| YouTube Channel

नपुंसकं (napuMsakaM)

 
Hindi
Hindi
नपुंसक लिंग
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
नपुंसकं,
क्ली,
 (न स्त्री न पुमान् । “नभ्राण्नपा-दिति ।” ६ । ३ । ७५ । इति निपातनात्स्त्रीपुंसयोः पुंसक-आदेशः ।) क्लीवम् । इत्यमरः ।२ । ६ । ३९ ॥
हिजिडा इति भाषा ॥
तस्यकारणं यथा, --“उभयोर्ब्बीजसामान्ये जायते वै नपुंसकम् ॥
”इति सुखबोधः ॥
* ॥
(नपुंसको भवेदिति भाष्यप्रयोगात् पुंलिङ्गोऽपिभवति । तथा, च पञ्चतन्त्रे । १ । ३६४ ।“परदेशभयाद्भिता बहुमाया नपुंसकाः ।स्वदेशे निधनं यान्ति काकाः कापुरुषामृगाः ॥
”)नपुंसकगर्भस्य चिह्नं यथा, --“नपुंसकं यदा गर्भो भवेद्गर्भोऽर्वुदाकृतिः ।उन्नते भवतः पार्श्वे पुरस्तदुदरं महत् ॥
” * ॥
नपुंसकविशेषानाह ।“आसेक्यश्च सुगन्धिश्च कुम्भीकश्चेर्षकस्तथा ।अमी सशुक्रा बोद्धव्या अशुक्रो भ्रूणसंज्ञकः ॥
”तेषां लक्षणान्याह ।“पित्रोस्तु स्वल्पवीर्य्यत्वादासेक्यः पुरुषो भवेत् ।स शुक्रं प्राश्य लभते ध्वजोन्नतिमसंशयम् ॥
यः पूतियोनौ जायेत स हि सौगन्धिको भवेत् ।स्वे गुदेऽब्रह्मचर्य्याद्यः स्त्रीषु पुंवत् प्रवर्त्तते ।स कुम्भीक इति ज्ञेयो गुदयोनिस्तु स स्मृतः ॥
दृष्ट्वा व्यवायमन्येषां व्यवाये यः प्रवर्त्तते ।ईर्षकः स तु विज्ञेयो दृष्टियोनिश्च स स्मृतः ॥
यो भार्य्यायामृतौ मोहादङ्गनेव प्रवर्त्तते ।तत्र स्त्रीचेष्टिताकारो जायते षण्ढसंज्ञकः ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
(अस्य विवृतिर्यथा, --“समवीर्य्यरजस्त्वेन नरः स्त्रीप्रकृतिर्भवेत् ।नपुंसकमिति ख्यातं न स्त्री न पुरुषो वदेत् ॥
”“समदोषबलेनापि प्रकृत्या विकृतेरपि ।समो भवेदसृक् शुक्रो नपुंसकसमुद्भवः ॥
”इति हारीते शारीरस्थाने प्रथमेऽध्याये ॥
)