| YouTube Channel

नलकूवर (nalakUvara)

 
शब्दसागरः
English
नलकूवर
m.
 (-रः) The son of KUVERA.
E.
 नल a reed, कूवर a carriage yoke.
L R Vaidya
English
nala-kUvara {% m. %} name of a son of Kubera.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
Nalakūvara, n. of a yakṣa: Māy 〔94〕.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
नलकूवरः,
पुं,
 कुवेरपुत्त्रः । इत्यमरः । १ । १ ।७३ ॥
(यथा, राजेन्द्रकर्णपूरे । ६९ ।“विलोकनकथापि मे न नलकूवरे न स्मरेकिमन्यदमृतद्युतेरपि न दर्शनं प्रार्थये ।अयं नयनगोचरं व्रजति चेद्दृशामुत्सवःसमग्ररमणीमनो मधुपमाधवः क्ष्माधवः ॥
”)स भ्रात्रा मणिग्रीवेण सह वारुणीं पीत्वाकैलासोपवने गङ्गायां स्त्रीजनैः क्रीडितवान् ।असंवृतवस्त्रौ तौ दृष्ट्वा नारदः शशाप । तच्छा-पेन तौ यमलार्ज्जुनौ भूत्वा श्रीवृन्दावने आसतुः ।ततो दामोदरेण शापनिर्म्मुक्तौ तं नुत्वा स्वगृहंजग्मतुः । इति श्रीभागवतीयदशमस्कन्धः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
नलकूवर
पु०
 कुवेरपुत्रे “यक्षराज्ञा कुवेरेण वरा लब्धाश्चपुष्कलाः । धनाधिपत्यं सख्यञ्च रुद्रेणामिततेजसा ।सुरत्वं लोकपालत्वं पुत्रञ्च नलकूवरम्” भा० श० ४८ अ० ।स च नारदशापेन व्रजे स्थावरतां प्राप्तः कृष्णेन पुन-र्देवत्वमासादितः । तत्कथा भाग० १० स्कन्धे यथा“कृष्णस्तु गृहकृत्येषु व्यग्रायां मातरि प्रभुः । अद्रा-क्षीदर्जुनौ पूर्वं गुह्यकौ धनदात्मजौ” । “पुरानारदशापेनवृक्षतां प्रापितौ मदात् । नलकूवरमणिग्रीवावितिख्यातौ श्रियान्वितौ” ९ अ० “रुद्रस्यानुचरौ भूत्वा सु-दृप्तौ धनदात्मजौ । कैलासोपवने रम्ये मन्दाकिन्यांमदोत्कटौ । वारुणीं मदिरां पीत्वा मदाघूर्णितलो-चनौ । स्त्रीजनैरनुगायद्भिश्चेरतुः पुष्पिते वने । अन्तःप्रविश्य गङ्गायामम्भोजवनराजिषु । चिक्रीडतुर्युवति-भिर्गजाविव करेणुभिः । यदृच्छया च देवर्षिर्भगवांस्तत्रकौरव! । अपश्यन्नारदो देवौ क्षीवाणौ समबुद्ध्यत ।तं दृष्ट्वा व्रीडिता देव्यो विवस्त्रा शापशङ्किताः । वासांसिपर्य्यधुः शीघ्रं विवस्त्रौ नैव गुह्यकौ” “यदिमौ लोकपा-लस्य सुतौ भूत्वा तमःप्लुतौ । न विवाससमात्मानंविजानीतः सुदुर्मदौ । अत इतः स्थावरतां स्यातां नैवंयथा पुनः । स्मृतिः स्यात् मत्प्रसादेन तत्रापि मदनु-ग्रहात् । वासुदेवस्य सान्निध्यं लब्ध्वा दिव्यशरच्छते ।वृत्ते स्वर्ल्लोकतां भूयो लब्धभक्ती भविष्यतः” १० अ०