| YouTube Channel

नस्त (nasta)

 
शब्दसागरः
English
नस्त
m.
 (-स्तः) The nose.
n.
 (-स्तं) A sternutatory, snuff, &c.
f.
 (-स्ता) A
hole bored in the septum of the nose.
E.
 णस् to make crooked,
affix संज्ञायां त ।
Yates
English
नस्त (स्तः) 1.
m.
 Idem. (स्ता)
f.
 Hole
bored in the nose.
n.
 Snuff.
Wilson
English
नस्त
m.
 (-स्तः) The nose.
n.
 (-स्तं) A sternutatory, snuff, &c.
f.
 (-स्ता) A hole bored in the septum of the nose.
E.
 णस to make crooked, affix क्त.
Apte
English
नस्तः [nastḥ], The nose. -स्तम् A sternutatory, snuff. -स्ता A hole bored in the septum of the nose.
Comp.
 -ऊतः an ox led by a string through the nose.
Apte 1890
English
नस्तः The nose.
स्तं A sternutatory, snuff.
स्ता A hole bored in the septum of the nose.
Comp.
ऊतः an ox led by a string through the nose.
Monier Williams Cologne
English
नस्त
m.
 the nose,
L.
नस्त
n.
 a sternutatory, snuff,
L.
Monier Williams 1872
English
नस्त, अस्, m. the nose
(आ), f. a hole bored
in the septum of the nose, cf. नस्तक, नस्-
तित
(अम्), n. a sternutatory, snuff.
—नस्त-
करण, अम्, n. a kind of instrument used by the
Bhikṣus for injecting the nose.
—नस्त-तस्, ind.
(perhaps only = नस्-तस् with reduplicated affix तस्),
from the nose, out of the nose.
—नस्तोत (°त-
ओत), अस्, m. an ox led by a string through his nose
(also read नस्य्-ओत
see under 3. नस्।)
Apte Hindi
Hindi
नस्तः
पुं*
 - नस् + क्त
नाक
नस्तम्
नपुं*
 - -
"नस्य, सूँघनी"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
नस्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೂಗಿನ ಹೊಳ್ಳೆ
L R Vaidya
English
nasta {% (I) m. %} The nose.
nasta {% (II) n. %} A sternutatory.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
नस्तः,
पुं,
 (नसते कुटिलतां प्रकाशयत्यनेनेति ।नस् + क्तः । बाहुलकात् इडभावः ।) नासिका ।इति शब्दमाला ॥
(यथा, महाभारते । ५ ।१३१ । १० ।“नेत्राभ्यां नस्ततश्चैव श्रोत्राभ्याञ्च समन्ततः ।प्रादुरासन् महारौद्राः सधूमाः पावकार्च्चिषः ॥
”)नस्ये, क्ली । इति रत्नमाला ॥
पञ्चविधनस्त-कर्म्माणि यथा, --“प्रतिमर्षोऽवपीडश्च नस्यं प्रधमनन्तथा ।शिरोविरेचनञ्चैव नस्त कर्म्म तु पञ्चधा ॥
ईषदुच्छ्वसनात् स्नेहो यावान् वक्तं प्रपद्यते ।नस्ते निषिक्तस्तं विद्यात् प्रतिमर्षं प्रमाणतः ॥
प्रतिमर्षश्च नस्यार्थं करोति च न दोषभाक् ।शोधनः स्तम्भनस्तु स्यादवपीडो द्बिधा मतः ॥
अवपीड्य दीयते यस्मादवपीडस्ततः स्मृतः ।स्नेहार्थं शून्यशिरसां ग्रीवास्कन्धोरसां तथा ॥
बलार्थं दीयते स्नेहो नस्तशब्दोऽत्र वर्त्तते ।नस्यस्य स्नैहिकस्यात्र देयास्त्वष्टौ तु विन्दवः ॥
प्रत्येकशो नस्तकयोर्नृणामिति विनिश्चयः ॥
”इति वैद्यकपरिभाषा ॥
“शुक्तिश्च पाणिशुक्तिश्च मात्रास्तिसः प्रकी-र्त्तिताः ।द्वात्रिंशद्बिन्दवश्चात्र शुक्तिरित्यभिधीयते ॥
द्विशुक्ती पाणिशुक्तिश्च देयास्तु कुशलैर्नरैः ।तैलं कफे च वाते च केवले पवने वसाम् ॥
दद्यान्नस्यं सदा पित्ते सर्पिर्म्मज्जां समारुते ।ध्मापनं रेचनं चूर्णं युञ्ज्यात्तं मुखवायुना ॥
षडङ्गुलद्बिमुखया नाड्या भेषजगर्भया ।स हि भूरितरं दोषं चूर्णत्वादपकर्षति ॥
शिरोविरेचनद्रव्यैः स्नेहैर्वातैः प्रसाधितैः ।शिरोविरेचनं दद्यात् रोगेष्वेतेषु बुद्धिमान् ॥
गौरवे शिरसः शूले जाड्ये स्यन्दे गलामये ।शोथगण्डक्रिमिग्रन्थिकुष्ठापस्मारपीनसे ॥
तोयमद्यगरस्नेहपीतानां पातुमिच्छताम् ।भुक्तभक्तशिरः स्नातस्नातुकामसुतासृजाम् ॥
नवपीनसरोगार्त्तसूतिकाश्वासकासिनाम् ।शुद्धानां दत्तवस्तीनां तथा नार्त्तवदुर्द्दिने ॥
अन्यत्रात्ययिके व्याधौ नैषां नस्यं प्रयोजयेत् ।न नस्यं न्यूनसप्ताब्दे नातीताशीतिवत्सरे ।न चोनद्बादशे धूमः कवडो नोनपञ्चमे ॥
न शुद्धिर्न्यूननवमे न चातिक्रान्तसप्ततौ ।आजन्ममरणं शस्तं प्रतिमर्षन्तु वस्तिवत् ॥
”इति सारकौमुदी ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
नस्त
पु०
 नस--संज्ञायां त । १ नासिकायां शब्दमाला । नासि-कायै हितः वा० त नसादेशश्च । नासिकायां हिते २ वैद्य-कोक्ते पञ्चविधे नस्ये
न०
 । नस्यशब्दे सुश्रुतवाक्ये तेषांलक्षणानि दृश्यानि । नासिकायाः ३ छिद्रे स्त्री “नस्ता-भेदनदाहाभ्यां कर्णदाहास्थिभेदनैः । अतिदाहातिबाहाभ्यां बधे चान्द्रायणं चरेत्” स्मृतिः ।