नवनीत (navanIta)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 नवनीत n.
  (-तं) Fresh butter.
 E.
  नव new,  and नीत procured from milk, 
&c.)

Yates

English

 नव-नीत (तं) 1.
n.
  Idem. 

Spoken Sanskrit

English

नवनीत 	-	 navanIta 	-	 n.
  	-	 butter
चित्रपतङ्ग 	-	 citrapataGga 	-	 m.
  	-	 butterfly
तक्र 	-	 takra 	-	 n.
  	-	 buttermilk
तक्रं न इच्छति वा? 	-	 takraMnaicchativA? 	-	 sent.
  	-	 Don'tyouwantbuttermilk?
शुद्धं नवनीतं ददातु 	-	 zuddhaMnavanItaMdadAtu 	-	 sent.
  	-	 Givemegoodbutter, please.
आग्नेयी 	-	  AgneyI 	-	 n.
  	-	  ghee  [ clarified butter ]
क्षीरसार 	-	  kSIrasAra 	-	 m.
  	-	 butter
घृतहेतु 	-	  ghRtahetu 	-	 m.
  	-	 butter
मन्थज 	-	  manthaja 	-	 n.
  	-	 butter
शरज 	-	  zaraja 	-	 n.
  	-	 butter
चित्रपतङ्गिका 	-	  citrapataGgikA 	-	 f.
  	-	 butterfly
पुष्प - पतङ्ग 	-	  puSpa - pataGga 	-	 m.
  	-	 butterfly  [ from Marathi ]
नवनीतचष 	-	  navanItacaSa 	-	 n.
  	-	 buttercup
मन्थनघटी 	-	  manthanaghaTI 	-	 f.
  	-	 butter-vat
मन्थिनी 	-	  manthinI 	-	 f.
  	-	 butter-vat
सर्पिष्कुण्डिका 	-	  sarpiSkuNDikA 	-	 f.
  	-	 butter-jar
कलश 	-	  kalaza 	-	 m.
  	-	 butter-tub
गोरस 	-	  gorasa 	-	 m.
  	-	 buttermilk
कालशेय 	-	  kAlazeya 	-	 n.
  	-	 buttermilk
अरिष्ट 	-	  ariSTa 	-	 n.
  	-	 buttermilk

नवनीत 	-	 navanIta 	-	 n.
  	-	 butter
नवनीत 	-	 navanIta 	-	 n.
  	-	  fresh butter
शाला- नवनीत 	-	  zAlA- navanIta 	-	 n.
  	-	  dairy butter

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 नवनीत
n.
  (-तं) Fresh butter.
E.
  नव new,  and नीत procured (from milk,  &c.)

Monier Williams Cologne

English

 न॑व—नीत (न॑व-),  n.
  fresh butter,  Br.
 
 MBh.
  
 Suśr.
  &c.
  

Macdonell

English

 नवनीत náva-nīta,  n.
  fresh butter.

Benfey

English

 नवनीत नव-नीत,  n.
  Fresh butter, 
Rām.  5,  12,  27.
 -- Comp.
 
समुद्र-,  n.
 
1. the beverage of the immortals. 2.
the moon. 

Apte Hindi

Hindi

नवनीतम्
नपुं*
   नव-नीतम् -
ताजा मक्खन

Shabdartha Kaustubha

Kannada

नवनीत
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನವನೀತ/ಬೆಣ್ಣೆ
निष्पत्तिः - > णीञ् (प्रापणे) - "क्तः" (३-२-१०२)
व्युत्पत्तिः - > नवं नीयते। नवं च तन्नीतं च इति वा।
प्रयोगाः - > त्रस्यन्मुकुन्दो नवनीतचौर्यान्निर्भुग्नगात्रो निभृतं शयानः
उल्लेखाः - > याद० ४-२९

L R Vaidya

English

 nava-nIta {% n. %} fresh butter,  यवनी नवनीतकोमलांगी Jag.

Lanman

English

 náva-nīta,  n. fresh butter. [perhaps
‘fresh-brought, ’ as we say ‘bring the butter, 
 i. e. make it come, ’ in churning.]

Sanskrit Tibetan

Tibetan

mar gyi nying khu
नवनीत

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
ह्योगोदोहोद्भवं हैयंगवीनं शरजं पुनः ॥ ४०७ ॥
दधिसारं तक्रसारं नवनीतं नवोद्धृतम् ।
-wordlist-
 
ह्योगोदोहोद्भव (क्ली),  हैयङ्गवीन (क्ली),  शरज (क्ली),  दधिसार (क्ली),  तक्रसार (क्ली),  नवनीत (क्ली),  नवोद्धृत (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

दधिसार
दधिसार,  नवनीत,  हैयङ्गवीन
दधिसारं नवनीतं ब्रुवते हैयङ्गवीनं च ॥ २७४ ॥
verse 2.1.1.274
page 0033

Vedic Reference

English

 Nava-nīta,  ‘fresh butter, ’ is mentioned frequently in the
later Saṃhitās^1 and the Brāhmaṇas.^2 According to the
Aitareya Brāhmaṇa^3 this is the kind of butter which is fitted
for anointing an embryo (garbha),  while the gods receive
Ājya,  men fragrant ghee (Ghṛta),  and the fathers Āyuta.
Elsewhere^4 it is contrasted with Ghṛta and Sarpis.
1) Taittirīya Saṃhitā. ii. 3,  10,  1
vi. 1,  1,  5
 Kāṭhaka Saṃhitā,  xi. 7
Maitrāyaṇī Saṃhitā,  ii. 3,  4,  etc.
2) Śatapatha Brāhmaṇa,  iii. 1,  3,  7. 8
v. 3,  2,  6
 Jaiminīya Upaniṣad Brāh-
maṇa,  iii. 5,  3.
3) i. 3.
4) Taittirīya Saṃhitā,  ii. 3,  10,  1,  etc

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 नवनीतं,  क्ली,
   (नवं नीयतेऽनेनेति । नी + क्तः ।)गव्यविशेषः । माखन् इति ननी इति च भाषा ।तत्पर्य्यायः । नवोद्धृतम् २ । इत्यमरः । २ । ९ ।५२ ॥
 सरजम् ३ मन्थजम् ४ हैयङ्गवीनम् ५ ।इति रत्नमाला ॥
 दधिजम् ६ सारम् ७ हैयङ्ग-वीनकम् ८ । अस्य सामान्यगुणाः । शीतत्वम् ।वर्णबलावहत्वम् । सुमधुरत्वम् । वृष्यत्वम् ।संग्राहकत्वम् । कफरुचिकारकत्वम् । वातसर्व्वा-ङ्गशूलकाशश्रमनाशित्वम् । सुखकरत्वम् । कान्तिपुष्टिप्रदत्वम् । चक्षुष्यत्वम् । सर्व्वदोषापहर-त्वञ्च ॥
 * ॥
 नवोद्भवगव्यमाहिषनवनीतगुणाः ।बालवृद्धानां प्रशस्तत्वम् । बलकारित्वम् । वात-बर्द्धनत्वञ्च ॥
 * ॥
 माहिषनवनीतगुणाः । कषा-यत्वम् । मधुरत्वम् । शीतत्वम् । वृष्यत्वम् ।बल्यत्वम् । ग्राहित्वम् । पित्तघ्नत्वम् । तुन्दद-त्वञ्च ॥
 * ॥
 छागनवनीतगुणाः । क्षयकाश-नेत्रामयकफनाशित्वम् । बल्यत्वम् । दीपन-त्वञ्च ॥
 * ॥
 आविकनवनीतगुणाः । हिमत्वम् ।लघुत्वम् । योनिशूले कफे वाते गुदशूले हित-त्वञ्च ॥
 * ॥
 ऐडकनवनीतगुणाः । क्लिष्टगन्ध-त्वम् । शीतलत्वम् । मेधानाशित्वम् । गुरुत्वम् ।पुष्टिस्थौल्यकारित्वम् । मन्दाग्निदीपनत्वञ्च ॥
 * ॥
हस्तिनीनवनीतगुणाः । कषायत्वम् । शीतलत्वम् ।लघुत्वम् । तिक्तत्वम् । विष्टम्भित्वम् । जन्तुपित्त-कफकृमिनाशित्वञ्च ॥
 * ॥
 अश्वीनवनीतगुणाः ।कषायत्वम् । कफवातनाशित्वम् । चक्षुष्यत्वम् ।कटुत्वम् । उष्णत्वम् । ईषद्वातापहारकत्वञ्च ॥
गर्द्दभीनवनीतगुणाः । कषायत्वम् । कफवात-नाशित्वम् । बल्यत्वम् । दीपनत्वम् । पाके लघु-त्वम् । मूत्रदोषनाशित्वञ्च ॥
 * ॥
 औष्ट्रनवनीत-गुणाः । पाके शीतलत्वम् । व्रणक्रिमिकफास्र-वातनाशित्वफ्व ॥
 * ॥
 नारीनवनीतगुणाः ।रुच्यत्वम् । पाके लघुत्वम् । चक्षुष्यत्वम् । दीप-नत्वम् । सर्व्वरोगविषनाशित्वश्च ॥
 * ॥
अथ साधारणनवनीतगुणाः ।“शीतं रुच्यनवोद्धृतं सुमधुरं वृष्यञ्च वातापहंकासघ्नं क्रिमिनाशनं कफहरं संग्राहि शूला-पहम् ।बल्यं पुष्टिकरं तृषार्त्तिशमनं सन्तापविच्छेदनंचक्षुव्यं श्रमहारि तर्पणकरं दध्युद्भवं पित्तजित् ॥
एकाहाध्युषितं प्रोक्तमुत्तरोत्तरगन्धदम् ।अरुच्यं सर्व्वरोगाढ्यं दधिजं तद्धितं स्मृतम् ॥
”इति राजनिर्घण्टः ॥
अपि च । गव्यनतनीतगुणाः ।“नवनीनं हितं गव्यं वृष्यं वर्णमलाग्निकृत् ।संग्राहि वातपित्तासृक् क्षयार्शोऽर्द्दितकासहृत् ॥
तद्धितं बालके वृद्धे विशेषादमृतं शिशोः ॥
” * ॥
माहिषनवनीतगुणाः ।“नवनीतं महिष्यास्तु वातश्लेष्मकरं गुरु ।दाहपित्तश्रमहरं मेदःशुक्रविवर्द्धनम् ॥
”अथ पयसो नवनीतस्य गुणाः ।“दुग्धोत्थं नवनीतन्तु चक्षुष्यं रक्तपित्तनुत् ।वृष्यं बल्यमतिस्निग्धं मधुरं ग्राहि शीतलम् ॥
”अथ सद्यःसमुद्धृतनवनीतगुणाः ।“नवनीतञ्च सद्यस्कं स्वादु ग्राहि हिमं लघु ।मेध्यं किञ्चित् कषायाम्लमीषत्तक्रांशसंक्रमात् ॥
”अथ चिरन्तननवनीतगुणाः ।“सक्षारकटुकाम्लत्वाच्छर्द्यर्शःकुष्टकारकम् ।श्लेष्मलं गुरुमेदस्यं नवनीतं चिरन्तनम् ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
“नवनीतं नवं वृष्यं ग्राहि वर्णबलाग्निकृत् ।चक्षुष्यं बृंहणं स्निग्धं ग्रहण्यर्शोविकारनुत् ॥
क्षीरोत्थितं हिमं ग्राहि रक्तपित्ताक्षिरोगनुत् ॥
”इति राजवल्लभः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 नवनीत न०
  नवं नीयते स्म नी--क्त । (माखन) पयःसारभेदे तद्भेदगुणादि सुश्रुते “नवनीतं पुनः सद्यस्कं लघुसुकुमारं मधुरं कषायमीषदम्लं शीतलं मेध्यं दीपनंहृद्यं संग्राहि पित्तानिलहरं वृष्यमविदाहि क्षयकास-श्वासव्रणार्शोऽर्दितापहं गुरुकफमेदीविवर्द्धनं वलकरंवृंहणं शीषघ्रं विशेषतो बालानां प्रशस्यते । क्षीरोत्थंपुनर्नवनीतमुत्कृष्टस्नेहं माधुर्ययुक्तमतिशीतं सौकुमार्यकरंचक्षुष्यं संग्राहि रक्तपित्तनेत्ररोगहरं प्रसादनञ्च” ।तत्र नवनीतस्य नामानि गुणाश्च भावप्र० उक्ता यथा“म्रक्षणं सरजं हैयङ्गवीनं नवनीतकम् । नवनीतं हितंगव्यं वृष्पं वर्णवलाग्निकृत् । संग्राहि वातपित्तासृक्क्ष-यार्शोऽर्दितकासहृत् । तद्धितं बालके वृद्धे विशेषादमृतंशिशोः । माहिषस्य मुणाः “नबनीतं महिष्यास्तु वात-श्लेष्मकरं गुरु । दाहपित्तश्रसहरं मेदःशुक्रविवर्द्धनम्” ।पयसो नवनीतस्य गुणाः “दुग्धोत्थं नवनीतं तु चक्षुष्यंरक्तपित्तनुत् । वृष्यं बल्यमतिस्निग्धं मधुरं ग्राहिशीतलम्” । सद्यः समुद्धृतनबनीतगुणाः “नवनीतन्तुसद्यस्कं स्वाटु ग्राहि हिमं लघु । मेध्यं किञ्चित्कषायाम्लमीषत्तक्रांशसंक्रमात्” । चिरन्तननवनीतगुणाः“सक्षारकटुकाम्लत्वाच्छर्द्यर्शःकुष्ठकारकम् । श्लेष्मलं गुरु-मेदस्यं नवनीत चिरन्तनम्” ।राजनि० छाग्यादिनवनीतगुणा उक्ता यथा“छागन्तु नव्रनीतं स्यात् क्षयकासाक्षिरोगहृत् । कफ-नाशि च बल्यञ्च दीपनं परिकीर्त्तितम् । आविकंनवनीतन्तु हिमं लघु समीरितम् । योनिशूले कफे वातेगुदशूले हितञ्च तत् । ऐडकं नवनीतन्तु क्लिष्टगन्धंसुशीतलम् । पुष्टिस्थौल्यकरं मेधाविनाशि गुरु सम्मतम् ।सन्दाग्भिदीपनं तत्तु भिषग्भिः परिकीर्त्तितम्” । ह-स्तिनीनवनीतन्तु कषायं शीतलं लघु । तिक्तं विष्टम्भितत् हन्ति जन्तुपित्तकफकृमीन् । घोटकीनवनीतन्तुकषायं कफवातहृत् । चक्षुष्यमुष्णकटुकमीषद्वातापहार-कर्म् । गर्दभीनवनीतञ्च कषायं कफवातहृत् । पाकेलघु दीपनञ्च वल्यं मूत्रस्य दोषहृत् । औष्ट्रं तु नवनीतंच पाके शीतं प्रकीर्त्तितम् । व्रणकृमिकफार्त्तीनां वातस्यच विनाशनम् । मानबीनवनीतञ्च पाके लघुरुचिप्रदम् ।चक्षुष्यं दीपनं ज्ञेयं सर्वरोगविनाशनम्” । “शीतं रुच्यनवोद्धृतं सुमधुरं कृष्णञ्च वातापहं कासघ्नं कृमिनाशन”कफहरं संग्राहि शूलापहम् । बल्यं पुष्टिकरं तृषा-र्त्तिशमनं सन्तापविच्छेदनम् चक्षुष्यं श्रमहारितर्पण-करं दध्युद्भवं पित्तजित्” ।

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.