नति (nati)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 नति f.
  (-तिः)
	 1. Bending,  bowing,  stooping.
	 2. Curvature,  crookedness.
E.
  नम् to bow,  भावे क्तिन् aff.
  

Capeller Eng

English

 नति f.
  bending,  stooping,  humility
 the change of a dental
letter into a cerebral (g. ).

Yates

English

 नति (तिः) 2.
f.
  Bending.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

नति 	-	 nati 	-	 f.
  	-	  bending
नति 	-	 nati 	-	 f.
  	-	  change of a dental letter to a cerebral
नति 	-	 nati 	-	 f.
  	-	  curvature
नति 	-	 nati 	-	 f.
  	-	  inclination or parallax in latitude
नति 	-	 nati 	-	 f.
  	-	  crookedness
नति 	-	 nati 	-	 f.
  	-	  modesty
नति 	-	 nati 	-	 f.
  	-	  bend  [ Mach. ]
नति 	-	 nati 	-	 f.
  	-	  bowing
नति 	-	 nati 	-	 f.
  	-	  stooping
नति 	-	 nati 	-	 f.
  	-	  parallax in latitude
नति 	-	 nati 	-	 f.
  	-	  humility

 
   नति  nati f.
   curvature   
   कुटि  kuTi f.
   curvature    
   वक्रभाव  vakrabhAva m.
   curvature   
   कोट  koTa m.
   curvature    
   वक्रीभाव  vakrIbhAva m.
   curvature   
   वक्रिमन्  vakriman m.
   curvature    
   कौटिल्य  kauTilya n.
   curvature   
   जिह्मत्व  jihmatva n.
   curvature    
   वक्रता-केन्द्र  vakratA-kendra n.
   centre of curvature  [ Geom.  ]  
   मार्गस्य वक्रता  mArgasya vakratA f.
   curvature of my road   
   अभ्यन्तरायाम  abhyantarAyAma m.
   curvature of the spine by spasm     
            

Wilson

English

 नति
f.
  (-तिः)
1 Bending,  bowing,  stooping.
2 Curvature,  crookedness.
E.
  नम to bow,  क्तिन् aff.
  

Apte

English

नतिः [natiḥ],  [नम्-भावे-क्तिन्]

Bending,  stooping,  bowing.

Curvature,  crookedness.

Bending the body in salutation,  a bow,  courtesy
 त्रिकोणमथ षट्कोणमर्धचन्द्रं प्रदक्षिणम् । दण्डमष्टाङ्गमुग्रं च सप्तधा नतिलक्षणम् ॥ Kālikā P.
 

Parallax in latitude (in astronomy).

The change of a dental to a lingual letter.

Apte 1890

English

 नतिः f. [नम्-भावे क्तिन्] 1 Bending,  stooping,  bowing. 
Curvature,  crookedness. 
Bending the body in salutation,  a bow,  courtesy. 
Parallax in latitude (in astronomy). 
The change of a dental to a lingual letter. 

Monier Williams Cologne

English

 नति f.
  bending,  bowing,  stooping,  modesty,  humility,  Kāv.
 
 Śatr.
  &c.
  

 inclination or parallax in latitude,  Sūryas.
 

 curvature,  crookedness,  W.
 

 the change of a dental letter to a cerebral,  Prāt.
 

Monier Williams 1872

English

 नति,  इस्,  f. bending,  bowing,  stooping
 curvature, 
crookedness
 a bow,  a courtesy,  modest behaviour
(in grammar) the change of a dental letter to a
cerebral
 parallax in latitude.

Macdonell

English

 नति na-tí,  f.
  bow,  courtesy
 humility.

Benfey

English

 नति नति,  i. e. नम् + ति,  f.
 
 1. A bow, 
a courtesy,  Kathās. 9,  18.
 2. Modest
behaviour,  Navar. 3 in Haeb. Anth. 2.

Apte Hindi

Hindi

नतिः
स्त्री*
  - नम् +  क्तिन्
"झुकाव,  झुकना,  प्रणमन"

नतिः
स्त्री*
  - नम् +  क्तिन्
"वक्रता,  कुटिलता"

नतिः
स्त्री*
  - नम् +  क्तिन्
"अभिवादन करने के लिए शरीर का झुकाना,  प्रणति,  शालीनता"

नतिः
स्त्री*
  - नम् +  क्तिन्
भोगांश में स्थानभ्रंश

Shabdartha Kaustubha

Kannada

नति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಮಸ್ಕಾರ
निष्पत्तिः - > णम (प्रह्वत्वे शब्दे) - "क्तिन्" (३-३-९४)
नति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಗ್ಗಿರುವಿಕೆ

L R Vaidya

English

 nati {% f. %} 1. Bending,  stooping
curvature,  crookedness
bending the body before any one as a mark of respect,  a bow
parallax in latitude (in astronomy).

Abhyankara Grammar

English

नति  lit.inclination,  bending down
 the word is used generally in the tec- hnicalsense of 'cerebralization' but applied to the change of न् into ण् as also that of स् into ष्
 cf. दन्त्यस्य मूर्धन्यापत्तिर्नतिः,  V. Pr.I. 42. The root नम् is used in the sense of 'cere- bralizing ' or 'being cerebraliz- ed' very frequently in the Pratisa- khya works
 e.g. the word नम्यते is used in the sense of 'is cerebra- lized'
 नमयति in the sense of 'cerebralizes' and नामिंन् in the sense of 'causing cerebralization'
 cf. ऋकारादयो दश नामिन: स्वराः,  पूर्वो नन्ता नतिषु नम्यमुत्तरम् R. Pr. I. 27.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
शनैर्मन्देऽवरे त्वर्वाग्रोषोक्तावुं नतौ नमः ॥ १५४२ ॥
-wordlist-
 
शनैस् (अ),  मन्द (क्ली),  अवर (क्ली),  अर्वाञ्च् (अ),  रोषोक्ति (स्त्री),  उम् (अ),  नति (स्त्री),  नमस् (अ)

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 नतिः,  स्त्री,
   (नम + भावे क्तिन् ।) नमनम् ।नम्रता । यथा,  --“नीतिर्भूमिभुजां नतिर्गुणवतां ह्रीरङ्गनानां धृति-र्दम्प्यत्योः शिशवो गृहस्य कविता बुद्धेः प्रसादोगिराम् ।लावण्यं वपुषः स्मृतिः सुमनसः शान्तिर्द्बिजस्यक्षमाशक्तस्य द्रविणं गृहाश्रमवतां स्वास्थं सतां मण्ड-नम् ॥
”इति नवरत्नम् ॥
(नतिलक्षणादिकन्तु नमस्कारशब्दे द्रष्टव्यम् ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 नति स्त्री नम--भावे क्तिन् । नमने खापकर्षबोधकव्यापा-रभेदे करशिरःसंयोगादौ । नमस्कारभेदाश्च कालीपु०  यथा“त्रिकोण १ मथ षट्कोण २ मर्द्धचन्द्रं ३ प्रदक्षिणम् ४ । द-ण्ड ५ नष्टाङ्ग ६ मुग्रञ्च ७ सप्तधा नतिलक्षणम् । ऐशानी वाथकौवेरी दिक् कामाग्याप्रपूजने । प्रशस्ता स्थण्डिलादौच सर्वमूर्त्तेस्तु सर्वतः । त्रिकोणादिव्यवस्थाञ्च यदिपूर्वमुखो भवेत् । पश्चिमाच्छाम्भवीं गत्वा व्यवस्थां नि-र्दिशेत् तदा । यदोत्तरामुखः कुर्य्यात् साधको देवपूज-नम् । तदा याम्यात्तु वायव्यां गत्वा कुर्य्यात्तु संस्थि-तिम् । दक्षिणाद्वायवीं गत्वा दिशं तस्याश्च शाम्भवीम् ।ततोऽपि दक्षिणं गत्वा नमस्कारस्त्रिकोणवत् । त्रि-कोणो यो नमस्कारस्त्रिपुराप्रीतिदायकः १ । दक्षिणाद्वा-यवीं गत्वा तां त्यक्त्वाग्नौ प्रविश्य च । अग्नितो राक्षसींगत्वा ततश्चाप्युत्तरां दिशम् । उत्तराच्च तथाग्नेयींभ्रमणं द्वित्रिकोण (६) वत् । षट्कोणो यो नमस्कारःप्रीतिदः शिवदुर्गयोः २ । दक्षिणाद्वायवीं गत्वा तस्या-व्यावृत्य दक्षिणाम् । गत्वा योऽसौ नमस्वारः सोऽर्द्ध-चन्द्रः प्रकीर्त्तितः ३ । सुकृत् प्रदक्षिणं कृत्वा वर्तुला-कृति साधकः । नमस्कारः कथ्यतेऽसौ प्रदक्षिण इतिद्विजैः ४ । त्यक्त्वा स्वमासनस्थानं पश्चाद् गत्वा नम-स्कृतिः । प्रदक्षिणं विना या तु निपत्य भुवि दण्डवत् ।दण्ड इत्युच्यते दैवैः सर्वदेवौघमोददः ५ । पूर्ववद् दण्ड-वद् भूमौ निपत्य हृदयेन तु । चिवुकेन मुखेनाथभासया हनुकेन च । ब्रह्मरन्ध्रेण कर्णाभ्यां यद्भूमिस्पर्शनं क्रमात् । तदष्टाङ्ग इति प्रोक्तो नमस्कारोभवीषिभिः ६ । प्रदक्षिणत्रयं कृत्वा साधको वर्तुला-कृति । ब्रह्मरन्घ्रेण संस्पर्शः क्षितेर्यः स्यान्नमस्कृतौ ।स उग्र इति देवौघैरुच्यते विष्णुतुष्टिदः ७ । नदानांसागरो यादृग् द्विपदां ब्राह्महो यथा । नदीनां जा-ह्नवी यादृग् देवानामिव चक्रधृक् । नमस्कारेषु सर्बेषुतथैवोग्रः प्रशस्यते । त्रिकोणाद्यैर्नमस्कारैः कृतैरेव तुभक्तितः । चतुर्वर्गं लभेद् भक्तो नचिरादेव साधकः ।नमस्कारो महायज्ञः प्रीतिदः सर्वतः सदा । सर्वेषामपिदेवानामन्येषामपि भैरव! । योऽसावुग्रो नमस्कारःप्रीतिदः सततं हरेः । महाभायाप्रीतिकरः स नम-स्करणोत्तमः” । नतिविशेषस्तु यामले “त्रिकोणाकारासर्वत्र नतिः शक्तेः समीरिता । दक्षिणाद्वायवीं गत्वा-दिशं तस्माच्च शाम्भवीम् । ततश्च दक्षिणं गत्वा नम-स्कारस्त्रिकोणवत् । अर्द्धचन्द्रं महेशस्य पृष्ठतश्च समी-रितम् । शिवप्रदक्षिणे मन्त्री अर्द्धचन्द्रं क्रमेण तु ।सव्यासव्यक्रमेणैव सोमसूत्रं न लङ्घयेत् । (सोमसूत्रंजलनिःसरणस्थानम्) “प्रसार्य्य दक्षिणं हस्तं स्वयंनम्रशिराः पुनः । दर्शयेद्दक्षिणं पार्श्वं मनसापि च द-क्षिणः । त्रिधा च वेष्टयेत् सम्यक् देवतायाः प्रदक्षि-णम् । एकहस्तप्रमाणश्च एकशोपि प्रदक्षिणम्” ।“गन्धर्वतन्त्रे देवमानुषगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगाः । नम-स्कारेण तुष्यन्ति महात्मानः समन्ततः । नमस्कारेणलभते चतुर्वर्गं महोदयम् । सर्वत्र सर्वसिद्ध्यर्थं नतिरेकाप्रवर्त्तते । नत्या विजयते लोकान् नत्या धर्मः प्रवर्त्तते ।नमस्कारेण दीर्घायुरच्छिन्ना लभते प्रजाः । चतुर्वर्गंलभेद्भक्तो नचिरादेव साधकः । नमस्कारो महायज्ञःप्रीतिदः सर्वतः सदा । नमस्कुरु महादेवीं प्रदक्षिणञ्चभक्तितः” । योगिनीतन्त्रे पूर्वखण्डेऽष्टभपटले “प्रद-क्षिणत्रयं कुर्य्यात् पद्माकारं नमेत्ततः । दक्षिणादुत्तरंगत्वा देवस्य च महेश्वरि!” प्रदक्षिणत्रयम् आदिमध्यावसाने ज्ञेयम् । तथाच कुमारीपूजामधिकृत्यरुद्रजामले उत्तरखण्डे षष्ठपटले “प्रदक्षिणत्रयं कुर्य्या-दादौ मध्ये तथान्ततः । पश्चात्तु दक्षिणां कुर्य्यात् रजतैःस्वर्णमौक्तिकैः” । “कृताञ्जलिं ततो बद्ध्वा भ्रामयित्वा नमे-त्ततः । प्रत्येकभ्रमणे देवि! दण्डवत् प्रणिपातयेत् ।योनो नमेद्भ्रमित्वा तु अपराधो भवेत्तदा । अबद्ध्वाञ्जलिना यस्तु नमस्कारं करोति सः । मोहान्धकारनरके पच्यते मात्र संशयः । पातान्तरे न प्रणमेन्मूर्ध्नान च क्षितिं स्पृशेत् । शपन्ति देवतास्तस्य विफलं तत्प्रकीर्त्तितम् । प्रणामे देवदेवस्य यावत्यो मृत्तिकाः प्रिये! ।शरीरे वा महेशानि! तस्य पुण्यफलं शृणु । यावन्तो-रेणवस्तस्य यावत् कालञ्च तिष्ठति । तावद्वर्षसहस्राणिब्रह्मलोके महीयते” । योगिनी० गन्धर्वतन्त्रे “कायिको वाग्-भवश्चैव मानसस्त्रिविधः स्मृतः । नमस्काराश्च विज्ञेयाउत्तमाधममध्यमाः । कायिकैस्तु नमस्कारैर्देवास्तुष्यन्तिसर्वदा । नमस्कारेषु सर्वेषु कायिकः प्रथमः स्मृतः ।जानुभ्यामवनीं गत्वा संस्पृश्य शिरसा क्षितिम् । क्रिय-ते यो नमस्कारः प्रोच्यते कायिकस्तु सः । पुटीकृत्य करौशीर्षे सर्वधर्मार्थसाधनम् । प्रसार्य्य दक्षिणं हस्तं स्वयंनम्रशिराः पुनः । दर्शयन् दक्षिणं पार्श्वं भक्तिश्रद्धासमन्वितः । सकृत् प्रदक्षिणं कृत्वा वर्तुलाकृति साधकः ।स तु प्रदक्षिणो ज्ञेयः सर्वदेवैकतुष्टिदः । अष्टोत्तरशतंयस्तु देव्याः कुर्य्यात् प्रदक्षिणम् । स सर्वकाममासाद्यधश्चान्मोक्षमवाप्नुयात् । त्रिकोणमथ षट्कोणमर्द्धचन्द्रंप्रदक्षिणम् । दण्डमष्टाङ्गमुग्रञ्च सप्तधा नतिलक्षणम् ।दक्षिणाद्वायवीं गत्वा तस्माद्व्यावृत्य दक्षिणम् । गत्वायोऽसौ नमस्कारः सोऽर्द्धचन्द्रो मम प्रियः । नमस्का-रेषु जानीयादासां प्राकृतमद्रिजे! । त्यक्त्वा स्वमासन-स्थानं पश्चाद्गत्वा नमस्कृतौ । निपत्य दण्डवद्भूमौ दण्डइत्युच्यते बुधैः । तथैव दण्डवद्भूमौ निपत्य हृदयेन च ।चिवुकेन मुखेनाथ नासया हनुकेन च । चक्षुषा चाथ-कर्णाभ्यां ब्रह्मरन्ध्रेण चैव हि । तदष्टाङ्गमिति प्रोक्तंयद्भूमिं स्पृशते क्रमात्” । मेरुतन्त्रे “हस्ताभ्यां चर-णाभ्याञ्च जानुभ्यां वक्षसा तथा । मूर्ध्ना दृष्ट्या तथावाचा चित्तेनाष्टाङ्ग ईरितः । हस्तजानुशिरोवाक्य-धीभिः पञ्चाङ्ग ईरितः” । गन्धर्वतन्त्रे ब्रह्मरन्ध्रेण सं-स्पर्शः क्षितेर्यः स्यात् नमस्कृतौ । स उग्र इति विज्ञेयोविष्णोस्तुष्टिप्रदायकः । या स्वयं गद्यपद्याभ्यां घटि-ताभ्यां नमस्कृतिः । क्रियते भक्तियुक्तेन वाचिकस्तूत्तमःस्मृतः । पौराणिकैर्वैदिकैर्वा तान्त्रिकैः क्रियते नतिः ।स मध्यमो नमस्कारो भवेदाचारतः सदा । परेषांगद्यपद्याभ्यां नमस्कारो यदा भवेत् । स वाचिकोऽधमोज्ञेयो नमस्कारेषु सर्वतः । इष्टमध्यानिष्टगतैर्मनोभि-स्त्रिविधं भवेत् । नमनं मानसं प्रोक्तमुत्तमाधममध्यमम् ।त्रिविधे च नमस्कारे कायिकश्चोत्तमः स्मृतः” । अन्यत्रविस्तरः २ ऊर्द्ध्वस्थितस्याधःपतनानुकूलक्रियाभेदे (नोओया)३ चन्द्रार्ककक्षयोर्याम्योत्तरयोरन्तरे यथोक्तं सि० शि०प्रमिता० “यत् पूर्वापरभावेन लम्बनाख्यं तदन्तरम् ।यद् याम्योत्तरभावे नतिसंज्ञं तदुच्यते” सि० शि०“अथ याम्योत्तरायां तु मित्तौ पूर्वोक्तमालिखेत् । येकक्षामण्डले तत्र ज्ञेये दृक्क्षेपमण्डले । त्रिभोनलग्नदृग्ज्या या स दृक्क्षेपो द्वयोरपि । तच्चापांशैर्नतौ विन्दूकृत्वा वित्रिभसंज्ञकौ । तल्लम्बनकलाः प्राग्वज्ज्ञेयास्तानतिलिप्तिकाः । कक्षयोरन्तरं यत् स्याद् वित्रिभे सर्वतो-ऽपि तत् । याम्योत्तरं नतिः सात्रं दृक्क्षेपात् साध्यतेततः” सि० शि० । “तयोर्वृत्तयोः स्वार्धात् स्वस्वदृक्क्षेपचापांशैर्नतौ बिन्दू कार्य्यौ । तौ च वित्रिभसंज्ञौ ।ततः प्राग्वद् । मध्याद् भूपृष्ठाच्च सूत्रे प्रसार्य लम्बनलि-प्तिका ज्ञेयास्ता नतिलिप्तिकाः । नतिर्नाम चन्द्रार्ककक्षयो-र्याम्योत्तरमन्तरम् तद्वित्रिभलग्नस्थाने यावत् सर्वतोऽपितावदेव भवति । अतो दृक्क्षेपात् साधिता नतिः” प्रमिता०

Capeller

German

 नति f.
  Senkung,  Verneigung,  Demut
Umwandlung eines Dentalen in einen
Cerebral (g.).

Burnouf

French

 *नति नति f.
  (नम्
 sfx. ति) flexion,  changement
d'une lettre en cérébrale,  tg.

Stchoupak

French

 नति-
 f.
  fait d'être incliné,  courbé,  etc. 
 inclinaison,  salut 
 fig.
modestie,  humilité 
 (gramm. ) cérébralisation des dentales.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.