plants, as य-
व-तिक्ता, श्वेत-कण्ट-कारी, सर्प-गन्धा.
—ना-
कुलान्ध्य (°ल-अन्°), अम्, n. ‘ichneumon blindness, ’
a kind of weakness of sight.
Macdonell
English
नाकुल nākula,
a.
 ichneumon-like.
Benfey
English
नाकुल नाकुल, i. e. नकुल + अ,
I.
adj.
 Ichneumon-like, Suśr. 2, 305, 21.
II.
m.
 pl. The name of a people, MBh.
6, 2084.
III.
f.
 ली, The ichneumon plant,
Suśr. 2, 297, 5.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
नाकुल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಕುಲನ ಮಗ
निष्पत्तिः - > "अण्" (४-१-११४)
व्युत्पत्तिः - > नकुलस्य अपत्यम्
प्रयोगाः - > शबराः उद्भसाश्चैव वत्साश्च सह नाकुलैः । नकुलः सहदेवश्च वामं पक्षं समाश्रिताः
उल्लेखाः - > भा० भीष्म. ५०-५३
नाकुल
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನಕುಲನಂತಿರುವ/ ನಕುಲನಿಗೆ ಸದೃಶವಾದ
निष्पत्तिः - > "अण्" (५-३-१०७)
व्युत्पत्तिः - > नकुल इव
नाकुल
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನಕುಲನ ಸಂಬಂಧವಾದ
निष्पत्तिः - > "अण्" (४-३-१२०)
व्युत्पत्तिः - > नकुलस्येदम्
नाकुल
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮುಂಗುಸಿಯ ಸಂಬಂಧವಾದ
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
नाकुल °eine Art Trab, Kauṭ. 134, 11.
Mahabharata
English
Nākula, pl. (ºāḥ), a people. § 578 (Bhīshmavadhap.): VI, 50, 2084 (in the army of Yudhishṭhira).
पुराणम्
English
नाकुल / NĀKULA. An ancient country in india. (M.B. bhīṣma parva, Chapter 50, Stanza 53).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
नाकुलः,
पुं,
 (नकुलस्य गोत्रापत्यम् । नकुल +“ऋष्यन्धकवृष्णिकुरुभ्यश्च ।” ४ । १ । ११४ ।इत्यण् ।) नकुलपुत्त्रः । इति सिद्धान्तकौमुदी ॥
(यथा, महाभारते । ६ । ४७ । ५१ ।“शवराः कुण्डलाश्चैव वत्साश्च सह नाकुलैः ।नकुलः सहदेवश्च वामं पक्षं समाश्रिताः ॥
”तन्त्रविशेषे, क्ली । यथा, कूर्म्मपुराणे ।“एवं सम्बोधितो रुद्रो माधवेन मुरारिणा ।चकार मोहशास्त्राणि केशवोऽपि शिवेरितःकापालं नाकुलं वामं भैरवं पूर्व्वपश्चिमम् ।पञ्चरात्रं पाशुपतं तथान्यानि सहस्रशः ॥
”नकुलस्येदम् । तस्येदमित्यण् ।) नकुलसम्बन्धिनि, त्रि ॥
(न आकुलः इति विग्रहे । अनाकुलश्च ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
नाकुल
पु०
 नकुलस्य गोत्रापत्यम् “ऋष्यन्धकवृष्णिकुरुभ्यः” पा०गोत्रे अण् न तु इञ् । १ नकुलस्य गोत्रापत्ये । नकुल इवशर्करा० इवार्थे अण् । २ नकुलसदृशे च । नकुलेन दृष्टातेन पीता वा अण् ङीप् । ३ कुक्कुटीकन्दे ४ रास्नायां५ चविकायाञ्च स्त्री मेदि० । ६ यवतिक्तायां ७ श्वेतकण्ट-कार्य्यां ८ कन्दभेदे च स्त्री राजनि० । “नाकुली तुवरातिक्ता कटुकोष्णा विनाशयेत् । भोगिलतावृश्चिकाखुविषज्वरकृमिव्रणान्” शब्दार्थचि० धृतवाक्यम् ।