| YouTube Channel

नन्दः (nandaH)

 
Apte
English
नन्दः [nandḥ], [नन्द्-भावे घञ्]
Happiness, pleasure, joy.
A kind of lute (11 inches long). (MW. 7 inches).
A frog.
N.
 of Viṣṇu.
N.
 of a cowherd, husband of Yaśodā and foster-father of Kṛiṣṇa (to whose care the child was committed when Kaṁsa wanted to destroy it).
N.
 of the founder of the Nanda dynasty
or of nine brother-kings of Pāṭaliputra killed by the machinations of Chāṇakya, the minister of Chandragupta
समुत्खाता नन्दा नव हृदयरोगा इव भुवः
Mu.*
 1.13
अगृहीते राक्षसे किमुत्खातं नन्दवंशस्य
Mu.*
 1.27
3.28.
One of the nine treasures of Kubera.
Number 'nine' (from the nine Nandas.). -दी An epithet of Durgā.
Comp.
 -आत्मजः, -नन्दनः an epithet of Kṛiṣṇa-पालः an epithet of Varuṇa. -प्रयागः
N.
 of a sacred place.
Chandas
Sanskrit
सम-वृत्तम्,
अक्षराणि-
 16,
पादेऽक्षराणि-
 4
मात्राः - 7
मात्रा-विन्यासः
दा द दा दा
लक्षण-मूलम् - आनन्दमिश्र-जालक्षेत्रम्
Hindi
Hindi
नन्दा
Apte Hindi
Hindi
नन्दः
पुं*
 - नन्द् + अच्
"आनन्द, सुख, हर्ष"
नन्दः
पुं*
 - नन्द् + अच्
एक प्रकार की बांसुरी
नन्दः
पुं*
 - नन्द् + अच्
मेढक
नन्दः
पुं*
 - नन्द् + अच्
विष्णु
नन्दः
पुं*
 - नन्द् + अच्
एक ग्वाले का नाम जो यशोदा का पति तथा कृष्ण का पालकपिता था।
नन्दः
पुं*
 - नन्द् + अच्
नंद वंश का प्रतिष्ठाता
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 नन्दः
noun
मृदङ्गविशेषः।
"महेशः नन्दं वादयति।"
Synonyms:
 नन्दः
noun
वसुदेवस्य पुत्रः।
"नन्दस्य वर्णनं पुराणेषु प्राप्यते।"
Synonyms:
 नन्दः
noun
धृतराष्ट्रस्य पुत्रः।
"नन्दस्य वर्णनं महाभारते प्राप्यते।"
Synonyms:
 नन्दः
noun
कार्तिकेयस्य अनुचरः।
"नन्दस्य वर्णनं पुराणेषु प्राप्यते।"
Synonyms:
 नन्दः
noun
गोकुले गोपानां प्रमुखः तथा च वसुदेवस्य मित्रम्।
"नन्दः च यशोदा च बालकृष्णस्य पालनम् अकुर्वाताम्।"
Synonyms:
 वेणुः, वंशः, वंशी, मुरली, सानेयी, सानेयिका, विवरनालिका, दर्दुरः, नन्दः, सानिका, शाणिका
noun
वाद्यविशेषः- वंशनालिकया निर्मितं सुषिरवाद्यम्।
"श्यामः वेणुं वादयति।"
Tamil
Tamil
நந்த3: : மகிழ்ச்சி, சுகம், யாழ், விஷ்ணு, தவளை.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
नन्दः,
पुं,
 (नन्दतीति । नन्द + पचाद्यच् ।)विष्णुः । यथा । “आनन्दो नन्दनो नन्दः ।” इतिमहाभारते । १३ । १४९ । ६९ ॥
नरपतिभेदः ।स तु महानन्दिसुतः क्षत्त्रियवंशान्तः । (यथा, भागवते । १२ । १ । ७ -- ११ ।“महानन्दिसुतो राजन् ! शूद्रागर्भोद्भवो बली ।महापद्मपतिः कश्चिन्नन्दः क्षत्त्रविनाशकृत् ।ततो नृपा भविष्यन्ति शूद्रप्रायास्त्वधार्म्मिकाः ॥
स एकच्छत्रां पृथिवीमनुल्लङ्घितशासनः ।शासिष्यति महापद्गो द्वितीय इव भार्गवः ॥
तस्य चाष्टौ भविष्यन्ति सुमाल्यप्रमुखाः सुताः ।य इमां भोक्ष्यन्ति महीं राजानश्च शतं समाः ॥
नव नन्दान् द्विजः कश्चित् प्रपन्नाबुद्धरिष्यति ।तेषामभावे जगतीं मौर्य्या भक्ष्यन्ति वै कलौ ॥
”)आनन्दः । निधिविशेषः । इति पुराणशब्द-रत्नावल्यौ ॥
गोपभेदः । स च श्रीकृष्णपिता ।नन्दः पुरा द्रोणनामा वसुरासीत् । यथा, --“द्रोणो वसूनां प्रवरो धरया सह भार्य्यया ।करिष्यमाण आदेशान् ब्रह्मणस्तमुवाच ह ॥
जातयोर्नौ महादेवे भुवि विश्वेश्वरे हरौ ।भक्तिः स्यात् परमा लोको ययाञ्जो दुर्गतिन्तरेत् ॥
स्वस्तीत्युक्तः स भगवान् व्रजे द्रोणो महायशाः ।जज्ञे नन्द इति ख्यातो यशोदा सा धराभवत् ॥
”इति श्रीभागवते । १० । ८ । ४८-५० ॥
वेणुविशेषः । यथा, --“महानन्दस्तथा नन्दो विजयोऽथ जयस्तथा ।चत्वार उत्तमा वंशा मातङ्गमुनिसम्मताः ॥
दशाङ्गुलो महानन्दो नन्द एकादशाङ्गुलः ॥
”इति सङ्गीतदामोदरः ॥
(मृदङ्गविशेषः । यथा, महाभारते । ७ । २२ । ८५ ।“मृदङ्गौ चात्र विपुलौ दिव्यौ नन्दोपनन्दकौ ॥
”स्कन्दस्यानुचरविशेषः । इति महाभारते । ९ ।४५ । ६१ ॥
नागविशेषः । इति महाभारते ।५ । १०३ । १२ ॥
यज्ञेश्वरस्यानुचरविशेषः ।यथा, भागवते । ४ । ७ । २२ ।“दक्षो गृहीतार्हणसादनोत्तमंयज्ञेश्वरं विश्वसृजां परं गुरुम् ।सुनन्दनन्दाद्यनुगैर्वृतं मुदागृणन् प्रपेदे प्रयतः कृताञ्जलिः ॥
”धृतराष्ट्रस्य पुत्त्राणामन्यतमः । इति महा-मारतम् । १ । ६७ । ९६ । मदिरागर्भजातोवसुदेवस्य पुत्त्रविशेषः । इति भागवतम् । ९ ।२४ । ४८ ॥
क्रौञ्चद्वीपस्य वर्षपर्व्वतविशेषः ।इति भागवतम् । ५ । २० । २१ ॥
स्वनाम-ख्यातो दत्तकमीमांसाग्रन्थप्रणेता । यथा, --“अभिवन्द्य जगद्बन्द्यपदद्बन्द्वविनायकम् ।पुत्त्रीकरणमीमांसां कुरुते नन्दपण्डितः ॥
”)