| YouTube Channel

नवनीतधेनु (navanItadhenu)

 
शब्दसागरः
English
नवनीतधेनु
f.
 (-नुः) A quantity of butter as a present to Brāhmans.
E.
नवनीत, and धेनु a milch cow.
Yates
English
नवनीत-धेनु (नुः) 2.
m.
 A quantity
of butter for
brāhmans.
Wilson
English
नवनीतधेनु
f.
 (-नुः) A quantity of butter as a present to
Brahmans.
E.
 नवनीत, and धेनु a milch cow.
Monier Williams Cologne
English
नव—नीत—धेनु
f.
 a quantity of butter presented to Brāhmans (cf. under धेनु),
W.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
नवनीतधेनुः,
स्त्री,
 (नवनीतेन कृता धेनुः ।मध्यपदलोपिकर्म्मधारयः ।) दानार्थकृतनव-नीतमयधेनुविशेषः । यथा, --“नबनीतमयीं धेनुं शृणु राजन् ! प्रयत्नतः ।यां श्रुत्वा सर्व्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः ॥
गोमयेनानुलिप्तायां भूमौ गोचर्म्ममात्रतः ।कृष्णचर्म्ममृगस्यैव तस्योपरि च धारयेत् ॥
कुम्भन्तु नवनीतस्य प्रस्थमात्रस्य धारयेत् ।वत्सं चतुर्थभागस्य तस्या उत्तरतो न्यसेत् ॥
कृत्वा विधानेन च राजसिंह-सुवर्णशृङ्गी सुमुखी च कार्य्या ।नेत्रे च तस्या मणिमौक्तिकैस्तुकृत्वा तथान्यच्च गुडेन जिह्वाम् ॥
ओष्ठौ च पुष्पैश्च फलैश्च दन्ताःप्रकल्प्य सास्नाञ्च सितैश्च सूत्रैः ॥
नवनीतस्तनीं राजन्निक्षुपादां प्रकल्पयेत् ।ताम्रपृष्ठीं कांस्यदोहां दर्भरोमकृतच्छवीम् ॥
स्वर्णशृङ्गीं रौप्यखुराम् पञ्चरत्नसमन्विताम् ।चतुर्भिस्तिलपात्रैस्तु संयुतां सर्व्वतो दिशः ॥
आच्छाद्य वस्त्रयुग्मेन गन्धपुष्पैरलङ्कृतम् ।दिक्षु दीपांश्च प्रज्वाल्य ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥
वेदवेदाङ्गविदुषे आहिताग्निर्ज्जितात्मवान् ।मन्त्रास्त एव जप्तव्याः सर्व्वधेनुषु ये स्मृताः ॥
पुरा देवासुरैः सर्व्वैः सागरस्य तु मन्थने ।उत्पन्नं दिव्यममृतं नवनीतमिदं शुभम् ॥
आप्यायनञ्च भूतानां नवनीत ! नमोऽस्तु ते ।एवमुच्चार्य्य तां दद्यात् ब्राह्मणाय कुटुम्बिने ॥
घेनुञ्च दत्त्वा सुमुदां सोपधानांनयेद्गृहं विप्रवर्य्यस्य भूयः ।हविष्यमेव सरसञ्चोपभुक्त्वातिष्ठेद्दिनं धेनुदस्त्रीणि विप्रः ॥
यः प्रपश्यति तां धेनुं दीयमानां नरोत्तम ।सर्व्वपापविनिर्मुक्तः शिवसायुज्यतां व्रजेत् ॥
पितृभिः पूर्व्वजैः सार्द्धं भविष्यद्भिश्च मानवः ।विष्णुलोकं व्रजत्याशु यावदाहूतसंप्लवम् ॥
य इदं शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्बापि मानवः ।सर्व्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोके महीयते ॥
”इति वराहपुराणम् ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
नवनीतधेनु स्त्री दानार्थकल्पितायां नवनीतमय्यां धेन्वांतद्दानविधिः वराहपु० उक्तो यथा“नवनीतमयीं धेनुं शृणु राजन् प्रयत्नतः । यां श्रुत्वासर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः । गोमयेनानुलिप्तायांभूमौ गोचर्ममात्रतः । कृष्णचर्म मृगस्यैव तस्योपरि चधारयेत् । कुम्भन्तु नवनीतस्य प्रस्थमात्रस्य धारयेत् ।वत्सं चतुर्थमागस्य तस्या उत्तरतो न्यसेत् । कृत्वा विधानेन च राजसिंह! सुवर्णशृङ्गी सुसुखी च कार्य्या ।नेत्रे च तस्या मणिमौक्तिकैस्तु कृत्वा तथान्थच्च गुडेनजिह्वाम् । ओष्ठौ च पुष्पैश्च फलैश्च दन्ताः प्रकल्प्यसास्नाञ्च सितैश्च सूत्रैः । नवनीतस्तनीं राजन्निक्षुपादांप्रकल्पयेत् । ताम्रपृष्ठीं कांस्यदोहां दर्भरोमकृतच्छवीम् ।स्वर्णशृङ्गीं रौप्यखुरां पञ्चरत्नसमन्विताम् । चतुर्भिस्तिल-पात्रैस्तु संयुतां सर्वतोदिशम् । आच्छाद्य वस्त्रयुग्मेनगन्धपुष्पैरलंकृताम् । दिक्षु दीपांश्च प्रज्वाल्य व्राह्मणायनिवेदयेत् । वेदवेदाङ्गविदुषे आहिताग्निजितात्मने ।मन्त्रास्त एव जप्तव्याः सर्वधेनुषु ये स्मृताः । पुरा देवा-सुरैः सर्वैः सागरस्य तु मन्थने । उत्पन्नं दिव्यमगृतंनवनीतमिदं शुभम् । आप्यायनञ्च मूतानां नवनीत!नमोस्तु ते । एवमुच्चार्य्य तां दद्याद्ब्राह्मणाय स्मुटुम्बिने ।धेनुञ्च दत्त्वा सुमुदा सोपधानां नयेद्गृहम् विप्रवर्य्यस्यभूयः । हविष्यमेवं सरसञ्चोषभुक्त्वा तिष्ठेत्त्र्यहं धेनुद-स्तत्र विप्रः । यः प्रपश्यति तां धेनुं दीयमानांनरोत्तम! । सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवसायुज्यतां व्रजेत् ।पितृभिः पूर्वजैः सार्द्धं भविष्यद्भिश्च मानवः । विष्णु-लोकं व्रजत्याशु यावदाहूतसंप्लवम् । य इदं शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वापि मानवः । सर्वपापविशुद्धात्माविष्णुलोके महीयते” ।