| YouTube Channel

नपुंसक (napuMsaka)

 
शब्दसागरः
English
नपुंसक mn. (-कः-कं)
1. A eunuch.
2. An impotent or imbecile man.
3.
The neuter gender.
E.
 न not. पुंसक male.
Capeller Eng
English
न॑पुंसक
m.
n.
 neither male nor female,
i.e.
 a eunuch
or hermaphrodite
n.
 a word in the neuter gender, the neuter gender.
Yates
English
नपुंसक (कः-कं) 1.
m.
n.
 A eunuch
an
impotent man
neuter gender.
Spoken Sanskrit
English
नपुंसक - napuMsaka -
m.
 - impotentman
नपुंसक - napuMsaka -
n.
 - neutergender
नपुंसक - napuMsaka -
adj.
 - hermaphrodite
नपुंसक - napuMsaka -
adj.
 - weakling
नपुंसक - napuMsaka -
adj.
 - coward
नपुंसक - napuMsaka -
adj.
 - neither male nor female
नपुंसक - napuMsaka -
adj.
 - eunuch
नपुंसक - napuMsaka -
n.
 - neuter a word in the neuter gender or the neuter gender itself
नपुंसक - napuMsaka -
n.
 - neutergender
द्वयहीन - dvayahIna -
adj.
 - neuter
द्विहीन - dvihIna -
adj.
 - neuter
अनपुंसक - anapuMsaka -
n.
 - not neuter
क्लीबता - klIbatA -
f.
 - being neuter
क्लैब्य - klaibya -
n.
 - being neuter
अनपुंसक - anapuMsaka -
n.
 - not a neuter
तृतीयप्रकृति - tRtIyaprakRti -
f.
 - neuter gender
षण्ढ - SaNDha -
m.
n.
 - neuter gender
द्विहीन - dvihIna -
n.
 - neuter gender
क्लैब्य - klaibya -
n.
 - neuter gender
क्लीब - klIba -
n.
 - neuter gender
क्लीबलिङ्ग - klIbaliGga -
n.
 - neuter gender
नपुंसकलिङ्ग - napuMsakaliGga -
n.
 - neuter gender
निष्पुरुष - niSpuruSa -
adj.
 - feminine or neuter
भावन - bhAvana -
f.
 - forming in the mind [ used as neuter as well ]
क्लीब - klIba -
adj.
 - of the neuter gender
पुंनपुंसक - puMnapuMsaka -
n.
 - masculine and neuter
भावकर्मन् - bhAvakarman -
n.
 - neuter and passive state
स्त्रीपुंनपुंसक - strIpuMnapuMsaka - feminine masculine neuter
यमदेवत - yamadevata -
f.
 - name of the lunar asterism bharaNI [ sometime in neuter form also. ]
अस्त्री - astrI -
f.
 - not feminine i.e. the masculine and neuter genders
नपुंसक - napuMsaka -
n.
 - neuter a word in the neuter gender or the neuter gender itself
नपुंसक napuMsaka
adj.
 weakling
दुर्बल durbala
m.
 weakling
निर्वीर्य nirvIrya
m.
 weakling
पण्ड paNDa
m.
 weakling
बत bata
m.
 weakling
निष्पुरुष niSpuruSa
m.
 weakling or coward
वक्रिन् vakrin
m.
 weakling of a particular kind
नपुंसक napuMsaka
adj.
 hermaphrodite
नरनारीविलक्षणा naranArIvilakSaNA
f.
 hermaphrodite
स्त्रीपुंसलक्षणा strIpuMsalakSaNA
f.
 hermaphrodite
सुवयस् suvayas
f.
 hermaphrodite
षण्ढ SaNDha
m.
 hermaphrodite
उभयव्यञ्जन ubhayavyaJjana
n.
 hermaphrodite
द्विरेतस् dviretas
adj.
 kind of hermaphrodite
सम्भिन्नव्यञ्जना sambhinnavyaJjanA
f.
 kind of hermaphrodite
पोटा poTA
f.
 hermaphrodite or a woman with a beard
Wilson
English
नपुंसक
mn. (-कः-कं)
1 A eunuch.
2 An impotent or imbecile man.
3 The neuter gender.
E.
 न not, पुंसक a male.
Apte
English
नपुंसकः [napuṃsakḥ] कम् [kam], कम् [न पुमान् न स्त्री]
A hermaphrodite (neither man, nor woman).
An impotent man, a eunuch.
A coward.
कम् A word in the neuter gender.
The neuter gender.
Apte 1890
English
नपुंसकः,
कं [न पुमान् न स्त्री] 1 A hermaphrodite (neither man, nor woman).
2 An impotent man, a eunuch.
3 A coward.
कं 1 A word in the neuter gender.
2 The neuter gender.
Monier Williams Cologne
English
न॑—पुंसक (न॑-), mf(आ)n. neither male nor female
a hermaphrodite
a eunuch
a weakling, coward,
MaitrS.
Br.
Up.
MBh.
&c.
न॑—पुंसक
n.
 neuter a word in the n° gender or the n° g° itself,
ŚBr.
Prāt.
Pāṇ.
&c.
Monier Williams 1872
English
न-पुंसक, अस्, अम्, m. n. neither man nor
woman, a hermaphrodite
a eunuch, an impotent or
imbecile man, a coward
(अम्), n. a word in the
neuter gender
the neuter gender.
—नपुंसक-
पाद, अस्, m., N. of the eighth chapter of Durgā-
dāsa's commentary on Vopa-deva's Mugdha-bodha,
called Su-bodhā.
—नपुंसक-लिङ्ग-सङ्ग्रह,
अस्, m., N. of a chapter of the grammatical work
Nāma-liṅgānuśāsana by Amara-siṃha.
Macdonell
English
नपुंसक na-puṃsa-ka,
a.
 neither man nor 🞄woman, emasculate
of neuter gender (gr.)
🞄m. hermaphrodite
eunuch
n.
 neuter word, 🞄neuter gender: -liṅga,
a.
 of the neuter gender.
Benfey
English
नपुंसक नपुंस + क,
I.
adj.
1.
Neither man nor woman.
2. Of neuter
gender.
II.
m.
1. An eunuch, MBh. 4,
1190.
2. A coward, Pañc. i. d. 364.
Apte Hindi
Hindi
नपुंसकः
पुं*
 - "न पुमान् न स्त्री, नि* स्त्रीपुंसयोः पुंसक आदेशः"
उभयलिंगी
नपुंसकः
पुं*
 - "न पुमान् न स्त्री, नि* स्त्रीपुंसयोः पुंसक आदेशः"
"नामर्द, हिजड़ा"
नपुंसकः
पुं*
 - "न पुमान् न स्त्री, नि* स्त्रीपुंसयोः पुंसक आदेशः"
"भीरु, डरपोक"
नपुंसकम्
नपुं*
 - "न पुमान् न स्त्री, नि* स्त्रीपुंसयोः पुंसक आदेशः"
उभयलिंगी
नपुंसकम्
नपुं*
 - "न पुमान् न स्त्री, नि* स्त्रीपुंसयोः पुंसक आदेशः"
"नामर्द, हिजड़ा"
नपुंसकम्
नपुं*
 - "न पुमान् न स्त्री, नि* स्त्रीपुंसयोः पुंसक आदेशः"
"भीरु, डरपोक"
नपुंसकम्
नपुं*
 - -
नपुंसक लिंग का शब्द
नपुंसकम्
नपुं*
 - -
नपुंसक लिंग
Shabdartha Kaustubha
Kannada
नपुंसक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಷಂಡ /ಪುಂಸ್ತ್ವವಿಲ್ಲದವನು
L R Vaidya
English
napuMsaka {% (I) m.n. %} 1. A hermaphrodite
2. an impotent man, a eunuch
3. a coward.
napuMsaka {% (II) n. %} 1. A word in the neuter gender
2. the neuter gender.
Abhyankara Grammar
English
नपुंसक 1it. a word which is neither in the masculine nor in the feminine gender
a word in the neuter gender
cf. R.Pr.XIII.7, V. Pr. II. 32
III.138
cf. P. VI.3.75, on which the Siddhanta Kaumudi observes न स्त्री पुमान् नपुंसकम् | स्त्रीपुंसयोः पुंसकभावो निपातनात् ।
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
न꣡पुंसक 1. Maitr. S. 2, 5, 5 (53, 18
54, 9).
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 क्लीब, नपुंसक, पौरुषहीन, पुरषत्वहीन, वीर्यहीन, अपौरुष, अपुरुष, शण्ड, शुक्रहीन, वीर्यरहित
adjective
यस्मिन् स्त्रियं भोक्तुं शक्तिः नास्ति अल्पा वा अस्ति।
"क्लीबः पुरुषः प्रजनने असमर्थः अस्ति।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
तृतीयाप्रकृतिः पण्डः षण्ढः क्लीबो नपुंसकम् ॥ ५६२ ॥
-wordlist-
तृतीयाप्रकृति (स्त्री), पण्ड (पुं), षण्ढ (पुं), क्लीब (पुंक्ली), नपुंसक (पुंक्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
क्लीव
क्लीव, वर्षधर, षण्ढ, षण्डक, नपुंसक, उभयव्यञ्जन, पोटा, तृतीयाप्रकृति
क्लीवो वर्षधरः षण्ढः षण्डकश्च नपुंसकः ।
उभयव्यञ्जनं पोटा तृतीयाप्रकृतिः स्मृताः ॥ ४३० ॥
verse 2.1.1.430
page 0049
Mahabharata
English
Napuṃsaka(ṃ) = Śiva (1000 names^1).
पुराणम्
English
नपुंसक / NAPUṀSAKA. (EUNUCH). Mention is made in brahmāṇḍa purāṇa, Chapter 48, that the semen introduced into the womb of the woman by the man at the time of coition, will get mixed with the blood in the womb, and that the issue will be male, female or eunuch according to the proportion of the mixture. In the mixture of semen and blood, if blood exceeds semen the issue will be female and if semen exceeds, it will be male child and if both are equal the child will be a eunuch.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: नपुंसकम्
Root: नपुंसक
Gender: नपुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ coward
⇒ eunuch
⇒ weakling
⇒ impotent man
⇒ hermaphrodite
⇒ neither male nor female
Shloka(s):
2|6|15|2 ► उपाध्यायान्युपाध्यायी पोटा स्त्रीपुंसलक्षणा॥ (मनुष्यवर्गः)
2|6|39|2 ► तृतीया प्रकृतिः शण्ढः क्लीबः पण्डो नपुंसके॥ (मनुष्यवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|6|15|2 ⇢ पोटा (पोटा) (स्त्री) ⇒ female servant or slave, hermaphrodite or a woman with a beard
➠ 2|6|39|2 ⇢ तृतीयाप्रकृतिः (तृतीयाप्रकृति) (पुं)
➠ 2|6|39|2 ⇢ शण्ढः (शण्ढ) (पुं)
➠ 2|6|39|2 ⇢ क्लीबः (क्लीब) (पुं) ⇒ idle, weak, eunuch, unmanly, impotent, cowardly, a coward, timorous, a eunuch, emasculated, having no water, of the neuter gender
➠ 2|6|39|2 ⇢ क्लीबम् (क्लीब) (नपुं) ⇒ idle, weak, eunuch, unmanly, impotent, cowardly, a coward, timorous, a eunuch, emasculated, having no water, of the neuter gender
➠ 2|6|39|2 ⇢ षण्डः (षण्ड) (पुं) ⇒ group, clump, eunuch, thicket, collection, breeding bull, bull set at liberty
➠ 2|6|39|2 ⇢ नपुंसकः (नपुंसक) (पुं) ⇒ coward, eunuch, weakling, impotent man, hermaphrodite, neither male nor female
➠ 2|6|39|2 ⇢ नपुंसकम् (नपुंसक) (नपुं) ⇒ coward, eunuch, weakling, impotent man, hermaphrodite, neither male nor female
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ मनुष्यः
जातिः ➡ मनुष्यः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
नपुंसकं,
क्ली,
 (न स्त्री न पुमान् । “नभ्राण्नपा-दिति ।” ६ । ३ । ७५ । इति निपातनात्स्त्रीपुंसयोः पुंसक-आदेशः ।) क्लीवम् । इत्यमरः ।२ । ६ । ३९ ॥
हिजिडा इति भाषा ॥
तस्यकारणं यथा, --“उभयोर्ब्बीजसामान्ये जायते वै नपुंसकम् ॥
”इति सुखबोधः ॥
* ॥
(नपुंसको भवेदिति भाष्यप्रयोगात् पुंलिङ्गोऽपिभवति । तथा, च पञ्चतन्त्रे । १ । ३६४ ।“परदेशभयाद्भिता बहुमाया नपुंसकाः ।स्वदेशे निधनं यान्ति काकाः कापुरुषामृगाः ॥
”)नपुंसकगर्भस्य चिह्नं यथा, --“नपुंसकं यदा गर्भो भवेद्गर्भोऽर्वुदाकृतिः ।उन्नते भवतः पार्श्वे पुरस्तदुदरं महत् ॥
” * ॥
नपुंसकविशेषानाह ।“आसेक्यश्च सुगन्धिश्च कुम्भीकश्चेर्षकस्तथा ।अमी सशुक्रा बोद्धव्या अशुक्रो भ्रूणसंज्ञकः ॥
”तेषां लक्षणान्याह ।“पित्रोस्तु स्वल्पवीर्य्यत्वादासेक्यः पुरुषो भवेत् ।स शुक्रं प्राश्य लभते ध्वजोन्नतिमसंशयम् ॥
यः पूतियोनौ जायेत स हि सौगन्धिको भवेत् ।स्वे गुदेऽब्रह्मचर्य्याद्यः स्त्रीषु पुंवत् प्रवर्त्तते ।स कुम्भीक इति ज्ञेयो गुदयोनिस्तु स स्मृतः ॥
दृष्ट्वा व्यवायमन्येषां व्यवाये यः प्रवर्त्तते ।ईर्षकः स तु विज्ञेयो दृष्टियोनिश्च स स्मृतः ॥
यो भार्य्यायामृतौ मोहादङ्गनेव प्रवर्त्तते ।तत्र स्त्रीचेष्टिताकारो जायते षण्ढसंज्ञकः ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
(अस्य विवृतिर्यथा, --“समवीर्य्यरजस्त्वेन नरः स्त्रीप्रकृतिर्भवेत् ।नपुंसकमिति ख्यातं न स्त्री न पुरुषो वदेत् ॥
”“समदोषबलेनापि प्रकृत्या विकृतेरपि ।समो भवेदसृक् शुक्रो नपुंसकसमुद्भवः ॥
”इति हारीते शारीरस्थाने प्रथमेऽध्याये ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
नपुंसक
पु०
न०
 न स्त्रीपुंसौ नभ्राडित्यादि पा० स्त्रीपुं-सयोः पुंसकभावः नि० नञः प्रकृतिभावश्च । क्लीवे क्लीव-शब्दे २३४५ पृ० दृश्यम् । “नपुंसको भवतीति” महा-भाष्यप्रयोगात् अस्य पुंस्त्वमपि । लिङ्गस्य शब्दगत-त्वेऽपि शब्दार्थे तद्व्यवहारस्तु अभेदारोपात् तदेतत्शब्दार्थरत्नेऽस्माभिः समर्थितं यथा“लिङ्गत्वञ्च प्राकृतगुणगतावस्थात्मकोधर्म एव तद्विशेषश्चपुंनपुंसकत्वादिः । तथा हि सर्वेषां त्रिगुणप्रकृतिकार्य-तया शब्दानामपि तथात्वेन गुणगतविशेषाच्छब्देषु वि-शेष इति कल्प्यते । स च विशेषः शास्त्रे इत्थमभ्यधायि ।विकृतसत्वादीनां तुल्यरूपेणावस्थानात् नपुंसकत्वं, सत्व-स्याधिक्ये पुंस्त्वम्, रज आधिक्ये स्त्रीत्वमिति । एवञ्चलिङ्गस्य शब्दधर्मत्वेऽपि शब्देन सहार्थाभेदारोपात् अ-सति बाधके अर्थेऽपि साक्षात् तत्पारतन्त्र्येण वा सर्वत्रतस्य विशेषणत्वम् शाब्दबोधे शब्दभानस्येष्टत्वाच्च शब्दस्यनामार्थतावत् तद्गतलिङ्गस्यापि नामार्थतौचित्यात् “नसोऽस्ति प्रत्ययोलोके यः शब्दानुगमादृते” इति हर्य्युक्तेः“शब्दोऽपि यदि भेदेन विवक्षा स्यात्तदा तथा । नोचेत्श्रोत्रादिभिः सिद्धोऽप्यसावर्थऽवभासते” इति हर्य्युक्तेश्चशब्दानां तदर्थतावगतेः । तथा प्रातिपदिकार्थः । अभे-दविबक्षायां तु श्रोत्रादिभिरेव सिद्धः ज्ञातः सन् अर्थेप्रकारतया भासते इति तदर्थः । युक्तञ्चैतत् पुंलिङ्गःशब्द इति व्यवहारात् “स्वमोर्नपुंसकादिति” पा० सूत्रेशब्दस्यैव नपुंसकत्वव्यपदेशात् दारानित्यादौ पुंस्त्वान्वयवा-धाच्च लिङ्गस्य शब्दधर्मत्वमन्यथैतेषु लिङ्गानन्वयापत्तेर्व्य-वहारसूत्रनिर्देशासङ्गत्यापत्तेश्च । तथा अर्थभेदाच्छब्दभे-दवत् लिङ्गभेदादपि शब्दभेद इति कल्प्यते प्रागुक्तधर्म-विशेषरूपभेदकसद्भावात् । उक्तञ्च भाष्ये “एकार्थे शब्दा-न्यत्वाद्दृष्टं लिङ्गान्यत्वमिति” । एवञ्च तटादिशब्दानाम-नेकलिङ्गत्वव्यवहारः समानापूर्वीकत्वेनैव । वस्तुतस्तेषांभिन्नानामेव भिन्नलिङ्गत्वमिति दिक् । अर्थरूपनंपुस-कस्योत्पत्तौ कारणं शा० ति० उक्तं यथा “विन्दुरेको विशेद्गर्भमुभयात्मा क्रमादसौ । रजोऽधिको भवेन्नारी भवेद्रे-तोऽधिकः पुमान् । उभयोः समतायां तु नपुंसकमितिस्मृतम्” । “सुडनपुंसकस्य” पा० “नपुंसकमनपुंसकेने-त्यादि” पा० । तत्र पुंसि “नैव स्त्री न पुमानेष न चैवायंनपुंसकः” श्वेताश्व० । क्लीवे “न वामनाः कुब्जकुणा नखञ्जाः नान्धो जडः स्त्री न नपुंसकञ्च” भा० शा० ८३ अ० ।
Capeller
German
न॑पुंसक
m.
n.
 dass., adj. entmannt, hermaphroditisch
sächlich (g.).
n.
 das o.
ein Neutrum (g.).
Burnouf
French
नपुंसक नपुंसक
m.
 (पुंस्) eunuque. -- N. le neutre,
tg.