| YouTube Channel

नश् (naz)

 
Capeller Eng
English
1 नश् न॑श्यति (°ते) &
न॑शति (°ते),
pp.
 नष्ट॑ (q.v. ) be lost or missing, vanish,
disappear, wane, perish, fly, escape, be gone.
C.
 नाश॑यति (°ते),
pp.
 नाशित make disappear, expel, destroy, violate, deflower
lose,
also from memory,
i.e.
 forget. — अप be gone. अव wane, disappear.
निस्
C.
 expel, drive away. प्र (णश्यति) be lost, disappear, run
away. विप्र be lost, vanish, have no effect or result. संप्र
disappear, cease. वि be lost, vanish, perish, have no effect or
success
be deprived of (abl. ).
C.
 make disappear, destroy, annihilate,
kill. अनुवि disappear or perish after (acc. ). — Cf. प्रनष्ट,
विनष्ट, विप्रनष्ट.
2 नश् (नंश्), न॑शति, °ते attain, get, meet with
(loc. )
reach, befall.
D.
 इ॑नक्षति
q.v.
 — अच्छ come near. अभि,
उद्, परि, प्र, वि & सम् reach, attain.
Apte
English
नश् [naś], I. 4.
P.
 (नश्यति, ननाश, अनशत्, नङ्क्ष्यति, नशिष्यति नष्ट
caus. नाशयति
desid.
 निनङ्क्षति, निनशिषति)
To be lost, to disappear, vanish, become invisible
ध्रुवाणि तस्य नश्यन्ति
H.*
 1
तथा सामा न नश्यति
Ms.*
 8.247
Y.*
 2.58
क्षणनष्टदृष्टतिमिरम्
Mk.*
 5.24.
To be destroyed, to perish, die, be ruined
जीवनाशं ननाश च
Bk.*
 14.31
Ms.*
 8.166
7.4
Mu.*
 6.8.
To run away, fly away, escape
नश्यन्ति वृन्दानि ददर्श कपीन्द्रः
Bk.*
 1.12
नेशुश्चित्रा निशाचराः 14.112
Ratn.*
 2.3.
To be frustrated, become unsuccessful.
Caus.
To cause to disappear.
To destroy, remove, efface, drive away, cause to fly away.
To violate (as a virgin).
To cause to be lost, lose.
To forget.
To extinguish, put out (as fire). -II. 1.
U.
 (नशति-ते)
Ved.
To reach, attain.
To meet with, find.
नश् [naś],
f.
 , -नशः, नशनम् Destruction, perishing, loss, disappearing
प्रतीक्षन्गिरिशादेशं स्ववीर्यनशनं कुधीः
Bhāg.*
 1.62.12.
Apte 1890
English
नश् {vI.v} {c4c} P. (नश्पति, ननाश, अनशत्, नंक्ष्यति, नशिष्यति नष्ट
caus. नाशयति
desid. निनंक्षति, निनशिषति) 1 To be lost, to disappear, vanish, become invisible
ध्रुवाणि तस्य नश्यंति H. 1
तथा सीमा न नश्यति Ms. 8. 247
Y. 2. 58
क्षणनष्टदृष्टतिमिरं Mk. 5. 24.
2 To be destroyed, to perish, die, be ruined
जीवनाशं ननाश च Bk. 14. 31
Ms. 8. 166, 7. 40
Mu. 6. 8.
3 To run away, fly away, escape
नश्यंति वृंदानि ददर्श कवींद्रः Bk. 10. 12
नेशुश्चित्रा निशाचराः 14. 112
Ratn. 2. 3.
4 To be frustrated, become unsuccess ful.
Caus. 1 To cause to disappear.
2 To destroy, remove, efface, drive away, cause to fly away.
3 To violate, (as a virgin).
4 To cause to be lost, lose.
5 To forget.
6 To extinguish, put out (as fire). {vII.v} {c1c} U. (नशति-ते) Ved. 1 To reach, attain.
2 To meet with, find.
नश् f., नशः,
नशनं Destruction, perishing, loss, disappearing.
Monier Williams Cologne
English
1. नश् or नंश्
cl.
 1. Ā.
P.
 न॑शति, °ते (aor. आनत्, -नट्
-अनष्टाम्, -नक् [in प्र-णक्]
Impv.
 -न॑क्षि
Ā. 1. sg. नं॑शि Prec. नशीमहि
inf.
 -न॑शे), to reach, attain, meet with, find,
RV.
नश् [cf. 1. अश् and नक्ष्
Lat.
 nac-tus sum
Lith.
 nèszti
Slav.
 nesti
Goth.
 ganôhs
Germ.
 genug
Angl.Sax. genôh
Eng.
 enough.]
2. नश्
cl.
 4.
P.
 (Dhātup. xxvi, 85) न॑श्यति (rarely °ते and
cl.
 1.
P.
 न॑शति, °ते
pf. ननाश, 3.
pl.
 नेशुर्
aor.
 अनशत्,
MBh.
&c.
अनेशत्, ने॑शत्,
RV.
Br.
 [cf.
Pat.
 on
Pāṇ.
 vi, 4, 120]
fut. नशिष्यति,
AV.
नङ्क्ष्यति, °ते [cond. अनङ्क्ष्यत]
MBh.
नशिता, ib.
नंष्टा,
Pāṇ.
 vii, 2, 45
नङ्ग्धा,
Vop.
inf.
 नशितुम्, नंष्टुम्
Gr.
ind.
p.
 नशित्वा, नष्ट्वा, नंष्ट्वा, ib.)
to be lost, perish, disappear, be gone, run away,
RV.
&c.
&c.
to come to nothing, be frustrated or unsuccessful,
Mn.
MBh.
Kāv.
&c.
 :
Caus.
 नाश॑यति,
ep.
 also °ते (aor. -अनीनशत्
dat.
inf.
 -नाशयध्यै,
RV.
 )
to cause to be lost or disappear, drive away, expel, remove, destroy, efface,
RV.
&c.
&c.
to lose (also from memory), give up,
MBh.
Kāv.
Pañc.
to violate, deflower (a girl),
Daś.
Kull.
to extinguish (a fire),
BhP.
to disappear (in मा नीनशह् and °नशुः),
MBh.
 :
Desid.
 निनशिषति or निनङ्क्षति,
Pāṇ.
 vii, 1, 60
2, 45 (cf. निनङ्क्षु)
Desid.
 of
Caus.
 निनाशयिषति, to wish to destroy,
Daś.
 :
Intens.
 नानश्यते or नानंष्टि
Gr.
नश् [cf. Gk. νεκ-ρός
Lat.
 nex, nocere].
3. नश्
mfn.
 perishing (in जीव-, q.v.)
Monier Williams 1872
English
नश् 1. नश् (related to rt. नक्ष्
cf. rt.
1. अश्), cl. 1. P. A. नशति, -ते, Aor.
आनट् or आनक्, &c. (Pāṇ. VI. 4, 73, but these forms
may be referred to rt. 1. अश्), Ved. to reach, attain,
obtain
to meet with, find
Caus. नशयति, &c., to
cause to obtain or meet with
[cf. Lat. nanciscor.]
नश् 2. नश्, cl. 1. 4. (more usually cl.
4.) P. नशति, नश्यति (ep. also -ते),
ननाश (3rd pl. नेशुस्), नशिता, नंष्टा (accord-
ing to Vopa-deva also नङ्ग्धा), नशिष्यति, नङ्क्-
ष्यति, अनशत्, अनेशत्, नशितुम्, नंष्टुम्, to be
lost, disappear, to become invisible, to vanish
to
perish, be destroyed, wane
to escape, run away
to come to nothing, be frustrated, be unsuccessful:
Caus. नाशयति (ep. also A. नाशयते), -यितुम्,
Aor. अनीनशत्, to cause to disappear, make invisible
to cause to perish, suffer to perish, destroy, efface
to violate, deflower
to cause to be lost, to lose
to
forget
to extinguish (as a fire)
to drive away, cause
to fly away
to disappear (in मा व्याघ्रा नीनशुर्
वनात्, let not the tigers disappear from the forest,
Mahā-bh. Udyoga-p. 862): Desid. निनशिषति, नि-
नङ्क्षति: Intens. नानश्यते, नानंष्टि
[cf.
Zend naśu, ‘a corpse
’ naś-ista, ‘very destructive:’
Gr. νέκ-υ-ς, νέκυ-ια, νεκ-ρό-ς, probably νόσο-ς,
νοῦσο-ς for νοξο-ς, like συν for ξυν: Lat. nex, nec-
are, noc-ēre, noxa, per-nicies, ve-ne-nu-m for ve-
nec-nu-m: Goth. nau-s, navi-s, ‘a corpse, ’ for nag-
u-s or nah-u-s.]
3. नश्, क्, क्, क्, or ट्, ट्, ट्, disappearing
perishing
[cf. जीव-न्°।]
Macdonell
English
नश् 1. NAŚ, Ⅰ. P. náśa (V. E.)
Ⅳ. P. (Ā.) 🞄náśya, be lost, perish, disappear, vanish, 🞄depart
flee, escape
be useless, be in vain
🞄pp. naṣṭá, lost
vanished
invisible
fled
🞄destroyed, spoilt
unsuccessful, fruitless, useless
🞄dead
having lost a lawsuit
cs. nāśáya, P. (Ā. rare) cause to disappear, remove, 🞄dispel, efface, destroy
lose
throw 🞄away
violate
forget: pp. nāśita, lost
des. 🞄[Page138-1] 🞄of cs. nināśayiṣa, P. wish to destroy. nis, 🞄pp. nirnaṣṭa, lost, disappeared. pra (-ṇaśya), be lost
disappear, escape: pp. 🞄pra-naṣṭa (the n remains unchanged when s becomes 🞄sh), lost
disappeared, vanished
perished
🞄run away
escaped
cs. cause to disappear
🞄leave unrewarded, ignore
destroy. vi-pra, 🞄be lost
disappear. vi, be lost
disappear
🞄perish
be fruitless: pp. lost, vanished
🞄spoilt, ruined
destroyed, undone
cs. cause 🞄to disappear, dispel
destroy, kill
allow to 🞄perish. anu-vi, disappear or perish after 🞄or with (ac.). sam, pp. perished.
नश् 2. NAŚ, Ⅰ. náśa, (V.) reach, attain
🞄befall. abhi, id..
Benfey
English
1. नश् NAŚ, i. 1, Par. To attain
(ved.). -- Cf. Lat. nanciscor, and 2 नश्।
2. नश् NAŚ (the base of many forms
is नंश्), i. 4, Par. (also Ātm. , Rām. 5,
27, 24, and i. 1, Par. and Ātm. , MBh. 13,
3083
7, 685.),
1. To be lost, Man. 8,
32.
2. To disappear, Man. 8, 247.
3.
To escape, MBh. 5, 2736.
4. To go
away, Rām. 5, 27, 24.
5. To perish,
Man. 4, 52. Ptcple. of the pf. pass.
नष्ट,
1. Lost, Śāk. d. 167.
2. In-
visible, Rām. 3, 50, 7
disappeared,
MBh. 3, 2690.
3. Destroyed, MBh. 1,
3147.
4. Dead, Man. 8, 166. Caus.
नाशय,
1. To cause to disappear,
Rām. 1, 55, 20.
2. To efface, Man.
11, 245.
3. To destroy, Rām. 5, 63,
8
Man. 2, 55.
4. To violate, Daśak.
in Chr. 191, 10.
5. To extinguish,
Bhāg. P. 4, 5, 20.
6. To lose, Pañc.
i. d. 23.
7. To disappear, MBh. 5, 862.
-- With the prep. व्यप वि-अप, Caus.
To remove, MBh. 5, 7090. -- With अव
अव, To disappear, 4, 1728. -- With निस्
निस्, निर्नष्ट, Disappeared, Rājat.
1, 83. -- With प्र प्र णश् णश्, except
where ś is changed to ष्, e. g. प्र-
नष्ट,
1. To be lost, Man. 8, 149.
2.
To disappear, Bhag. 1, 40. प्रनष्ट
(sometimes erroneously प्रणष्ट),
1.
Perished, Rājat. 5, 211.
2. Disap-
peared, Man. 8, 30.
3. Escaped, Pañc.
89, 20. Caus.
1. To cause to dis-
appear, MBh. 7, 327.
2. To cause to
be lost, Hit. iv. d. 9 (to leave unre-
warded). -- With विप्र वि-प्र,
1. To
disappear, MBh. 3, 5027.
2. To be lost,
13, 3212. विप्रनष्ट,
1. Disappeared,
MBh. 4, 877.
2. Lost, 1, 4802. -- With
संप्र सम्-प्र, To be lost, MBh. 3, 13781.
सम्प्रनष्ट, Disappeared, 2847. --
With वि वि,
1. To disappear, Man. 11,
263.
2. To perish, 2, 163. विनष्ट,
1. Lost, Malav. 9, 3.
2. Utterly ruined
or spoiled, Man. 7, 41
2, 64. Caus.
1. To destroy, 7, 19.
2. To kill, Pañc.
71, 24.
3. To perish (Aor.), Rām. 2,
110, 30. Desid. of the Caus. विनाश-
यिषित, without reduplication
read
rather निनाश्°, Sought to be destroyed,
Daśak. 112, 3, below. -- With अनुवि अनु
-वि, To perish afterward, or together
with, MBh. 12, 3400. -- With प्रवि प्र
-वि, To perish, Rām. 1, 56, 27 Gorr. --
With सम् सम्, संनष्ट, Perished,
Rām. 5, 51, 13. -- Cf. 1. नश्, The original
signification of 1. and 2. नश्, has been
probably, To hasten (cf. Lat. per-nix)
then on the one side, To overtake, to
attain (1. नश्)
on the other, To hasten
out of view, to disappear, to vanish, to
perish (2. नश्). -- Cf. νέκυς, νεκρός, etc.
Lat. per-nicies, necare, nocere, ve-ne-
num (for ve-nec + num)
Goth. naus
(for nahu + s = νέκυς), navis.
Apte Hindi
Hindi
नश्
"दिवा* पर*- , ,
पुं*
 " - -
"खोया जाना, अन्तर्धान होना, लुप्त होना, अदृश्य होना"
नश्
"दिवा* पर*- , ,
पुं*
 " - -
"नष्ट होना, ध्वस्त होना, मरना, बर्बाद होना"
नश्
"दिवा* पर*- , ,
पुं*
 " - -
"भाग जाना, उड़ जाना, बच निकलना "
नश्
"दिवा* पर*- , ,
पुं*
 " - -
"भग्नाश होना, असफल होना"
नश्
"दिवा* पर*,
पुं*
 " - -
अन्तर्धान करना
नश्
"दिवा* पर*,
पुं*
 " - -
"नष्ट करना, हटा देना, मिटा देना, भगा देना, उड़ा देना"
नश्
स्त्री*
 - नश् + क्विप्
"नाश, ध्वंस, हानि, अन्तर्धान "
L R Vaidya
English
naS {% vt. 4P (pp. नष्ट
pres. नश्यति, प्रणश्यति
caus. नाशयति
desid. निनङ्क्षति, निनशिषति) %} 1. To be lost, to disappear, to become invisible, to vanish, विद्युद्भिः क्षणनष्टदृष्टतिमिरं प्रच्छादिताशामुखम् Mrich.v.
2. to be destroyed, to perish, M.viii.247, Bg.xviii.73
3. to become unsuccessful
4. to run away, to escape, नेशुश्चित्रा निशाचराः Bt.xiv.112
(the root is often used with the prepositions प्र and वि, without any change in meaning).
naS {% f. %} Destruction, perishing, disappearing.
Bopp
Latin
नश् 4. P. interdum A. (fut. part. नशितास्मि et नष्टास्मि,
fut. aux. नशिष्यामि et नङ्क्ष्यामि, gerund. नशि-
त्वा et नष्ट्वा) perire, mori. BR. 1. 8.: कृतं यस्मिन् न
नश्यति
MAH. 3. 10701.: पुत्रो ऽनश्यत मुनेः
7014.:
अशुभङ् कृतन् नश्यते तत्र स्नातमात्रस्य. -- नष्ट per-
ditus. N. 10. 29.: नष्टात्मन्
13. 10.: मार्गा नष्टाः
22.
15.: नष्टरूपः. Caus. P.A. delere, extinguere. N. 9. 28.:
श्रान्तस्य ते…नाशयिष्याम्य् अहङ् क्लमम्
BH. 10.
11.: तेषाम् अज्ञानजन् तमः…नाशयामि
R. Schl. II.
62. 15.: शोको नाशयते धैर्यम्. Praet. mltf. अनीन-
शम्. MAH. 3. 2027.: धर्म्यान् मा नीनशः पथः. (Cf.
lat. NEC, nex
ratione habitâ, sanscritum श् ortum esse e
k
necare et nocere conveniunt cum Caus. नाशयामि, v.
gr. comp. 109^a). 6.
vinco trahi posset ad नश् praef. वि,
ejectâ radicis vocali
sic vincio retulerim ad नह् praef.
वि
gr. νέϰυς, νεϰϱός
fortasse νόσος, mutato ϰ in σ
fortasse νῑϰάω = नाशयामि
attenuato â in î
hib. nas
«death»
goth. nau-s mortuus, gen. navi-s, Them. navi
e nahvi, ejecto h, sicut nostrum wer = goth. hva-s e has
pro kas, adjecto v
v. gr. comp. 388.)
c. प्र प्रणश्यामि (gr. 94^b).
ubi tamen finalem radicis litte-
ram consonans muta vel sibilans sequitur, primitivum न्
servatur, unde part. pass. प्रनष्ट, fut. प्रनङ्क्ष्यामि vel
प्रणशिष्यामि, v. Pân. VIII. 4. 36.
non raro autem in li-
bris editis et manuscriptis contra hanc regulam inveni-
tur ण pro न, e. c. SU. 2. 22.: प्रणष्टनृपतिद्विजा, sic
etiam in edit. Calc. 1. 7673.
N. 24. 17.: मम राज्यम् प्र-
णष्टम्, in ed. Calc. प्रनष्टम्) i. q. simpl. BH. 1. 40.: प्र-
णश्यन्ति कुलधर्माः.
c. प्र praef. सम् id. सम्प्रनष्ट qui evanuit. N. 20. 40.: स-
म्प्रनष्टे कलौ (sic cum ed. Calc. legendum pro सम्प्र-
णष्टे).
c. वि id. BR. 2. 20. 21. 3. 7. 8. BH. 8. 20.
MAH. 3. 2861.:
विनङ्क्ष्यामि न संशयः. Caus. necare, perdere. MAH.
1. 4169.
मा नः सर्वान् व्यनीनशः. R. Schl. I. 55. 27.
RAGH. 2. 56.
Lanman
English
√1naś (náśyati
nanā́śa, neśús
ánaśat
naṅkṣyáti [936]
naṣṭá
nāśáyati). be
missing
get lost
vanish
perish, be
ruined. [cf. νεκ-ρός, ‘dead’
Lat. nex,
‘death’
nocēre, ‘harm.’]
+ vi, get lost
perish
caus. cause to disappear
bring to nought, 81^20.
√2naś (náśati, -te
nanā́śa
ā́naṭ [833]).
attain
reach, come up to, 74^1
w. acchā,
draw hither, 76^11. [see √1aś, ‘reach’: cf.
Lat. nac-tus sum, ‘am having reached’
AS. neāh, comp. neār, superl. neāhst, Eng.
nigh, near (as comp., Macbeth ii. 3. 146),
next
AS. ge-neah, ‘it reaches, es reicht, it
suffices’
ge-nōh, Eng. e-nough.]
+ pra, reach to, hit
fall upon, 78^8.
Kridanta Forms
Sanskrit
नश् (ण॒शँ꣡ अदर्शने - दिवादिः - वेट्)
ल्युट् = नशनम्
अनीयर् = नशनीयः - नशनीया
ण्वुल् = नाशकः - नाशिका
तुमुँन् = नशितुम् / नंष्टुम्
तव्य = नशितव्यः / नंष्टव्यः - नशितव्या / नंष्टव्या
तृच् = नशिता / नंष्टा - नशित्री / नंष्ट्री
क्त्वा = नशित्वा / नंष्ट्वा / नष्ट्वा
ल्यप् = प्रणश्य
क्तवतुँ = नष्टवान् - नष्टवती
क्त = नष्टः - नष्टा
शतृँ = नश्यन् - नश्यन्ती
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 नश्
मूलधातुः:
 णश
धात्वर्थः:
 अदर्शने
गणः:
 दिवादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 नश्यति
अनुबन्धादिविशेषः:
 पुषादिः
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 प्रली, विली, लुप्, अपनिली, निली, अवनश्, नश्
verb
अदर्शनानुकूलः व्यापारः।
"तस्याः स्मितं प्रलीयते।"
Synonyms:
 क्षि, नश्
verb
इच्छायाः दमनेन तस्याः ध्वंसनानुकूलः व्यापारः।
"वारंवारं चायपानेन मम वुभुक्षा क्षिणोति।"
Synonyms:
 नश्, प्रणश्, विनश्, अवसद्, उत्सद्, ध्वंस्, प्रध्वंस्
verb
अस्तित्वोच्छेदनानुकूलः व्यापारः।
"ग्रामस्य पुरातनः विद्यालयः अनश्यत्।"
Synonyms:
 बाष्पीभू, बाष्परूपेण उद्गम्, नश्, बाष्पाय
verb
अग्निसम्पर्कात् द्रवपदार्थस्य बाष्परूपविकारानुकूलः व्यापारः।
"चायं कर्तुं चुल्ल्यां स्थापितं जलं बाष्प्यभूत्।"
Synonyms:
 विनश्, नश्, प्रणश्, प्रध्वंस्, विध्वंस्, उच्छिद्, उत्सद्, अवसद्, निपत्, अवपत्, विनिपत्
verb
अवशेषविशिष्टध्वंसनानुकूलः व्यापारः।
"भूतकाले प्रशस्तम् एतद् भवनं गच्छता कालेन व्यनश्यत्।"
Synonyms:
 भ्रंश्, नश्
verb
विस्मृत्या भ्रमेण वा स्वस्वत्ववियोगानुकूलः व्यापारः।
"अहं पञ्चशतरूप्यकाणि अभ्रश्यम्। "
Synonyms:
 नश्, प्रध्वंस्
verb
ध्वंसानुकूलव्यापारः।
"युद्धे बहवः ग्रामाः अनश्यन्।"
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
नश्
त्रि०
 नश--क्विप् । १ नाशप्रतियोगिनि । भावे क्विप्२ नाशे स्त्री । सुहा० झलि पदान्ते च वा च पक्षेषडगकाः यथाविधानम् । नक्ग् नट् ड् ।
Capeller
German
1. नश् न॑श्यति (°ते) u. न॑शति (°ते) verloren
gehen, vergehen, verschwinden,
entweichen, fliehen
p.p. नष्ट॑ verloren
u. s. w., °— gekommen um, ohne, -los.
Caus. नाश॑यति (° ते) verschwinden
machen, vertreiben, tilgen, zerstören,
verlieren, einbüßen. प्र पणश्यति sich
verlieren, verirren, verschwinden, entwischen
p.p. प्रनष्ट verloren u. s. w.
विप्र u. संप्र sich verlieren, verschwinden.
वि dass., untergehen, umkommen, sterben.
p.p. विनष्ट verloren, verschwunden, verdorben.
Caus. verschwinden machen,
zu Grunde richten, umbringen, töten.
अनुवि nach jemd. (Acc.) verschwinden
o. zu Grunde gehen.
2. नश् न॑शति, °ते erreichen, erlangen,
treffen. अभि u. प्र dass.
3. न॑श्
f.
 s. न॑क्.
Grassman
German
1. √naś [Cu. 〔93〕], 1〉 verloren gehen, sich verlieren, abhanden kommen
2〉 verschwinden, sich davon machen
3〉 verschwinden, vergehen, umkommen. — 4〉 Caus. vertreiben, forttreiben.
Mit nís Caus. vertreiben, austreiben.
prá verloren gehen, sich verlieren.
ví 1〉 verlustig gehen einer Sache [Ab.] sie nicht erlangen
2〉 wirkungslos bleiben, vereitelt werden
3〉 untergehen. — 4〉 Caus. vertilgen, zerstören. — 5〉 Caus. auseinander treiben.
Stamm I. náśa (betont nur {791, 1}):
-anti 1〉 tā́s (gā́vas) {469, 3}.
-an ví 1〉 nas iṣás {791, 1}.
-anta ví 3〉 aryás {791, 1} (ví zu ergänzen). [Page718]
Stamm II. náśya (betont nur {972, 1}):
-asi prá yā́ (araṇyānís) {972, 1}.
-ati 2〉 atmā́ yákṣmasya {923, 11} (purā́ jīvagṛ́bhas yathā). — ví 2〉 ā́dhītam {170, 1}.
-atas [3. du.] 3〉 ubhā́ tā́ {120, 12}.
-a 2〉 yakṣma {923, 13} (sākám nihā́kayā).
-atu ví 2〉 aśánis {647, 18}.
Perf. stark nanāś:
-śa [3. s.] 2〉 yamásya mātā́ ‥ jāyā́ vívasvatas 〰 {843, 1}.
Aor. néśa (betont nur {297, 17}):
-at 1〉 mā́kis (gaús) {495, 7}. — 3〉 támas {297, 17}. — ví 2〉 cittám {954, 6}.
Stamm des Caus. nāśaya:
-āmasi 4〉 tám itás {988, 3}—_{988, 6}.
-a 4〉 hṛdrogám, harimā́ṇam {50, 11}.
Impf. anāśaya:
-as ví 5〉 asunvā́m saṃsádam {634, 15}.
Aor. des Caus. anīnaśa:
-at nís kravyā́dam {988, 2}.
nī́naśa:
-as ví 4〉 áśastīs {489, 17}.
Part. II. naṣtá:
-ám [m.] 1〉 paśúm {23, 13}
{116, 23}
{872, 2}.
-ám [n.] púnar nas 〰 ā́‿ajatu {495, 10}
vidát yád pūrviám 〰 {688, 6}.
Part. des Caus. nāśáyat:
-an vi 4〉 sádanāni {55, 6}.
Inf. des Caus. nāśayádhi:
-yai ví 4〉 púras {706, 14}.
(Verbale náś)
in gīvanaś bei Pāṇ. 〔8, 63〕 schol.
in manā-náś.
2. √naś [vgl. 1. aś, nakṣ], 1〉 jemand [A.] erreichen, zu ihm gelangen (von lebenden Wesen)
2〉 jemand [A.] (in seinen Eigenschaften) erreichen, ihm gleichkommen, die Eigenschaft [A.] eines andern erreichen
3〉 etwas [A.] erlangen
4〉 jemand [A.] treffen, ihn erreichen, theils sinnlich (vom Beile), theils bildlich (von Unglück, Missgunst, Glück u. s. w.).
Mit ácha herbeikommen.
abhí 1〉 jemand [A.] erreichen, zu ihm gelangen (eigentlich und bildlich)
2〉 etwas [A.] erlangen.
ā́ hingelangen zu [A.].
úd 1〉 erreichen, hinreichen bis [A.]
2〉 erlangen [A.].
pári 1〉 erreichen, hinreichen bis.
prá jemand [A.] treffen, erreichen, theils sinnlich (von der Keule), theils bildlich
2〉 erlangen.
ví erreichen, hingelangen zu [A.].
sám 1〉 erreichen, gleichkommen [A.]
2〉 erreichen [A.] mit dem Auge.
Stamm náśa:
-at 2〉 vājínam {670, 12}. — 3〉 níśitim {443, 5}. —
abhí 2〉 dráviṇam {319, 4}. [Page719]
-ate 2〉 {165, 9} (ná jā́yamānas 〰 ná jātás).
-āmahai [Co.] nach yáthā: rayím {221, 11}
vásu {862, 11}
vásyas {647, 22} (Pad. anáśāmahai).
naśa:
-atha (-athā) 3〉 tád índre {205, 8}.
-anti ví 1〉 asya ártham {853, 20}.
-at 2〉 nákis tám kármaṇā {651, 17}
{679, 3}
nákis śávāṃsi te {677, 8}. — 4〉 aghám nas {232, 11}
rayís srédhantam {548, 21}
áṃhas tám {639, 6}
ná‿īm aghám {667, 1}. — abhí 3〉 sumnā́ {640, 16}. — úd 2〉 tád {164, 22}. — prá 1〉 yajñás vas {41, 5} (dhītáye).
-an abhí 1〉 mā́ nas támisrās {218, 14}. — úd 2〉 sumnám {214, 8}. — ví: apramṛṣyám {226, 6}.
-ate 3〉 rayím {358, 11}
jyótis {444, 1}. — 4〉 áṃhas mártam {444, 2}
tám párihvṛtis {598, 7}.
-anta 2〉 tád te {123, 11} (anyā́s uṣásas). — 4〉 te durmatáyas asmā́n {517, 22}. — ā́ tritám {941, 4}
ví aryás {959, 3} (nas dhíyas).
Perf. stark nanāś:
-śa [3. s.] 4〉 paraśús tám {779, 30}.
Aor. anaś:
-ṣṭām [3. du.] úd 1〉 divás ántān {561, 2} (asya bāhū́).
naś:
-kṣi [2. s.] áchā {378, 2} (agnís).
-k [3. s.] prá (práṇak) 1〉 mā́ 〰 tásya nas vadhás {214, 12}
mā́ vas durmatís 〰 nas {572, 9}
mā́ nas dhūrtís {18, 3}
{610, 8}.
-ṭ [3. s.] abhí 1〉 mā́ nas rákṣas {620, 23}.
-śīmahi (Opt.) 1〉 tám ā́hutam {883, 2}. — 3〉 jyótis avṛkám {862, 3}. — prá 2〉 rayím {626, 9}.
Aor. náṃś:
-śi [1. s. me.] 3〉 sadmā́nam {492, 12}.
Verbale náś als Infin.:
-áśe parī 1〉 ántas śávasas {54, 1}. — sam 1〉 asya mahimā́ {623, 10}. — 2〉 (pathás) cákṣuṣā {1024, 5}.
náś, f., die Nacht [vgl. nákta u. s. w.]. Der Schlusskonsonant ist nicht sicher festzustellen, er könnte auch k, g, ja vielleicht kh sein (vgl. νύχα, νύχιος)
doch sprechen für die angenommene Form die wahrscheinlich aus ihr entstandenen späteren Formen niś, niśā.
-ág (vor j) {587, 1} ápa svásur uṣásas nág jihīte.
Burnouf
French
*नश् नश्। नश्यामि, नश्ये 4
p. न-
नाश
f1. नशितास्मि et नष्टास्मि
f2.
नशिष्यामि et नङ्क्ष्यामि
a2. अनशम्
pp. नष्ट।
Périr, mourir.
Disparaître: नष्टो मोहस् le doute a
disparu.
Se perdre, être perdu
être inutile et vain.
Qqf.
être privé de: स्थानात् de son siège, ज्ञालिभ्यस् de
ses parents.
Act. dans le Vd. faire périr, tuer
nuire, d.
Lat. necare, nocere
gr.
νέϰυς, νεϰρός,
NIL cf. नष्ट।
Stchoupak
French
नश्-
{%naśyati -te naśati -te
nanāśa %} (नेशुः)
अनशत्
अनीनशत् (नीनशुः)
{%naśiṣyati naṅkṣyati -te
nāśayati -te
%}
नष्ट- -- périr, être perdu, disparaître, s'effacer
être détruit,
ruiné
être frustré, échouer
s'enfuir, échapper, s'écarter de (abl.)
caus. faire périr, faire disparaître, perdre, détruire, ruiner, chasser,
s'écarter de (abl.) perdre le souvenir, oublier
renoncer à (acc.)
(अग्निम्) éteindre
(कन्याम्) déflorer, violer.