| YouTube Channel

नर्म्मदा (narmmadA)

 
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
नर्म्मदा,
स्त्री,
 (नर्म्म ददातीति । दा + कः । स्त्रियांटाप् ।) पृक्का । इति हेमचन्द्रः । ४ । १४९ ॥
नदीविशेषः । सा विन्ध्यपर्व्वतान्निःसृता पश्चिमेतमसानद्यां प्रविष्टा । तस्याः पर्य्यायः । रेवा २मेकलकन्या ३ सोमसुता ४ । अस्या जलगुणाः ।लघुत्वम् । शीतलत्वम् । सुपथ्यत्वम् । दाह-पित्तशमनत्वम् । वातदातृत्वञ्च । इति राज-निर्घण्टः ॥
* ॥
तस्या जलं दशभिर्म्मासैर्जीर्य्यति ।यथा, --“त्रिभिः सारस्वतं तोयं सप्तभिस्त्वथ यामुनम् ।नार्म्मदं दशभिर्म्मासैर्गाङ्गं वर्षेण जीर्य्यति ॥
”इति प्रायश्चित्ततत्त्वम् ॥
तस्या उत्पत्तिमाहात्म्ये यथा, --“नर्म्मदा सरितां श्रेष्ठा रुद्रदेहाद्विनिःसृता ।तारयेत् सर्व्वभूतानि स्थावराणि चराणि च ॥
सर्व्वपापहरा नित्यं सर्व्वदेवनमस्कृता ।संस्तुता देवगन्धर्व्वैरप्सरोभिस्तथैव च ॥
” * ॥
तस्याः स्तवो यथा, --“नमः पुण्यजले ! आद्ये ! नमः सागरगामिनि ! ।नमस्ते पापशमनि ! नमो देवि ! वरानने ! ॥
नमोऽस्तु ते ऋषिगणसंघसेविते !नमोऽस्तु ते शङ्करदेहनिःसृते ! ।नमोऽस्तु ते धर्म्मभृतां वरप्रदे !नमोऽस्तु ते सर्व्वपवित्रपावने ! ॥
यस्त्विदं पठते स्तोत्रं नित्यं शुद्धमना नरः ।ब्राह्मणो वेदमाप्नोति क्षत्त्रियो विजयी भवेत् ॥
वैश्यस्तु लभते लाभं शूद्रश्चैव शुभां गतिम् ।अन्नार्थी लभते ह्यन्नं स्मरणादेव नित्यशः ॥
नर्म्मदां सेवते नित्यं स्वयन्देवो महेश्वरः ।तेन पुण्या नदी ज्ञेया ब्रह्महत्यापहारिणी ॥
नर्म्मदाया जलं पीत्वा अर्च्चयित्वा वृषध्वजम् ।दुर्गतिञ्च न पश्यन्ति तस्य तीर्थप्रभावतः ॥
एतत्तीर्थं समासाद्य यस्तु प्राणान् परित्यजेत् ।सर्व्वपापविशुद्धात्मा व्रजते रुद्रमन्दिरम् ॥
जलप्रवेशं यः कुर्य्यात् तस्मिंस्तीर्थे नराधिप ! ।हंसयुक्तेन यानेन रुद्रलोकं स गच्छति ॥
यावच्चन्द्रश्च सूर्य्यश्च हिमवांश्च महोदधिः ।गङ्गाद्याः सरितो यावत्तावत् स्वर्गे महीयते ॥
अनशनन्तु यः कुर्य्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप ! ।गर्भवासे तु राजेन्द्र ! न पुनर्जायते नरः ॥
”इति मात्स्ये १६५ । १६९ अध्यायौ ॥
सा च पुरुकुत्सभार्य्या । तस्याः स्मरणेविषनाशो भवति । यथा, “सकलपन्नगपतयश्चनर्म्मदायै वरं ददुः । यस्तेऽनुस्मरणसमवेतं नाम-ग्रहणं करिष्यति न तस्य सर्पविषं भविष्यतीति ।अत्र च ।“नर्म्मदायै नमः प्रातनर्म्मदायै नमो निशि ।नमोऽस्तु नर्म्मदे तुभ्यं त्राहि मां विषसर्पतः ॥
”इति विष्णुपुराणे । ४ । ३ । ९ -- १० ॥