| YouTube Channel

नन्दी (nandI)

 
Apte
English
नन्दी [nandī],
f.
N.
 of Durgā.
Comp.
 -मुखी sleepiness, sleep. -सरस् Indra's lake.
Monier Williams Cologne
English
न॑न्दी a (ई),
f.
 Cedrela Toona,
Suśr.
a kind of song or musical instrument,
MānGṛ.
N.
 of the 6th day in a month's light half, ib.
of Durgā, DevīP.
of Indra's city,
W.
नन्दी b
f.
 of नन्द, q.v.
Monier Williams 1872
English
नन्दी, f. See under नन्द and नन्दि।
Apte Hindi
Hindi
नन्दी
स्त्री*
 - नन्दि+ङीप्
दुर्गा देवी
Edgerton Buddhist Hybrid
English
nandī (= Skt. nandi, f.
both in Pali), joy: yo rāgo yā nandī yā tṛṣṇā Samy Ag 〔1.2〕
nandī-rāga, m., app. not dvandva (as taken by PTSD), but passion for joys (cf. Pali MN 〔i.145.3, 4〕, in sing. and not compounded with another word): °gaḥ Mvy 〔2217〕 = Tib. dgaḥ baḥi ḥdod chags, passion for joy(s), so also Tib. on LV below
°gasya MSV 〔i.49.16〕
°rāgāndhāś ca Śikṣ 〔288.1〕
(tṛṣṇā …) nandīrāgasahagatā (as in Pali with taṇhā) LV 〔417.8, 10〕 (in 10 v.l. nandi°)
Mv 〔iii.332.6, 7〕 (no v.l.). All these are prose.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
नन्दी °Glückslied? Mgs I, 9, 29. — °eine Personifikation der Glücksgöttin, Mgs II, 13, 6b.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 नन्दिकेश्वरः, त्र्यम्बकवृषभः, आजकारः, नन्दी, नन्दिः
noun
पुराणानुसारेण शिवस्य वृषभः।
"नन्दिकेश्वरः शिवस्य द्वारपालः अस्ति।"
Synonyms:
 कामदेवः, कामः, मदनः, मन्मथः, मारः, प्रद्युम्नः, मीनकेतनः, कन्दर्पः, दर्पकः, अनङ्गः, पञ्चशरः, स्मरः, शम्बरारिः, मनसिजः, कुसुमेषुः, अनन्यजः, रतिनाथः, पुष्पधन्वा, रतिपतिः, मकरध्वजः, आत्मभूः, ब्रह्मसूः, विश्वकेतुः, कामदः, कान्तः, कान्तिमान्, कामगः, कामाचारः, कामी, कामुकः, कामवर्जनः, रामः, रमः, रमणः, रतिनाथः, रतिप्रियः, रात्रिनाथः, रमाकान्तः, रममाणः, निशाचरः, नन्दकः, नन्दनः, नन्दी, नन्दयिता, रतिसखः, महाधनुः, भ्रामणः, भ्रमणः, भ्रममाणः, भ्रान्तः, भ्रामकः, भृङ्गः, भ्रान्तचारः, भ्रमावहः, मोहनः, मोहकः, मोहः, मातङ्गः, भृङ्गनायकः, गायनः, गीतिजः, नर्तकः, खेलकः, उन्मत्तोन्मत्तकः, विलासः, लोभवर्धनः, सुन्दरः, विलासकोदण्डः
noun
कामस्य देवता।
"कामदेवेन शिवस्य क्रोधाग्निः दृष्टः।"
Synonyms:
 षष्ठी, नन्दी
noun
शुक्लपक्षे वर्तमानः षष्ठम् दिनम् ।
"अद्य षष्ठी अस्ति"
Synonyms:
 कच्छः, नन्दी, नन्दिवृक्षः, कच्छपः, कुठेरकः, तुणिः, तुन्नकः, समासवान्, कान्तलकः, कुबेरः, कुबेरकः, महाकच्छः, तुन्नकः, कुणिः
noun
वृक्षविशेषः अस्य गुणाः तिक्तं पाके कटुग्राही वातलं कफपित्तजित् ।
"तत्र बहवः कच्छाः सन्ति"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: नन्दी
Root: नन्दिन्
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ नन्दी नाम शिवानुचरः
Meaning(s):
⇒ Śiva's vehicle
bull
Shloka(s):
1|1|51|1 ► प्रमथाः स्युः पारिषदा नन्दी स्यान्नन्दिकेश्वरः। (स्वर्गकाण्डः/आदिदेवाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 1|1|51|1 ⇢ नन्दी (नन्दिन्) (पुं) ⇒ Śiva's vehicle
bull ⇒ नन्दी नाम शिवानुचरः
➠ 1|1|51|1 ⇢ नन्दिकेश्वरः (नन्दिकेश्वर) (पुं) ⇒ Śiva's vehicle
bull ⇒ नन्दी नाम शिवानुचरः
Related word(s):
स्व_स्वामीसंबन्धः ➡ शिवः
जातिः ➡ देवयोनिः
पुराणम्
English
नन्दी १ / NANDĪ I. A deva gandharva. He was present at the birth celebration of arjuna. (M.B. Ādi Parva, Chapter 12, Stanza 56).
नन्दी २ / NANDĪ II. One of the divine attendants of śiva. (See under nandikeśa).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
नन्दी,
स्त्री,
 दुर्गा । यथा, देवीपुराणे ।“सुराः स्युस्त्रिदशा देवा नन्दिनी दुन्दुभिर्मता ।तेषाञ्च वादिनी नन्दी ईशात्वात् त्रिदशेश्वरी ॥
”
नन्दी, [न्]
पुं,
 (नन्द आनन्दोऽस्यास्तीति ।इनिः ।) गर्द्दभाण्डवृक्षः । (यथा, --“करीरं कुलकं नन्दी कुत्तेला शकुलादनी ।कठिल्लं केम्बुकं शीतं सकोशातककर्क्कशम् ॥
तिक्तं पाके कटुग्राही वातलं कफपित्तजित् ॥
”इति वाभटे । १ । ६ अध्याये ॥
)वटवृक्षः । इतिं मेदिनी । ने, ८१ ॥
शिवगण-विशेषः । स च त्रिविधः । यथा, --“आद्यः कनकनन्दी च गिरिकाख्यो द्बितीयकः ।सोमनन्दी तृतीयस्तु विज्ञेया नन्दिनस्त्रयः ॥
”इति वह्निपुराणे गणभेदनामाध्यायः ॥
शिवद्वारपालः । स शिवांशः शालङ्कायनमुनि-पुत्त्रः । यथा, --“अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि परं गुह्यं वसुन्धरे ! ।तप्यतस्तस्य तु मुनेरीश्वरेण समं सुतम् ॥
तं प्राप्स्यामि परं भावं ज्ञात्वा देवो महेश्वरः ।सुन्दरन्त्वपरं रूपं घृत्वा दृष्टिसुखावहम् ॥
शालङ्कायनपुत्त्रत्वं योगमायामुपाश्रितः ।प्राप्नोति तं न जानाति दक्षिणं पार्श्वमास्थितः ॥
मायायोगबलोपेतस्त्र्यक्षो वै शूलपाणिधृक् ।रूपवान् गुणवांश्चैव वपुषादित्यसन्निभः ॥
स तं न ज्ञायते जातं ममैवाराधने स्थितः ।अथ नन्दी प्रहस्याह महादेवाज्ञया मुनिम् ॥
उत्तिष्ठ मुनिशार्द्दूल ! सफलस्ते मनोरथः ।त्वद्दक्षिणाङ्गाज्जातोऽस्मि पुत्त्रस्ते शाधि मांप्रभो ! ॥
त्वया तपः समारब्धमीश्वरेण समं सुतम् ।प्राप्स्यामीति ततो मह्यं सदृशोऽन्यो न कश्चन ॥
विचार्य्येति तदाहं वै जातोऽस्मि स्वयमेव हि ॥
”इति षराहपुराणम् ॥
स एव कल्पान्तरे शिवांशजशिलादमुनेः पुत्त्रः ।यथा, --“जजाप रुद्रमनिशं यत्र नन्दी महागणः ।प्रीतस्तस्य महादेवो देव्या सह पिनाकधृक् ॥
दत्त्वा चात्मसमानत्वं मृत्युवञ्चनमेव च ।अभूदृषिः स धर्म्मात्मा शिलादो नाम धर्म्मवित् ॥
आराधयन् महादेवं पुत्त्रार्थं वृषभध्वजम् ।तस्य वर्षसहस्रान्ते तप्यमानस्य विश्वकृत् ॥
शर्व्वः सोमौघविधृतो वरदोऽस्मीत्यभाषत ।स वव्रे वरमीशानं वरेण्यं गिरिजापतिम् ॥
अयोनिजं मृत्युभीतं तया चैवोमया समम् ।तथास्त्वित्याह भगवान् देव्या सह महेश्वरः ॥
पश्यतस्तस्य विप्रर्षेरन्तर्धानं गतो विभुः ।ततो यियक्षुः स्वां भूमिं शिलादो धर्म्मवित्तमः ॥
चकर्ष लाङ्गलेनोर्व्वीं भित्त्वादृश्यत शोभनः ।सम्बर्त्तकानलप्रख्यः कुमारः प्रहसन्निव ॥
रूपलावण्यसम्पन्नस्तेजसा भासयन् दिशम् ।कुमारतुल्योऽप्रतिमो मेघगम्भीरया गिरा ॥
शिलादं तात तातेति प्राह नन्दी पुनः पुनः ।तं दृष्ट्वा नन्दिनं जातं शिलादः परिषस्वजे ॥
मुनिभ्यो दर्शयामास ये तदाश्रमवासिनः ॥
”इति कूर्म्मे ४० अध्यायः ॥
(द्विसप्ततिसाध्यमौलिककायस्थानामन्यतमः ।यथा, घटककारिकायाम् ।“गुइः कीर्त्तिर्यशः कुण्डुर्नन्दी शीलो धनुर्गुणः ॥
”)