| YouTube Channel

नम् (nam)

 
Capeller Eng
English
नम् न॑मति न॑म°ते
pp.
नत॑ (q.v. ) bend, bow
(mostly
intr.
), yield or submit to (dat. or
gen.
,
r.
acc.
)
aim at
(gen. ) with (instr. ).
C.
नमयति or (mostly —°) नामयति
(नाम्यति) cause to bend, curve
w.
चापम् or धनुस् bend a bow
cerebralize (g. ).
I.
नन्नमीति bend (intr. ), bow very low. अति
hold aside. अनु incline to (dat. ). अभि bow or incline to (dat. ).
अव bend down (intr. ), bow
C.
the same (trans. ),
w.
धनुज्याम् bend
the bow. (intr. ) bend, stoop, bow before (acc. )
tr. bend down,
overthrow, subdue.
C.
=
prec.
tr. ,
w.
धनुस् bend a bow. उद् rise,
ascend (lit. &
fig.
), also =
C.
raise, lift, erect. समुद् rise
C.
=
prec.
C.
उप come or repair to, befall, occur, come into the mind (w.
acc.
, later also
w.
dat.
or
gen.
of
pers.
), approach or wait upon (acc. )
with (instr. ).
C.
bring near, offer or present to (gen. ). नि bend (tr.
&
intr.
), bow to (acc. ), humble one's self, submit. परि (intr. ) bend
aside, stoop
change, develop, ripen, fade, be accomplished.
C.
ripen,
bring to an end, pass (time). प्र bend or bow before (dat. ,
gen.
,
loc.
, or
acc.
).
C.
bow (tr. )
make a person (acc. ) bend before (dat. ).
अभिप्र bend or bow before (dat. or
acc.
), प्रति incline towards
(acc. ). वि bow, bend (intr. )
C.
the same
trans.
सम् bow, bend,
humble one's self, submit to (dat. ,
gen.
, or
acc.
)
M.
yield or conform
one's self to, obey (dat. )
make straight or right. arrange, prepare
(A.
M.
).
C.
bend down, make sink, change, arrange, prepare, accomplish.
Cf. अ॑पनत, अभ्युन्नत (add. ), अवनत, आ॑नत, उन्नत॑,
उ॑पनत, निर्णत, परिणत, प्रणत, प्रोन्नत, विनत, स॑नत
समभ्युन्नत, समुन्नत.
Apte
English
नम् [nam], 1
P.
, sometimes Ā. (नमति-ते, ननाम, अनंसीत्, नंस्यति, नत, caus. नमयति-ते or नामयति-ते, but with a preposition नमयति only
desid.
निनंसति) also 9
P.
(नम्नाति), 4.
P.
(नम्यति)
To bow to, make obeisance to, salute (as a mark of respect) (with
acc.
or
dat.
)
इयं नमति वः सर्वान् त्रिलोचनवधूरिति
Ku.*
6.89
Bg.*
11.37
Bk.*
9.51
1.31
12.99
Si.*
4.57.
To submit or subject oneself, bow down
अशक्तः सन्धिमान् नमेत् Kām. 8.55.
To bend, sink
go down
अनंसीद्भूर्भरेणास्य
Bk.*
15.25
नेमुः सर्वदिशः
K.*
55
उन्नमति नमति वर्षति......मेघः
Mk.*
5.26.
To stoop, be inclined.
To be bent or curved.
To sound.
To change a dental to a lingual letter.
Caus.
To bend, make curved.
To bend (as a bow)
नमयितुमधिज्यमस्मि शक्तः
Ś.*
2.3.
To cause to sink.
To prevent, ward off.
To subdue, make subordinate
पुरस्कृतमध्यमक्रमो नमयामास नृपाननुद्धरन्
R.*
8.9.
Apte 1890
English
नम् {c1c} P., sometimes A. (नमति-ते, ननाम, अनंसीत्, नंस्यति, नत
caus. नमयति-ते or नामयति-ते, but with a preposition नमयति only
desid. निनंसति) 1 To bow to, make obeisance to, salute (as a mark of respect) (with acc. or dat.)
इयं नमति वः सर्वान् त्रिलोचनवधूरिति Ku. 6. 89
Bg. 11. 37
Bk. 9. 51, 10. 31
12. 39
Śi. 4. 57.
2 To submit or subject oneself, bow down
अशक्तः संधिमान् नमेत् Kām. 8. 55.
3 To bend, sink
go down
अनंसीद्भूर्भरेणास्य Bk. 15. 25. नेमुः सर्वदिशः K. 55
उन्नमति नमति वर्षति…मेघः Mk. 5. 26.
4 To stoop, be inclined.
5 To be bent or curved.
6 To sound.
7 To change a dental to a lingual letter.
Caus. 1 To bend, make curved.
2 To bend (as a bow)
Ś. 2. 3.
3 To cause to sink.
4 To prevent, ward off.
Monier Williams Cologne
English
नम्
cl.
1.
P.
न॑मति (Dhātup. xxiii, 12), °ते
(mostly intrans.
cf.
Pāṇ.
iii, 1, 89
pr.
p.
Ā. नमान,
R.
pf.
P.
नानाम,
RV.
&c.
2. sg. नेमिथ, or ननन्थ,
Vop.
Subj. नन॑मस्,
RV.
3.
pl.
नेमुर्,
Kāv.
Ā. नेमे,
RV.
3.
pl.
-ननमिरे,
MBh.
aor.
P.
अनान्,
Kāṭh.
अनंसीत्,
Daś.
Ā. अनंस्त
Gr.
3.
pl.
अनंसत,
Br.
Subj. नंसै, नंसन्ते,
RV.
fut. नंस्यति,
Br.
नमिष्यति,
Hariv.
नन्ता,
Siddh.
inf.
-न॑मम्, -न॑मे,
RV.
नन्तुम्, नमितुम्,
Kāv.
ind.
p.
नत्वा,
BhP.
Kathās.
-नत्य,
Br.
-नम्य,
MBh.
)
to bend or bow (either trans. or oftener intr.), to bow to, subject or submit one's self (with
gen.
dat.
or
acc.
),
RV.
&c.
&c.
(with हिरुक्) to turn away, keep aside,
AV.
iv, 1, 3
to turn towards i.e. to aim at (gen. ) with (instr.),
RV.
i, 165, 6
to yield or give way, keep quiet or be silent,
Bālar.
vi, 12
(in
gram.
) to change a dental letter into a cerebral,
RPrāt.
:
Pass.
नम्यते, to be bent or bowed
yield or submit to,
TUp.
iii, 10, 4 :
Caus.
नम॑यति,
RV.
&c.
&c.
(नामयति,
Up.
&c.
नाम्यति [!] Mṛcch. i, 30
aor.
अनीनमत्,
RV.
Pass.
नाम्यते, °ति,
MBh.
&c.
)
to cause to bow or sink, incline,
RV.
&c.
&c.
(with चापम्) to bend a bow,
MBh.
Hariv.
&c.
to turn away or ward off,
RV.
to aim at (gen. ), ix, 97, 15
(in
gram.
) to change a dental letter into a cerebral,
RPrāt.
:
Desid.
निनंसति,
Gr.
:
Intens.
न॑न्नमीति,
RV.
नन्नम्यते,
KātyŚr.
(3. sg. न॑म्नते
impf.
अनम्नत,
p.
न॑ममान,
RV.
) to bow or submit one's self to (dat. ),
RV.
Br.
नम् [cf. Zd. nam, nemaiti
Gk. νέμω, νέμος, νόμος
Lat.
nemus
Goth.
, Old
Sax.
, Angl.Sax. niman
HGerm. nëman, nëmen, nehmen. ]
Monier Williams 1872
English
नम् नम्, cl. 1. P. A. नमति, -ते (the
Ātmane-pada being generally used in the
intransitive sense), ननाम, नेमे (2nd sing. ने-
मिथ or ननन्थ, ep. 3rd pl. A. अव-ननामिरे,
Ved. 1st sing. P. नानाम), नन्ता, नंस्यति, न-
मिष्यति, अनंसीत्, अनंस्त (Ved., Aor. 3rd sing.
अनान्
Leṭ, 1st sing. नंसै, Ṛg-veda III. 33, 10),
नन्तुम् (Ved. inf. नि-नमे), to bow to, make or
pay obeisance to (with dat., gen., and acc.)
to bow,
bow down, subject or submit one's self
to bend
to be bent or curved
to sink
(in grammar) to
change a dental letter into a cerebral
to sound
Pass. नम्यते: Caus. नमयति and (with prep.)
नामयति, -यितुम्, Aor. अनीनमत्, to cause to
bow, bend, curve, make curved, (with धनुस् or
चापम्) to bend a bow
to cause to sink or de-
cline
to ward off
to turn away from
(in grammar)
to change a dental into a cerebral: Desid. निनं-
सति: Intens. नन्नमीति, नन्नन्ति, नन्नम्यते,
to bow, be bent, bend very low
[cf. Zend nemanh
= नमस्, निम्-अत, ‘grass:’ Gr. νέμ-ω, νέμ-ο-μαι,
νωμά-ω, νομ-ή, νέμ-η-σι-ς, νεμ-έ-τωρ, νομ-εύ-ς,
νέμ-ε-σι-ς, νόμο-ς, νομίζ-ω, νόμισ-μα, νέμ-ος, Νε-μέα,
νομ-ό-ς: Lat. Nŭma, Nŭm-i-tor, nŭm-e-ru-s,
Numerius, nĕm-us: Goth. and Angl. Sax. nim-an,
‘to take, originally ‘to subdue:’ Old Germ. nām-a,
‘prey:’ Lith. náma-s, ‘a house
nú§m-a-s, ‘gain:’
Lett. nom-a, ‘interest:’ probably Hib. naomh, ‘a
saint, sacred
naomhachd, ‘holiness.’]
Macdonell
English
नम् NAM, Ⅰ. náma, bend, incline, bow, 🞄submit, to (ac., d., g.)
sink
aim at (g.) with 🞄(in. )
subside, become silent: pp. nata, bent, 🞄curved, crooked
bowing to (ac. or g.)
depressed, 🞄sunken
lowered, hanging down
cs. 🞄nā̆máya, P. bend (tr.), curve
cause to bow
🞄[Page136-3] 🞄cause to sink in
deflect
nāmyati = nāmayati, bend: pp. nā̆mita
intv. nannam, P., 🞄nannamya, Ā. bend, incline (int.). abhi, 🞄bow to, turn towards (ac.). ava, bow down, 🞄stoop, bow: pp. stooping, bending down, bent, 🞄bowed
cs. P. bend down (tr.), cause to bow. 🞄ā, stoop
bow down to (ac.), be gracious to 🞄(d. or g.): pp. ānata, bowed, bent
bowing 🞄to (ac.), bending down to (—°)
submissive
🞄cs. P. bend downward
subdue: pp. ānāmita, bowed down. ud, rise up, arise
raise: 🞄pp. unnata, raised, elevated
erect, upright
🞄prominent, lofty
vaulted
sublime
eminent, 🞄in (—°)
towering above (—°)
cs. P. raise, uplift. 🞄abhi‿ud, pp. elevated, lofty, eminent
🞄turned upwards
vaulted. sam-abhi‿ud, pp. 🞄risen (clouds). pra‿ud, pp. pronnata, very 🞄elevated
superior, in (—°). sam-ud, arise: 🞄pp. upright, erect
high, prominent
vaulted
🞄sublime
cs. raise. upa, fall to oneʼs share, 🞄arise in, happen to, occur to (ac.
C. also d. 🞄or g.): pp. bent inwards
having submitted, 🞄humbled, having sought the protection of 🞄any one
accruing, committed (sin), brought 🞄about
presented, brought
approached
at 🞄hand, present
lasting (long, —°). sam-upa, 🞄pp. having appeared. ni, bow to (ac.)
bow 🞄down, prostrate oneself. pari, bend or turn 🞄aside
change, turn into (in. )
develope, into 🞄(in. ), ripen
grow old
be digested
attain 🞄its full significance: pp. pariṇata, averted
🞄changed, transformed into (in. or —°)
ripe, 🞄mature, advanced (age)
full (moon)
setting 🞄(sun)
come to an end, expired (time)
🞄digested
withered
arisen: -ṃ vayasā = old 🞄age has arrived
cs. pari-ṇāmaya, P. ripen, 🞄mature. vi-pari, ps. be changed, into (in. ). 🞄pra, bow to, make obeisance before (ac., d., 🞄g., lc.): pp. pra-ṇata, bowing, to (ac. or g.)
🞄submissive
cs. -ṇā̆maya, P. order (ac.) to 🞄bow to (d.)
give respectfully (answer). 🞄abhi-pra, bow. vi, bend, stoop, bow: pp. bent, 🞄bowing low, to (g.)
sunk down, drooping
🞄cs. P. bend down, incline
bend (a bow). 🞄sam, bow, humbly submit, to (ac., d., g.)
Ā. 🞄gratify, obey
P. Ā. put straight, arrange
🞄bring about: pp. bent, curved
stooping
🞄sunk in, depressed
cs. bend
cause to sink
🞄arrange, bring about.
Benfey
English
नम् नम्, i. 1, Par. (also Ātm. ,
MBh. 3, 1200, especially when intran-
sitive),
1. To bow to (with dat., gen.
and acc.), Chr. 287, 8 = Rigv. i. 48, 8
(नानाम, ved. pf. red.)
Bhāg. P. 4, 9,
47
MBh. 10, 495
Hariv. 10235.
2.
To bow, Bhartṛ. 3, 61.
3. To submit,
Kām. Nītis. 8, 55.
4. To sink, Mṛc-
ch. 85, 11.
5. To bend, Suśr. 1, 254,
7.
6. To sound. Ptcple. of the pf.
pass. नत,
1. Inclined to (with acc.
and gen. ), Bhāg. P. 6, 9, 40.
2. Cast
down, Pañc. 46, 5
Rājat. 5, 372 (read
च्का नतमुखी).
3. Bent, curved,
Rām. 2, 96, 15
crooked, Vikr. d. 95.
4. Sunk in (not prominent), Kumāras.
1, 38.
Comp.
त्रि-नत, bent at three
places (as a bow), Rām. 6, 20, 28.
Ptcple. of the fut. pass. नमनीय, To
be bowed to, Bhāg. P. 3, 21, 21. Caus.
ना̆मय,
1. To cause to bow, Ragh. 8, 9.
2. To curve, bend, Pañc. i. d. 430
(as a bow), MBh. 3, 3039.
3. To cause
to sink in, Hariv. 3754.
Comp.
ptcple.
of the fut. pass. अ-नाम्य,
adj.
Not to
be curved, or bent, Pañc. i. d. 430
MBh. 5, 1335. -- With the prep. अभि
अभि, To bow to, Indr. 2, 19. -- With
अव अव,
1. To bow, Bhāg. P. 5, 25, 4.
2. To stoop, MBh. 1, 5336 (anomal red.
pf. ननामिरे). अवनत,
1. Stooping,
MBh. 3, 1776.
2. Bent, crooked, Rām.
2, 56, 7
Kumāras. 5, 86.
3. Sunk in
(not prominent), Rām. 6, 23, 12. Caus.
1. To cause to bow, Hariv. 3586.
2. To
bend (a bow), MBh. 8, 4606. -- With
अभ्यव अभि-अव, Caus. To bend down-
ward, MBh. 3, 10062. -- With आ,
1.
To bow, Rām. 2, 25, 38.
2. To bow
to (acc.), Bhāg. P. 8, 23, 3. आनत,
1.
Stooping, Hariv. 6344.
2. Stoop-
ing to (with acc.), Bhāg. P. 1, 2,
2.
3. Submissive, Man. 7, 69.
4.
Bent, MBh. 1, 1667. Caus.
1. To
bend downward, 5561.
2. To subdue,
4, 967.
3. To bend (a bow), 1, 7088. --
With उद् उद्,
1. To rise, Pañc. ii. d.
98.
2. To erect, to raise, Pañc. i. d.
407. उन्नत,
1. Erected, upright. Hit.
76, 6
raised, Draup. 5, 1.
2. High,
Kir. 5, 15.
3. Sublime, Pañc. 24, 17.
4. Prominent, Mṛcch. 144, 18.
5.
Vaulted, Bhartṛ. 1, 41. Caus. To raise
Rām. 5, 30, 12. -- With अभ्युद् अभि-उद्,
अभ्युन्नत, Elevated, Śāk. d. 56. --
With समभ्युद् सम्-अभि-उद्, समभ्य्-
उन्नत, Risen, Mṛcch. 76, 20. -- With
प्रोद् प्र-उद्, प्रोन्नत,
1. Very ele-
vated, Pañc. 118, 9.
2. Superior, i. d.
387. Caus. To erect, Bhāg. P. 8, 21.
3. -- With समुद् सम्-उद्, समुन्नत,
1. Upright, Hit. 76, 6.
2. High, Rājat.
5, 38.
3. Sublime, Kām. Nītis. 1, 64.
4.
Prominent, Rām. 3, 52, 30.
5. Vaulted,
Amar. 51. Caus. To raise, Śāk. 40, 16. --
With उप उप,
1. To fall to one's share
(with dat. and gen. ), Bhāg. P. 5, 14, 14.
2.
To present one with (acc. of the person
and instr. of the object), 6, 19, 16.
उपनत,
1. One who has submitted
to somebody, MBh. 1, 5623.
2. Ap-
proached, Ragh. 10, 40.
3. Near,
Bhāg. P. 5. 26, 18.
4. Due, 4, 27, 25. -- With
निस् निस् णम् णम्, न्त्र्णत, Promi-
nent, MBh. 7, 7894. -- With परि परि
णम् णम्,
1. To stoop (as an elephant
about to strike with his tusks), Śiś. 18,
27.
2. To turn aside, Bhartṛ. 1, 4.
3. To
change into (instr.), Kir. 13, 44.
4. To
be digested, Pañc. 232, 7.
5. To grow
old, Kir. 5, 37. परिणत,
1. Changed
into (instr.), Megh. 46.
2. Ripe, MBh.
5, 1109.
3. Advanced, Pañc. 197, 18.
m.
An elephant stooping to strike with
his tusks, Daśak. in Chr. 188, 17. Caus.
1. To ripen, Hariv. 2957.
2. To pass,
MBh. 6, 3847.
3. To stoop, MBh. 8,
1143. -- With प्र प्र णम् णम्,
1. To
bow, Man. 2, 197.
2. To bow to, Man.
8, 23. प्रणत,
1. Bowing, Man. 11,
195.
2. Bowing to (with gen. and acc.),
MBh. 4, 202
Rām. 1, 52, 1. Caus.
1.
To order to bow to, Kumāras. 7. 27.
2. To bend, Mālav. d. 47.
3. To give.
respectfully, Amar. 82. -- With अभिप्र
अभि-प्र,
1. To bow, Rām. 1, 18, 5
Gorr.
2. To bow to, 2, 100, 37 Gorr.
अभिप्रणत, 1, 70, 5 Gorr. -- With
संप्र सम्-प्र, To bow to, Rām. 2, 112,
23. -- With वि वि,
1. To bow, MBh. 3,
2929.
2. To bend, Bhartṛ. 1, 66. विनत,
1. Sunk down, drooping, Śāk. d. 58
cast down. Brāhmaṇ. 1, 13.
2. Bent,
Rām. 3, 50, 2.
3. Stooping, Ghaṭ. 18.
f.
ता,
1. A sort of basket.
2. The
wife of Kaśyapa and mother of Araṇa
and Garuḍa. Caus.
1. To bend down,
MBh. 3, 15588.
2. To bend, 4, 394
(a bow), 1, 5436.
3. To incline, Amar.
81. -- With सम् सम्,
1. To bow, Rām.
2, 72, 30.
2. To bow to, MBh. 5, 1130.
3. To submit to, Ragh. 18, 33. सं-
नत,
1. Bent, Rām. 3, 16, 5.
2. Curved,
Kumāras. 1, 34.
3. Stooping, Indr. 1,
10.
4. Bowed to, Bhāg. P. 7, 4, 32.
Caus.
1. To bend, MBh. 12, 10675.
2.
To cause to sink, Bhāg. P. 8, 18, 20. --
Cf. νέμω
Goth. and A.S. niman (ori-
ginally, to subdue)
perhaps A.S. ge
-nedhan (cf. नत).
Hindi
Hindi
सलाम करने के लिए
Apte Hindi
Hindi
नम्
"भ्वा* पर* अ*, , " - -
"झुकना, नमस्कार करना, अभिवादन करना"
नम्
"भ्वा* पर* अ*, , " - -
"अधीन होना, पराभव स्वीकार करना, झुक जाना"
नम्
"भ्वा* पर* अ*, , " - -
"झुकना, दबाना, नीचा होना"
नम्
"भ्वा* पर* अ*, , " - -
"ठहरना, झुकाव होना"
नम्
"भ्वा* पर* अ*, , " - -
"झुका हुआ होना, वक्र होना"
नम्
"भ्वा* पर* अ*, , " - -
ध्वनि निकालना
नम्
"भ्वा* प्रेर* , " - -
"झुकना, नमस्कार करना, अभिवादन करना"
नम्
"भ्वा* प्रेर* , " - -
"अधीन होना, पराभव स्वीकार करना, झुक जाना"
नम्
"भ्वा* प्रेर* , " - -
"झुकना, दबाना, नीचा होना"
नम्
"भ्वा* प्रेर* , " - -
"ठहरना, झुकाव होना"
नम्
"भ्वा* प्रेर* , " - -
"झुका हुआ होना, वक्र होना"
नम्
"भ्वा* प्रेर* , " - -
ध्वनि निकालना
नम्
भ्वा* इच्छा* - -
"झुकना, नमस्कार करना, अभिवादन करना"
नम्
भ्वा* इच्छा* - -
"अधीन होना, पराभव स्वीकार करना, झुक जाना"
नम्
भ्वा* इच्छा* - -
"झुकना, दबाना, नीचा होना"
नम्
भ्वा* इच्छा* - -
"ठहरना, झुकाव होना"
नम्
भ्वा* इच्छा* - -
"झुका हुआ होना, वक्र होना"
नम्
भ्वा* इच्छा* - -
ध्वनि निकालना
L R Vaidya
English
nam {% vt. or vi. 1U (pp. नत
pres. नमति-ते, प्रणमति-ते
caus. नमयति, नामयति, प्रणमयति
desid. निनंसति) %} 1. To bow to, to make obeisance to, कस्माच्च ते नमेरन् महात्मन् Bg.xi.37, K.S.vi.89
2. to sink, to go down, अनंसीद्भूर्भरेणास्य Bt.xv.25, उन्नमति नमति वर्षति गर्जति मेघः Mrich.v.
3. to bend
4. to be bent or curved, e.g. पुष्पभारनता लता
5. to subject oneself, e.g. अशक्तः संधिमान् नमेत्.With अभुद्-, to rise, to elevate.With अव-, 1. to bend, Sis.ix.74
2. to bend oneself, to go down, त्वय्यादातुं जलमवनते Megh.i.46.With उद्-, 1. to rise, to spring up, to arise, उन्नमत्यकालदुर्दिनम् Mrich.iv.
2. to rise, to ascen, to go up (lit. or fig.), उन्नमति नमति वर्षति गर्जति मेघः Mrich.v., उपासितगुरुप्रज्ञाभिमानोन्नताः Bhartr.iii.24
3. to raise.With उप-, 1. to fall to one’s share, to occur, to happen, कस्यात्यंतं सुखमुपनतं दुःखमेकांततो वा Megh.ii.46, मत्संभोगः कथमुपनमेत् स्वप्नजोऽपि ii.28
2. to present one with, to present, to offer, परलोकोपनतं जलांजलिम् R.viii.68
3. to approach.With परि-, to stoop (as an elephant about to strike with his tusks, विष्के नागः पर्यणंसीत् स्व एव Sis.xviii.27)
2. to bend down, लज्जापरिणतैः (वदनकमलैः) Bhartr.i.4
3. to be changed into, to appear in a different form, यथाहि लोके क्षीरं जलं वा स्वयमेव दधिहिमभावेन परिणमतेऽनपेक्ष्य बाह्यसाधनं तथेहापि भविष्यति S.Bh.
4. to be developed, to be aged, to grow old, to decay, परिणतशरच्चंद्रिकासु क्षपासु Megh.ii.47
5. to be digested (as food).With प्र-, 1. to bow to, to make obeisance to, (with an acc. or dat.), Bg.xi.44, R.ii.21. (साष्टांगं प्रणम्. See अष्टांग. दंडवत् प्रणम् to make obeisance by throwing oneself on the ground completely prostrate, like a staff, touching the ground at all parts. See दंडप्रणाम).With वि-, 1. to bend oneself, to be bent, विनमंति चास्य तरवः प्रचये Kir.vi.34, Bhartr.i.67.With विपरि-, to change for worse.With सम्-, 1. to subject oneself to, R.xviii.34
2. to bend, K.S.i.34, Bt.ii.31.
Bopp
Latin
नम् 1. P. A. inclinare, curvare, flectere, praesertim reve-
rentiae causâ se inclinare, c. acc. dat. gen. pers.
NALOD. 4. 44.: ननाम नलस्य प्रणतो ऽङ्घ्री
MAH. 3.
1200.: नमस्वै ऽनम्
3. 977.: समुद्रनेमिर् नमते तस्मै
3. 1036.: सर्वभूतानिचा ऽप्य् अस्य नमन्ते. Part.
pass. नत inclinatus. DR. 5. 1.: नतोन्नतभ्रुवा. Caus.
नामयामि et नमयामि inclinare, inclinare facere. IN. 5.
9.: स्तनोद्वहनसङ्घोभान् नाम्यमाना पदे पदे
N. 26.
10.: नाम्यतान् धनुः
HIT. 70. 16.: श्वपुच्छम् इव ना-
मितम्
RAGH. 9. 18.: नमयति स्म केवलम् उन्न-
तम् वनमुचे नमुचेर् अरये शिरः
8. 9. (Cf. यम्, unde
Pottius deducit नम्, ita ut compositum sit e praep. नि
+ यम्, ergo नम् e नियम्, ejecto इय्, sicut lat. nolo
pro nevolo, ejecto ev.)
c. अभि i. q. simpl. IN. 2. 19.: शिरसा ऽभ्यनमद् बली.
c. अव id. MAH. 1. 5336.: केचिद् भयाच् छिरांस्य् अव-
ननामिरे (contra regulam pro नेमिरे). अवनत inclina-
tus. IN. 2. 21. N. 12. 68. Caus. inclinare. MAH. 3. 10043.
c. अव praef. अभि id. Caus. MAH. 3. 10062.: अभ्यवना-
म्य वक्त्रम्.
c. id. MAH. 7088.: धनुर् आनम्य. Caus. MAH. 1. 5561.:
आनाम्य शाखाम्.
c. उत् extollere, sublevare, se erigere, surgere. DR. 5. 1.:
नतोन्नतभ्रुवा
HIT. 78. 6.: उन्नतचरण
MR. 166. 11.:
उन्नमति…मेघः. -- उन्नत altus. IN. 5. 10.: नितम्बो-
न्नतपीवरम्
12.: कूर्मपृष्ठोन्नत. Caus. उन्नामित sub-
levatus. HIT. 100. 2.: उन्नामितखङ्ग.
c. उत् praef. सम् id. HIT. 76. 6.: समुन्नततलाङ्गुलः.
c. उप
1) inclinare. RAGH. 8. 80.: उपनताम् inclinatam.
2) appropinquare, transl. facere, commitere. (V. चर्.)
RAGH. 10. 40.: अकामोपनतम् एनः invite commis-
sum peccatum.
c. परि
1) inclinare. MEGH. 2.: परिणत (gr. 94^b).).
2) con-
vertere, mutare, c. instr. UR. 55. 11. infr.: लताभावेन
परिणतम् अस्या रूपम्
71. 16.: नदीभावेने ऽयम् परि-
णता. -- परिणत maturus. MEGH. 18.
c. प्र प्रणमामि, प्रणमे (gr. 94^b).) i. q. simpl. N. 12. 43.: प्र-
णमे त्वा ऽभिगम्या ऽहम्
17. 17.
BH. 11. 14. 44.
MAH.
3. 8681.: प्राणमद् विष्णुतेजसम्. -- प्रणत inclinatus.
SA. 3. 11.
c. प्र praef. अभि id. R. Schl. II. 58. 12. MAH. 3. 15306.
c. वि id. N. 23. 9.: विनत inclinatus. BR. 1. 13. GHAT.
18. Caus. DR. 2.: विनाम्य शाखाम्.
c. सम् id. MAH. 3. 1374.: तस्मै शत्रवः सन्नमन्ते. -- स-
न्नत inclinatus. IN. 1. 10.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
nam (naṃ = Pali naṃ, Pkt. ṇaṃ
variously regarded as from Skt. nanu or nūnam), asseverative particle, assuredly, certainly, of course
recognized by Senart only at Mv 〔i.314.11〕 (see his note), where it is not wholly certain. Clearer cases: āgatvā ca bhuvaṃ śreṣṭhi(ṃ) naṃ (so several mss.) dhruvaṃ pratipatsyase, yaṃ śraddhā taṃ samācara (misunderstood and wrongly em. by Senart) Mv 〔i.187.5(—6)〕, and having come, śreṣṭhin, to the spot (where Buddha is), you will assuredly attain security
(now) do what seems best to you
na ca śaknoti ārādhayitum, tāye (mss. yāye) ca naṃ godhā hṛdayaṃ gatā 〔ii.66.11〕, and he could not pacify her, (because) of course the (incident of the) lizard had gone to her heart (turned her against him)
tāta naṃ antarāyaṃ karohi 〔ii.408.10〕, father, do not, assuredly, make any obstacle (for the Bodhisattva)
Mv 〔i.168.18〕 (vs), see s.v. vairambha.
Lanman
English
√nam (námati, -te
nanā́ma, nemé [794e]
ánaṃsīt
naṃsyáti
natá [954d]
námitum,
nántum
natvā́
-námya
namáyati
). bow (intrans.), bend one's self
aim
at a person (gen.) with (instr.), 73^15
nata,
bowed down, bending over, 68^19N.
--caus.
cause to bow, subdue
namyate, is subdued,
31^6.
+ ava, bow down, 34^17.
+ ā, bow down to.
+ ud, raise one's self up, arise.
+ sam-ud, rise.
+ nis, bend out
contort one's self.
+ pra, make obeisance before (acc.).
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
नम्
मूलधातुः:
णम
धात्वर्थः:
प्रह्वत्वे शब्दे
गणः:
भ्वादिः
कर्मकत्वं:
अकर्मकः
इट्त्वं:
सेट्
उपग्रहः:
परस्मैपदी
रूपम्:
नमति
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
नम् mit अभि Kaus. (°नामयति) hinneigen, zuwenden (cittam, Jātakam 22. Mit उप Muk. 48, 12 (उपनतगीतम् इव)? Mit निस् Kaus. (°ना° und °न°] ausstrecken, Divyāvad. 7, 6
71, 4. Mit परि °sich abspiegeln, Śrīk. 11, 4. 13. 20
14, 62
23, 2. Mit विपरि Kaus. °णामयते Śaṃk. zu Chānd. Up. 6, 8, 3. Mit अभिप्र, °प्रणत hingebogen nach der Seite von (Akk.), Jātakam. 27.
Mit समभिप्र sich tief verneigen vor (Akk.), Jātakam. 24. 30. Mit सम् Kaus. unterwerfen, Divyāvad. 446, 1
451, 20.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
अवनम्, आनम्, नम्
verb
कस्यचन वस्तुनः उपान्तभागस्य उपान्तभागद्वयस्य वा समानां दिशम् अभि प्रवृत्त्यनुकूलःव्यापारः।
"वृद्धावस्थायां कटिः अवनमति।"
Synonyms:
अवनम्, आनम्, नम्
verb
उर्ध्वभागस्य अधोमुखीभवनानुकूलः व्यापारः।
"फलानां भारेण वृक्षः अवनमति।"
Capeller
German
नम्, न॑मति, °ते sich neigen, sich beugen,
sich unterwerfen (Dat., Gen. o. Acc.)
zielen auf (Gen. ) mit (Instr.)
neigen,
beugen, biegen
umbeugen d i. cerebralisieren
(g.). p.p. नत॑ geneigt, gebeugt,
gesenkt, gekrümmt, gebückt vor
(Gen. o. Acc.), herahängend, vertieft,
eingefallen
umgebeugt d. i. cerebralisiert
(g.). Caus. नमयति o. नामयति
= Simpl. trans., धनुस् o. चापम् den
Bogen spannen, auf (Loc.). Intens.
न॑न्नमीति sich neigen o. zuneigen. अति
bei Seite halten. अनु sich jemd. (Dat.)
zuneigen. अप ausbiegen, ausweichen.
अभि sich jemd. (Acc.) zuwenden. अव
sich herabneigen, verbeugen
p.p.
अवनत herabgeneigt, gebeugt, geduckt,
vertieft. (प्रत्यव p.p.
°नन zurückgebogen*).
sich beugen, verneigen
vor (Dat. o. Acc.). sich zuwenden, geneigt
sein (Gen. o. Dat.)
beugen, bewältigen
p.p. आ॑नत bebeugt, geneigt,
vertieft, flach, gespannt (Bogen). उद्
sich aufrichten, sich erheben, auch=
Caus. उन्नामयति u. उन्नमयति aufrichten,
emporheben. p.p. उन्नत aufgerichtet,
erhoben, erhöht, hoch, erhaben
उन्नमित (gehoben, hervorgehoben*),
reichend bis (—°) अभ्युद् p.p.
अभ्युन्नत emporgerichtet, erhaben. समुद्
sich erheben
p.p. समुन्नत aufgerichtet,
hoch
Caus समुन्नामयति u. समुन्नमयति
aufrichten, erheben. उप sich zuneigen,
zufallen, zu Teil werden, jemd.
treffen (Acc., Dat. o. Gen. )
p.p. उअप॑नत
hergeneigt, zugebracht, zu Teil geworden
(Acc.). नि sich beugen, verneigen
vor (Acc. o. Dat.) परि sich
abbiegen
sich verändern, verwandeln,
entwickeln, reif werden, verwelken
p.p. परिणत abgebogen, verändert,
verwandelt in (Instr.), entwickelt, reif,
welk, voll (Mond), untergehend (Sonne).
Caus. परिणामयति reif machen, zeitigen,
zu Ende bringen (Zeit). प्र sich beugen,
verneigen vor (Dat., Gen. , Loc. o. Acc.).
p.p. प्रणत vorgebeugt, geneigt, gebückt
vor (Gen. o. Acc.), unterthan. Caus. p.p.
प्रति sich
jemd. (Acc.) zuneigen o. zuwenden.
वि (sich) neigen, biegen
p.p. विनत
gebogen, geneigt, eingedrückt, vertieft
cerebralisiert (g.). सम् sich beugen,
verneigen
p.p. संनत gebeugt, gebogen,
gesenkt, vertieft.
Grassman
German
√nam [vgl. Cu. 〔431〕
Fick 〔110〕], 1〉 act., beugen [A.]
2〉 act. und caus., niederbeugen, niederschlagen [G., A.]
3〉 sich jemandem [D.] beugen, sich ihm neigen, seiner Macht u. s. w. [D.] weichen
4〉 sich verehrend vor jemand [D.] neigen
5〉 sich jemandem [D.] liebevoll zuneigen. In den letzten Bedeutungen (3—5) im Medium, aber auch zweimal (in Bed. 3, 4) im Perf. Act. 6〉 intens., sich neigen
7〉 intens., sich jemandem [D.] beugen, sich ihm neigen.
ápa sich wegbiegen von [Ab.], sich bücken vor.
ádhi me. sich hinbeugen über [L.]. [Page710]
ánu me. sich jemandem [D.] zuneigen.
ā́ 1〉 etwas [A.] von wo [Ab.] herbeibiegen d. h. daraus entstehen lassen
2〉 me. den Radkranz (nemím) an sich heranbiegen (vom Wagner, aber nur im Bilde)
3〉 herbeineigen, herbeilenken [A.]
4〉 me. sich herbeineigen, herbeikommen.
1〉 niederbeugen
2〉 sich niederbeugen.
práti sich jemandem [A.] zuneigen.
sám 1〉 gerade biegen, zurichten [A.]
2〉 me. jemandem [D.] gehorchen, willfährig sein
3〉 me. sich zusammenhinneigen od. hinrichten zu [D.].
Stamm náma:
-ate 3〉 vīḍáve, sthirā́ya {465, 8}.
nama:
-anti 1〉 nemím {706, 12}. ā́ 1〉 sáhas sáhasas {572, 19}.
-a 1〉 átimatim {129, 5}. 2〉 {968, 6}.
-e [1. s. me.] ā́ 2〉 índram nemím táṣṭā‿iva {548, 20}. 3〉 indrāgnī́ {139, 9} (girā́)
índram girā́ {548, 20} (s. o.)
víśvān vas {492, 9}.
-ete [3. du.] 3〉 asmai {203, 13} (dyā́vāpṛṭhivī́).
-ante 3〉 tásmai {346, 8} (víśas)
ugrásya manyáve {860, 8}.
-anta 5〉 yū́ne {856, 6} (yuvatáyas). ánu svadhā́vne {386, 10} (kṣitáyas). sám 2〉 te {547, 9} (kṛṣṭáyas)
adhvarā́ya {557, 6} (uṣásas). 3〉 asya manyáve víśas, samudrā́ya‿iva síndhavas {626, 4}.
-asva ā́ 2〉 und 3〉 tám nemím ṛbhávas yathā {684, 5} (sáhūtibhis).
-adhvam 5〉 asmé {572, 17} (sumnébhis). 2〉 {267, 9} (sindhavas).
-antām 3〉 túbhyam {877, 9}
máhyam {954, 1} (pradíśas). ā́ 4〉 nas rudrásya sūnávas {491, 4}. 2〉 asmai {868, 6} (dyumnā́). sám 3〉 yū́ne asmai {390, 6} (kṣitáyas).
Impf. ánama (unbetont {458, 9}):
-am 2〉 vícvasya śátros {165, 6} (vadhasnaís).
-at 1〉 nántuāni {215, 2}. ápa: te vájrāt {458, 9} (dyaús cid).
Perf. stark nānām (Pad. nanām):
-ma [3. s.] 3〉 asyās cákṣase {48, 8}. 4〉 somiā́ya (índrāya) {321, 2} (vácasā). práti pitáram vándamānam {224, 12}.
Perf. schwach nem:
-me [3. s.] 3〉 te ójase {57, 5} (pṛthivī́).
Aor. náṃs (unbetont {267, 10}):
-sai [1. s. Iv. me.] 2〉 te {267, 10} (pī́piānā́‿iva yóṣā).
-sante [Co.] 5〉 {574, 5} kuvíd marútas púnar nas.
Impf. des Caus. ánamaya:
-at 2〉 {522, 5}: yás dehías vadhasnaís der die Wälle niederschlug mit Keulenschlägen.
Aor. Caus. nīnama:
-as 2〉 vádhar dāsásya {644, 27}.
Aor. Caus. nanáma:
-as 2〉 vádhar ádevasya pīyós {174, 8}
{210, 7}.
Stamm I. des Int. námnam, námna:
-amīti 6〉 pṛthivī́ {437, 5}.
-ate [3. s. me.] ádhi babhrū́ṣu {140, 6}. [Page711]
Impf. des Int. ánamna:
-ata [3. s. me.] 7〉 índrāya {131, 1} (dyaús).
Stamm II. des Int. nánnam s. Part.
Part. Me. námamāna:
-as sam 1〉 íṣūs {913, 4}.
P. des Caus. namáyat:
-an 2〉 udagrābhásya {809, 15} (vadhasnaís).
P. des Int. námnamāna (Stamm I.):
-e [du. f.] 6〉 ene (dyā́vāpṛthivī́) {908, 1}.
P. des Int. nánnamat (Stamm II):
-at [m.] 6〉 {663, 8}.
Part. II. nata
mit ā (gebeugt) enthalten in án-ānata.
Part. IV. nántua (zu beugen):
-āni {215, 2}.
Verbale nám als Inf.:
-ámam ā 3〉 véda devás ānámam devā́n ṛtāyaté dáme {304, 3}.
-áme [D.] ni 1〉 párvatās {290, 1} (sind nicht zu beugen).
Burnouf
French
*नम् नम्। नमामि, नमे 1
p. ननाम
f1.
नन्तास्मि
f2. नंसियामि
a1. अनंसिषम्
pp. नत
gér. नत्वा et [en compos.] नम्य ou नत्य। Courber,
incliner, pencher.
Altérer une lettre, la changer en cérébrale,
tg.
Se courber
s'incliner par respect devant qqn. , d., g. ou ac.
Stchoupak
French
नम्-
{%namati -te
nemuḥ %} (ननामिरे)
{%anīnamat anaṃsīt
%}
{%namiṣyati
namyate namayati %} -ते नामयति (नाम्यते -ति)
नत-
नन्तुम् नमितुम् नत्वा °नम्य -- pencher, se courber, s'abaisser
s'incliner
devant qq'un, saluer (dat. acc.)
se soumettre à (gén. dat. acc.)
incliner
(fig.
pass. être incliné, courbé, etc.
se soumettre, céder
caus.
incliner, courber, baisser, faire ployer
चापं नामय्- bander l'arc
नमयन्त्- partic. inclinant, ployant, etc.