| YouTube Channel

नर्मदा (narmadA)

 
Spoken Sanskrit
English
नर्मदा narmadA
f.
 narmadA
तुहिनकरसुता tuhinakarasutA
f.
 river narmadA
इन्दुजा indujA
f.
 river revA or narmadA
धर्मपुर dharmapura
n.
 name of a town situated on the narmadA river
बाणलिङ्ग bANaliGga
n.
 white stone found in the narmadA river and worshipped as the liGga of ziva
गोण्ड goNDa
m.
 natives of the eastern portion of the vindhya range between the narmadA and kRSNA
Monier Williams Cologne
English
नर्म—दा a
f.
 See नर्मदा.
नर्म-दा b
f.
 of -द (above), ‘pleasure-giver’,
N.
 of a river (the modern Nerbudda),
MBh.
&c.
 (she is personified as the wife of Puru-kutsa and mother of Trasa-dasyu, or as a sister of the Ura-gas i.e. serpents, or as a daughter of the Soma-pas)
of a Gandharvī,
R.
a kind of plant,
L.
Apte Hindi
Hindi
नर्मदा
स्त्री*
 नर्मन्- दा -
विन्ध्यपर्वत से निकलने वाली एक नदी जो खंभात की खाड़ी में जाकर गिरती है।
Shabdartha Kaustubha
Kannada
नर्मदा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನರ್ಮದಾ ನದಿ
विस्तारः - > नर्मदः केलिसचिवे नर्मदा सरिदन्तरे - मेदि०
L R Vaidya
English
narman-dA {% f. %} name of a river which rises in Vindya mountain and flows ino the gulf of Cambay, R.v.42.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
नर्मदा °Hetäre (oder Geliebte, Frau), Rasikar. 9
Govardh. 440. 455.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 नर्मदा, रेवा, मुरला, इन्दुजा, पूर्वगङ्गा, मेकलसुता, मेकलकन्या, सोमोद्भवा, सोमसुता, वेदगर्भा
noun
भारतस्था नदी।
"नर्मदायाम् प्राप्तम् अण्डाकारं शिवलिङ्गं नर्मदेश्वरम् इति अभिसंज्ञितम्।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
रेवेन्दुजा पूर्वगङ्गा नर्मदा मेकलाद्रिजा ॥ १०८३ ॥
-wordlist-
रेवा (स्त्री), इन्दुजा (स्त्री), पूर्वगङ्गा (स्त्री), नर्मदा (स्त्री), मेकलाद्रिजा (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
मेकलकन्या
मेकलकन्या, नर्मदा, रेवा
शोणो हिरण्यबाहुर्मेकलकन्या च नर्मदा रेवा ॥ ६७४ ॥
verse 3.1.1.674
page 0077
Mahabharata
English
Narmadā, a river, the present Nerbudda. § 268 (Varuṇasabhāv.): II, 9, 371 (among the rivers present in the palace of Varuṇa).--§ 281 (Sahadeva): II, 31, 1114 (in the south).--§ 358 (Tīrthayātrāp.): III, 82, 4094 (a tīrtha).-§ 370 (do.): III, 85, 8151 (Śoṇasya Nºāyāś ca prabhave (ºbh de, B.)…Vaṃśagulme).--§ 377 (Dhaumyatīrthak.): III, 89, 8355, 8357 (in the west).--§ 404 (Tīrthayātrāp.): III, 121, 10306 (visited by Yudhishṭhira, etc.), 10310 (merit of bathing in the N.).--§ 434 (Saugandhikāharaṇa): III, 156, 11437.--§ 459 (Mārkaṇḍeyas.): III, 188, 12908 (seen by Mārkaṇḍeya in the stomach of Nārāyaṇa).--§ 494 (Āṅgirasa): III, 222, 14231 (among the rivers who are mothers of fires).--§ 574 (Jambūkh.): VI, 9, 322.--§ 639 (Rājadh.): XII, 52, †1893 (yathā mahānadī tam Ṛkshavantaṃ giriṃ etyā Nºā).--§ 720b (Sudarśanop.).--XIII, 2, 101 (devanadī, wife of Duryodhana the king of Māhishmatī and mother of Sudarśanā).--§ 733w (Ānuśāsanik.): By bathing in Narmadā and in the tīrtha Śūrpāraka, observing a fast during a fortnight, one becomes born as a prince: XIII, 25, 1736.--§ 775 (do.): XIII, 166, 7646 (enumeration).--§ 787 (Āśramavāsap.): XV, 20, 550 (saritāṃ varā, wife of Purukutsa).
पुराणम्
English
नर्मदा १ / NARMADĀ I. A famous holy river of South india. This river which springs from amarakaṇṭaka flows through the valley called Khambhāta and falls into the ocean.1) Birth. This river which is considered to be a holy river was the rebirth of tapatī the daughter of the Sun. (To know how tapatī was reborn as narmadā, see under tapatī).2) The divine nature of the river narmadā. Mention is made in most of the Purāṇas about the river narmadā which is one of the holy rivers of bhārata. Once nārada said to yudhiṣṭhira about the river narmadā as follows: “Gaṅgā has more divinity in kanakhala and sarasvatī has more divinity in kurukṣetra. But narmadā is a holy river everywhere, whether in the villages or in the forests. sarasvatī purifies us in three days and gaṅgā in one day. But the moment we see narmadā we are purified.”
The river narmadā, the former half of which embraces the mountain amarakaṇṭaka in the country of kaliṅga, is the purest of rivers in the three worlds. The devas, asuras, Gandharvas and hermits bathe in the river and attain eternal bliss. He who controls his organs of senses and takes fast for one night and bathes in this river would be prosperous for hundred generations. This great river is hundred yojanas long and two yojanas wide. There are sixty crores and sixty thousand holy ghats in this river around the mountain amarakaṇṭaka. Anybody who dies by fire, by drowning or by fast on this mountain amarakaṇṭaka, will never have rebirth. (padma purāṇa, Chapter 13).3) mahābhārata and narmadā. Throughout mahābhārata mention is made about narmadā. Important of them are given below:(i) Goddess narmadā stays in the palace of varuṇa worshipping him. (M.B. Sabhā Parva, Chapter 9, Stanza 18).(ii) While leading forest life dharmaputra with his brothers visited Narmadādevī. (M.B. Vana Parva, Chapter 121, Stanza 16).(iii) indra and the aśvinīdevas once drank soma sitting on the mountain Vaiḍūrya on the banks of the narmadā. (M.B. Vana Parva, Chapter 121, Stanza 19). (iv) narmadā is the origin of agni (fire). (M.B. Vana Parva, Chapter 222, Stanza 21).(v) A king named duryodhana, who ruled over the city called māhiṣmatī on the banks of the narmadā once married devī narmadā. A daughter named sudarśanā was born to them. She was extremely beautiful. (M.B. anuśāsana parva, Chapter 2, Stanza 18).(vi) He who observes fast for two weeks bathing in the waters of narmadā will be born as a prince in the next birth. (M.B. anuśāsana parva, Chapter 25, Stanza 50).(vii) Once narmadā took purukutsa, the son of māndhātā, as her husband. (M.B. āśramavāsika parva, Chapter 20, Stanza 12). For the importance of narmadā, see under pramohinī).
नर्मदा २ / NARMADĀ II. See under puṣpotkaṭā.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: नर्मदा
Root: नर्मदा
Gender: स्त्री
Number: all
Meaning(s):
⇒ narmadA
⇒ kind of plant
⇒ pleasure-giver
⇒ name of a gandharvI
Shloka(s):
1|10|32|2 ► रेवा तु नर्मदा सोमोद्भवा मेकलकन्यका॥ (वारिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 1|10|32|2 ⇢ रेवा (रेवा) (स्त्री)
➠ 1|10|32|2 ⇢ नर्मदा (नर्मदा) (स्त्री) ⇒ narmadA, kind of plant, pleasure-giver, name of a gandharvI
➠ 1|10|32|2 ⇢ सोमोद्भवा (सोमोद्भवा) (स्त्री)
➠ 1|10|32|2 ⇢ मेखलकन्यका (मेखलकन्यका) (स्त्री)
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ नदी
उपाधि ➡ नाम
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
नर्म्मदा,
स्त्री,
 (नर्म्म ददातीति । दा + कः । स्त्रियांटाप् ।) पृक्का । इति हेमचन्द्रः । ४ । १४९ ॥
नदीविशेषः । सा विन्ध्यपर्व्वतान्निःसृता पश्चिमेतमसानद्यां प्रविष्टा । तस्याः पर्य्यायः । रेवा २मेकलकन्या ३ सोमसुता ४ । अस्या जलगुणाः ।लघुत्वम् । शीतलत्वम् । सुपथ्यत्वम् । दाह-पित्तशमनत्वम् । वातदातृत्वञ्च । इति राज-निर्घण्टः ॥
* ॥
तस्या जलं दशभिर्म्मासैर्जीर्य्यति ।यथा, --“त्रिभिः सारस्वतं तोयं सप्तभिस्त्वथ यामुनम् ।नार्म्मदं दशभिर्म्मासैर्गाङ्गं वर्षेण जीर्य्यति ॥
”इति प्रायश्चित्ततत्त्वम् ॥
तस्या उत्पत्तिमाहात्म्ये यथा, --“नर्म्मदा सरितां श्रेष्ठा रुद्रदेहाद्विनिःसृता ।तारयेत् सर्व्वभूतानि स्थावराणि चराणि च ॥
सर्व्वपापहरा नित्यं सर्व्वदेवनमस्कृता ।संस्तुता देवगन्धर्व्वैरप्सरोभिस्तथैव च ॥
” * ॥
तस्याः स्तवो यथा, --“नमः पुण्यजले ! आद्ये ! नमः सागरगामिनि ! ।नमस्ते पापशमनि ! नमो देवि ! वरानने ! ॥
नमोऽस्तु ते ऋषिगणसंघसेविते !नमोऽस्तु ते शङ्करदेहनिःसृते ! ।नमोऽस्तु ते धर्म्मभृतां वरप्रदे !नमोऽस्तु ते सर्व्वपवित्रपावने ! ॥
यस्त्विदं पठते स्तोत्रं नित्यं शुद्धमना नरः ।ब्राह्मणो वेदमाप्नोति क्षत्त्रियो विजयी भवेत् ॥
वैश्यस्तु लभते लाभं शूद्रश्चैव शुभां गतिम् ।अन्नार्थी लभते ह्यन्नं स्मरणादेव नित्यशः ॥
नर्म्मदां सेवते नित्यं स्वयन्देवो महेश्वरः ।तेन पुण्या नदी ज्ञेया ब्रह्महत्यापहारिणी ॥
नर्म्मदाया जलं पीत्वा अर्च्चयित्वा वृषध्वजम् ।दुर्गतिञ्च न पश्यन्ति तस्य तीर्थप्रभावतः ॥
एतत्तीर्थं समासाद्य यस्तु प्राणान् परित्यजेत् ।सर्व्वपापविशुद्धात्मा व्रजते रुद्रमन्दिरम् ॥
जलप्रवेशं यः कुर्य्यात् तस्मिंस्तीर्थे नराधिप ! ।हंसयुक्तेन यानेन रुद्रलोकं स गच्छति ॥
यावच्चन्द्रश्च सूर्य्यश्च हिमवांश्च महोदधिः ।गङ्गाद्याः सरितो यावत्तावत् स्वर्गे महीयते ॥
अनशनन्तु यः कुर्य्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप ! ।गर्भवासे तु राजेन्द्र ! न पुनर्जायते नरः ॥
”इति मात्स्ये १६५ । १६९ अध्यायौ ॥
सा च पुरुकुत्सभार्य्या । तस्याः स्मरणेविषनाशो भवति । यथा, “सकलपन्नगपतयश्चनर्म्मदायै वरं ददुः । यस्तेऽनुस्मरणसमवेतं नाम-ग्रहणं करिष्यति न तस्य सर्पविषं भविष्यतीति ।अत्र च ।“नर्म्मदायै नमः प्रातनर्म्मदायै नमो निशि ।नमोऽस्तु नर्म्मदे तुभ्यं त्राहि मां विषसर्पतः ॥
”इति विष्णुपुराणे । ४ । ३ । ९ -- १० ॥