नरयन्त्र (narayantra)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Spoken Sanskrit
English नरयन्त्र narayantra gnomon-instrument
नरयन्त्र narayantra gnomon-instrument
नरयन्त्र narayantra sun-dial
नरयन्त्र narayantra sundial
Apte Hindi
Hindiनरयन्त्रम्
नरः-यन्त्रम् -
धूपघड़ी
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Shabdartha Kaustubha
Kannadaनरयन्त्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನೆರಳಿನ ಮೂಲಕ ಕಾಲವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಮಾಡಿರುವ ಹನ್ನೆರಡು ಅಂಗುಲ ಪ್ರಮಾಣದ ನೆರಳು ಗಡಿಯಾರದ ಕಂಬ/ಹನ್ನೆರಡು ಅಂಗುಲಗಳ ಉದ್ದದ ಒಂದು ಸರಳು
प्रयोगाः - > नरयन्त्रं तथा साधु दिने च विमले रवौ। छायासंसाधनैः प्रोक्तं कालसाधनमुत्तमम्॥
उल्लेखाः - > सू०सि० १३-२४
विस्तारः - > ಮೇಘಾದಿಗಳಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ಆಚ್ಛಾದಿತನಾಗದಿರುವ ಹಗಲಲ್ಲಿ ಕಾಲಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು
वाचस्पत्यम्
Sanskritनरयन्त्र छायाद्वारा कालसाधके द्वादशाङ्गुलकीलरूप शङ्कु-यन्त्रे “नरयन्त्रं तथा साधु दिने च विमले रवौ । छाया-संसाधनैः प्रोक्तं कालसाधकमुत्तमम्” सू० सि० “विसलेमेघादिव्यबधानरूपमलेन रहिते सूर्ये एतद्रूपे दिने ।चकार एवकारार्थस्तेन साभ्रदिनव्यवच्छेदः । नरयन्त्रंद्वादशाङ्गुलशङ्कुयन्त्रं तथा घटीयन्त्रवत् कालसाधकं साधुसूक्ष्मं रात्रौ नेत्यर्थसिद्धम् । ननु शङ्कोश्च्छायासाधकत्वंन कालसाधकत्वं तेन तस्य कथं यन्त्रत्वं कालसाधकवस्तुनोयन्त्रत्वप्रतिपादनादित्यत आह । छायासंसाधनैरिति ।इदं शङ्कुरूपनरयन्त्रं छायायाः सम्यक्सूक्ष्मत्वेन सा-धनैरवगमैः कृत्वा कालसाधनं दिनगतादिकालस्य कार-णमुत्तमम् । अन्ययन्त्रेभ्योऽस्मान्निरन्तरतयातिश्रेष्ठम् ।तथा च छायासाधकत्वेनैव छायाद्वारा शङ्कोः काल-साधकत्वमिति न यन्त्रत्वव्याघातः । अतएव साभ्रदिनेरात्रौ चेदमनुप्रयुक्तम् । नरस्य छायायन्त्रोपलक्षणत्वात्यष्टिधनुश्चक्राण्यपि तथेति बोध्यम्” रङ्ग० । “समतलम-स्तकपरिधिर्भ्रमसिद्धोदन्तिदन्तजः शङ्कुः । तच्छायातःप्रोक्तं ज्ञानं दिग्देशकालानाम्” सि० शि० । शङ्कोःकालज्ञानसाधनत्वमुम् ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.