| YouTube Channel

नत (nata)

 
शब्दसागरः
English
नत
mfn.
(-तः-ता-तं)
1. Bent, bowed, reclining.
2. Crooked, curved.
n.
(-तं)
1. The arc or distance of any planet from the Zenith.
3. A
plant or its root: see तगर and तगरमूल.
E.
नम् to bow or bend, affix
कर्त्तरि-क्त
Capeller Eng
English
नत॑
a.
bent, curved, rounded
bowing before (gen. or
acc.
)
sunk, depressed
cerebralized (g. ).
Yates
English
नत (तः-ता-तं)
a. Bent, crooked.
n.
Distance of a planet from the
zenith
a plant or its root.
Spoken Sanskrit
English
नत - nata -
adj.
- curved
वक्र - vakra -
adj.
- curved
अञ्चित - aJcita - pp. - curved
कुटिल - kuTila -
adj.
- curved
अराल - arAla -
adj.
- curved
आभोगिन् - Abhogin -
adj.
- curved
कुब्जित - kubjita -
adj.
- curved
कुञ्चित - kuJcita -
adj.
- curved
कुटिलक - kuTilaka -
adj.
- curved
क्ष्वेड - kSveDa -
adj.
- curved
जिह्म - jihma -
adj.
- curved
जिह्मित - jihmita -
adj.
- curved
तिर्यञ्च् - tiryaJc -
adj.
- curved
धनुराकार - dhanurAkAra -
adj.
- curved
धनुराकृति - dhanurAkRti -
adj.
- curved
नखर - nakhara -
adj.
- curved
नताङ्ग - natAGga -
adj.
- curved
नम्र - namra -
adj.
- curved
निकुब्ज - nikubja -
adj.
- curved
बन्धुर - bandhura -
adj.
- curved
नत - nata -
adj.
- curved
नत - nata -
adj.
- bent [ curved ]
नत - nata -
adj.
- deep
नत - nata -
adj.
- inclined
नत - nata -
adj.
- bent down by or turned towards
नत - nata -
adj.
- flat
नत - nata -
adj.
- inclining
नत - nata -
adj.
- bowed
नत - nata -
adj.
- hanging down
नत - nata -
adj.
- saluting
नत - nata -
adj.
- bowing to
नत - nata -
adj.
- depressed
नत - nata -
adj.
- sunk
नत - nata -
adj.
- cerebralized
नत - nata -
n.
- inclination
नत - nata -
n.
- zenith-distance at meridian transit
नत - nata -
n.
- Crape Jasmine [ Tabernamontana Coronaria - Bot. ]
नत - nata -
n.
- hour-angle or distance in time from meridian
नत nata
adj.
depressed
मन्दौत्सुक्य mandautsukya
adj.
depressed
अपकृष्ट apakRSTa
adj.
depressed
न्यञ्च् nyaJc
adj.
depressed
खिन्न khinna
adj.
depressed
दीन dIna
adj.
depressed
निमग्न nimagna
adj.
depressed
निम्न nimna
adj.
depressed
निम्नित nimnita
adj.
depressed
निर्विण्ण nirviNNa
adj.
depressed
परिखिन्न parikhinna
adj.
depressed
पातित pAtita
adj.
depressed
बन्धुल bandhula
adj.
depressed
प्रभिन्न prabhinna
adj.
depressed
विधुर vidhura
adj.
depressed
विधुरित vidhurita
adj.
depressed
विमृष्ट vimRSTa
adj.
depressed
विनत vinata
adj.
depressed
सादित sAdita
adj.
depressed
समवसन्न samavasanna
adj.
depressed
नत nata
adj.
sunk
नम्र namra
adj.
sunk
निम्न nimna
adj.
sunk
निम्नित nimnita
adj.
sunk
निपतित nipatita
adj.
sunk
परिभ्रष्ट paribhraSTa
adj.
sunk
परिगलित parigalita
adj.
sunk
बाडित bADita
adj.
sunk
प्रतिध्वस्त pratidhvasta
adj.
sunk
प्रविष्ट praviSTa
adj.
sunk
लम्बित lambita
adj.
sunk
विभ्रष्ट vibhraSTa
adj.
sunk
व्रुडित vruDita
adj.
sunk
निमग्न nimagna ppp. sunk
मग्न magna ppp. sunk
अवसन्न avasanna
adj.
sunken
मग्न magna
adj.
sunken
पन्न panna ppp. sunken
सत्त satta ppp. sunken
सन्न sanna ppp. sunken
नत nata
n.
zenith-distance at meridian transit
नतभाग natabhAga
m.
zenith-distance at meridian transit
दृग्ज्या dRgjyA
f.
sine of the zenith distance or the cosine of the altitude
धनुस् dhanus
n.
are or quadrant for ascertaining the sun's altitude and zenith-distance
दृक्क्षेप dRkkSepa
m.
sine of the zenith-distance of the highest or central point of the ecliptic at a given time
दृग्गति dRggati
f.
cosine of the zenith-distance or the sine of the highest or central point of the ecliptic at a given time
नत nata
adj.
cerebralized
नत nata
adj.
inclining
नमयत् namayat
adj.
inclining
नम्र namra
adj.
inclining
प्राग्भार prAgbhAra
m.
inclining
निक्षिप्त nikSipta
adj.
inclining towards
प्राचीनप्राग्भार prAcInaprAgbhAra
adj.
bending or inclining eastward
प्रागुदक्प्लव prAgudakplava
adj.
inclining towards the north-east
प्रागुदक्प्लवन prAgudakplavana
adj.
inclining towards the north-east
प्रश्रय prazraya
m.
inclining forward i.e. respectful demeanour
नत nata
adj.
cerebralized
विनामयति { विनम् } vinAmayati { vinam } verb caus. cerebralize or change into a cerebral letter
Wilson
English
नत
mfn.
(-तः-ता-तं)
1 Bent, bowed, reclining.
2 Crooked, curved.
n.
(-तं)
1 The are or distance of any planet from the zenith.
3 A plant or its root: see तगर and तगरमूल.
E.
नम to bow or bend, affix क्त.
Apte
English
नत [nata], p. p. [नम्-क्त]
Bent, bowed, stooping, inclined.
Sunk, depressed.
Crooked, curved.
Bowing to, saluting
सुविस्मितं कृत्यमजं नतो$स्मि तम्
Bhāg.*
5.18.4.
तम् The distance of any planet from the meridian.
The zenith distance at a meridian transit.
Inclination.
The buttocks (cf. नततटे)
L.
D. B.
Comp.
-अंशः zenith distance. -अङ्गः
a.
bending the body.
stooping, bowed.
(ङ्गी) a woman with stooping limbs
नताङ्गी मातङ्गी रुचिरगतिभङ्गी भगवती सती शम्भोरम्भो- रुहचटुलचक्षुर्विजयते Ā.
L.
4.
a woman in general
तामीषत्प्रचलविलोचनां नताङ्गीमालिङ्गन्पवन मम स्पृशाङ्गमङ्गम्
Māl.
1.38. -उन्नत
a.
high and low
अस्मिन्नलक्षितनतोन्नतभूमिभागे मार्गे पदानि खलु ते विषमीभवन्ति
Ś.*
4.15. -कालः, -घटिका an hour-angle
distance in time from meridian. -ज्या the sine of the hour-angle.
नाडी, नाडिका the distance in time of any planet from the meridian.
any hour of birth after noon or before midnight.-नाभि
a.
thin, slender
तस्याः प्रविष्टा नतनाभिरन्ध्रं रराज तन्वी नवलोमराजिः
Ku.*
1.38. -नासिक
a.
flat-nosed. -पर्वन्a. flat-jointed. -भूः a woman with curved eye-brows
यदि हंस गता ते नतभ्रूः सरसो रोधसि दृक्पथं प्रिया मे
V.*
4.32.
Apte 1890
English
नत p. p. [नम्-क्त] 1 Bent, bowed, stooping, inclined.
2 Sunk, depressed.
3 Crooked, curved.
तं 1 The distance of any planet from the meridian.
2 The zenith distance at a meridian transit.
Comp.
अंशः zenith distance.
अंग a. {1} bending the body. {2} stooping, bowed. (
गी) {1} a woman with stooping limbs. {2} a woman in general.
उन्नत a. high and low
Ś. 4. 15.
नाडी,
नाडिका {1} the distance in time of any planet from the meridian. {2} any hour of birth after noon or before midnight.
नासिक a. flat-nosed.
पर्वन् a. flatjointed.
भ्रूः a woman with curved eye-brows.
Monier Williams Cologne
English
नत॑
mfn.
bent, bowed, curved, inclined, inclining,
RV.
&c.
&c.
bowing to, saluting (acc. or
gen.
),
BhP.
vi, 9, 40
v, 18, 4
depressed, sunk, flat
deep, hanging down,
MBh.
Kāv.
&c.
ifc. bent down by or turned towards (cf. वाम- add.)
cerebralized (as the letter न्
cf.
नति),
RPrāt.
नत॑
m.
n.
Tabernaemontana Coronaria,
L.
नत॑
n.
zenith-distance at meridian transit,
Sūryas.
hour-angle or distance in time from meridian, ib.
inclination, ib.
Monier Williams 1872
English
नत, अस्, आ, अम्, bent, bowed, inclined, inclining
depressed, sunk
crooked, curved
(अम्), n. the
zenith-distance at meridian transit
hour-angle or
the distance of any planet from the meridian
(अस्),
m. the plant Tabernæmontana Coronaria (= तगर,
तगर-पादी).
—नत-कन्धर, अस्, आ, अम्,
‘bowing the neck, bowing.
—नत-ज्या, f. the sign
of the hour-angle.
—नत-द्रुम, अस्, m. = लता-
शाल (?).
—नत-नाडी or नत-नाडिका, f. hour-
angle or the distance in time of any planet from the
meridian
any hour of birth after noon or before
midnight.
—नत-नासिक, अस्, आ, अम्, having a
depressed or flattened nose, flat-nosed.
—नत-
भाग, अस्, m. (in astronomy) zenith-distance.
—नत-भ्रू, ऊस्, ऊस्, उ, bending the brow, frown-
ing.
—नत-मुख, अस्, ई, अम्, bending down the
face, looking down.
—नत-मूर्धन्, आ, आ, अ,
bending or hanging down the head.
—नतांश
(°त-अं°), अस्, m. (in astronomy) zenith-distance.
—नताङ्ग (°त-अङ्°), अस्, ई, अम्, bowing the
limbs, bending the body, bent, curved, bowed,
stooping
(ई), f. a woman.
—नतोन्नत-भ्रू (°त-
उन्°), ऊस्, ऊस्, उ, depressing and elevating the eye-
brows, frowning.
Macdonell
English
नत na-ta, pp. nam: -aṅgī,
f.
woman.
Hindi
Hindi
झुकाया
Apte Hindi
Hindi
नत
भू* क* कृ* - नम् + क्त
"झुका हुआ, प्रणत, झुकने वाला, रुझान वाला"
नत
भू* क* कृ* - नम् + क्त
"डूबा हुआ, अवसन्न"
नत
भू* क* कृ* - नम् + क्त
"कुटिल, टेढ़ा"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
नत
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಮಸ್ಕಾರ /ಪ್ರಣಾಮ
नत
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ವಕ್ರವಾಗಿರುವ /ಡೊಂಕಾಗಿರುವ
नत
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಬಗ್ಗಿರುವ
निष्पत्तिः - > णम (प्रह्वत्वे शब्दे) - "क्तः" (३-४-७२)
प्रयोगाः - > "नतेन धनुषा नाकं वपुषा वसुन्धराम्"
उल्लेखाः - > याद० २२-१४४
नत
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನಮಸ್ಕರಿಸಿದ
प्रयोगाः - > "तथापि मुह्यन्ति तवाज मायया सुविस्मितं कृत्यमजं नतोऽस्मि तम्"
उल्लेखाः - > भाग० ५-१८-४
नत
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನಮಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ
निष्पत्तिः - > णम -कर्म० "क्तः" (३-२-१०२)
नत
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಆಳವಾಗಿರುವ
प्रयोगाः - > "तस्याः प्रविष्टा नतनाभिरन्ध्रं रराज तन्वी नवलोमराजिः"
उल्लेखाः - > कुमा० १-३८
नत
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ
L R Vaidya
English
nata {% (I) a. (f. ता) %} 1. Bent, bowed, inclined
2. sunk, depressed
3. crooked, curved.
nata {% (II) n. %} The distance of any planet from the meridian.
Bopp
Latin
नत v. नम्.
Kridanta Forms
Sanskrit
नम् (ण॒मँ꣡ प्रह्वत्वे शब्दे मित् अनुपसर्गाद्वा १९४४ - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = नमनम्
अनीयर् = नमनीयः - नमनीया
ण्वुल् = नामकः - नामिका
तुमुँन् = नन्तुम्
तव्य = नन्तव्यः - नन्तव्या
तृच् = नन्ता - नन्त्री
क्त्वा = नत्वा
ल्यप् = प्रणम्य / प्रणत्य
क्तवतुँ = नतवान् - नतवती
क्त = नतः - नता
शतृँ = नमन् - नमन्ती
Abhyankara Grammar
English
नत cerebralized
changed into ण्. The change of the consonant न् into ण् is called नति in the old Pratisakhya works
cf. स्पर्शे वोष्मणि चानते R. Pr. IV. 11.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
अवनत, नत
adjective
यः नमति।
"फलैः अवनतः वृक्षः भूमिं स्पृशति।"
Synonyms:
अपनत, नत, नामित, आनत, अवनत, परिणत, प्रणत, अवनत, नम्र, अञ्चित, अवनम्र, अवभुग्न, न्यक्र, न्यञ्चित, वक्र, प्रव्ह
adjective
यः अञ्चति।
"फलैः वृक्षः नतः।"
Synonyms:
कुटिल, वक्र, अराल, वृजिन, जिह्म, ऊर्मिमत्, कुञ्चित, नत, आविद्ध, भुग्न, वेल्लित
adjective
यस्मिन् कपटम् अस्ति।
"तस्य हास्यं कुटिलम् अस्ति।"
Sanskrit Tibetan
Tibetan
khyog po
१) कुब्ज २) जिह्मल ३) नत ४) वक्र ५) वङ्क ६= विच्छिन्न ७) वृजिन
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
कुञ्चितं नतमाविद्धं कुटिले वक्रवेल्लिते १४५६
वृजिनं भङ्गुरं भुग्नमरालं जिह्ममूर्मिमत्
-wordlist-
कुञ्चित (क्ली), नत (क्ली), आविद्ध (क्ली), कुटिल (क्ली), वक्र (क्ली), वेल्लित (क्ली), वृजिन (क्ली), भङ्गुर (क्ली), भुग्न (क्ली), अराल (क्ली), जिह्म (क्ली), ऊर्मिमत् (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
वक्र
वक्र, वृजिन, भङ्गुर, आविद्ध, वेल्लित, नत, जिह्म, भुग्न, अराल, कुटिल, व्याकुञ्चित, ऊर्मिमत्
वक्रं वृजिनं भङ्गुरमाविद्धं वेल्लितं नतं जिह्मम्
भुग्नमरालं कुटिलं व्याकुञ्चितमूर्मिमत्कथितम् ६९६
verse 4.1.1.696
page 0081
नत
नत, नम्र, बन्धुर
मोघं मुधाऽफलं बन्ध्यं नतं नम्रं बन्धुरम् ७६०
verse 4.1.1.760
page 0087
Tamil
Tamil
நத : வளைந்த, வணங்கிய, மூழ்கிய, சாய்ந்த, கோணலான.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
नतं,
क्ली,
(नम + क्तः ।) तगरपादी तगर-मूलम् इति मेदिनी ते, २९
(पर्य्यायो-ऽस्य यथा, --“कालानुशारिवावक्रं तगरं कुटिलं शठम् ।महोरगं नतं जिह्मं दीनं तगरपादिकम्
”इति वैद्यकरत्नमालायाम्
)
नतः,
पुं,
(नमति स्मेति नम + क्तः ।) जन्म-नाडिकाविशेषः तद्यथा, --“असकृत्कर्म्मणा येन यान्ति दृक्तुल्यतां दिवि ।नतोन्नतौ ततः साध्यौ भावाः खेटबलानि षट्
दिनार्द्धान्तरिता जन्मनाडिका नतनाडिका ।पूर्व्वापरार्द्धे जातस्य प्राक्पराख्या दिने भवेत्
रात्रेर्गतघटीशेषघटीदिनार्द्धसंयुता ।परपूर्व्वाभिधा ज्ञेया रजन्यां नतनाडिका
”इति कोंष्ठीप्रदीपः
नतः, त्रि, (नम + क्तः ।) कुटिलः नम्रः ।इति मेदिनी ते, २९
(यथा, हरिवंशे ।२०१ ३९ ।“पतन्ति युगपत् सर्व्वे पादयोर्मूर्द्धभिर्नताः
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
नत
त्रि०
नम--कर्त्तरि क्त नम्रीभूते कुटिले मेदि० ।“नतभ्रुवो नव्यजनापनेयः” उद्भदः सि० शि० प्रमिता०उक्ते येन कालेन मध्याह्नान्नतोरविस्तादृशे काल-भेदे उन्नतशब्दे १८८ ८९ पृ० दृश्यम् “पूर्वं नतं स्याद्दि-नरात्रिखण्डं दिवानिशोरिष्टघटीविहीनम् दिवानिशो-रिष्टघटीषु शुद्धं द्युरात्रिखण्डं त्वपरं नतं स्यात्” नी० ता०उक्ते इष्टघटीहीने दिवारात्रार्द्धकाले इष्टघटीतो वाहीने तथाभूते काले छायया दिनज्ञानार्थे धनुः-कलाभेदे सच सू० सि० रङ्गनाथाभ्यां दर्शितो यथा“मध्यच्छाया भुजस्तेन गुणिता त्रिभमौर्विका स्व-कर्णाप्ता धनुर्लिप्ता नतास्ता दक्षिणे भुजे उत्तराश्चो-त्तरे याम्यास्ताः सूर्यक्रान्तिलिप्तिकाः दिग्भेदे मि-श्रिताः सोम्ये विश्लिष्टाश्चाक्षलिप्तिकाः” सू० सि० “अभीष्ट-दिने माध्याह्निकी छाया भुजसंज्ञा ज्ञेया तेनभुजेन त्रिज्या गुणिता मध्याह्नच्छायाकर्णेन भक्ताफलस्य धनुःकला नता नतसंज्ञास्ताः नतकला दक्षिणेभुजे मध्याह्नच्छायारूपभुजे प्राच्यापरसूत्रमध्याद्दक्षिण-दिक्स्थे सति उत्तरदिक्वा, उत्तरे भुजे दक्षिणाः ।चो विषयव्यवस्थार्थकः ता नतकलाः सूर्यक्रान्तिनत-कलाः प्रागुक्ताः, दिग्भेदस्वदिशोर्भिन्नत्वे मिश्रिताःसंयुक्ताः साम्येऽभिन्नदिक्त्वे विश्लिष्टा अन्तरिताः द्वाद-शाङ्गुलशङ्कुकोटौ मध्याह्नच्छायाकर्णे वा मध्यच्छायाभुज्स्तथा खस्वस्तिकान्मध्याह्नकाले सूर्यस्य याम्यो-तरवृत्ते यदन्तरेण नतत्वं ता नतकलास्तज्ज्या नतां-शज्या मध्याह्नोन्नतांशज्यारूपशङ्कौ त्रिज्याकर्णे वा भुजइति मध्याह्नच्छायाकर्णे मध्याह्नच्छाया भुजस्तदात्रिज्याकर्क्षे को बुज इत्यनुपातेन नतज्य तद्धनुरत्रकलात्मकत्वान्नतकलास्ता ग्रहसम्बद्धा इति छायादिग्-विपरीतदिक्काः अथ क्रान्त्यंशाक्षांशयोरेकदिक्त्वे यो-गेन नतांशा इति दक्षिणा नतकला दक्षिणक्रान्तिकलाभिर्हीना अक्षांशा भवन्ति क्रान्त्यंशाक्षांशयोर्भि-न्नदिक्त्वेऽन्तरेण नतांशा यदि दक्षिणास्तदा क्रान्त्यू-नाक्षांशस्य नतत्वादुत्तरक्रान्तियुता अक्षांशाः यदितूत्तरास्तदाक्षोनक्रान्तेर्नतत्वान्नतोनोत्तरक्रान्तिरक्ष इतिसम्यगुपपन्नम्” रङ्ग अधिकं नतिशब्दे दृश्यम्
Capeller
German
नत s. नम्.
Burnouf
French
नत नत (pp. de नम्) plié, courbé
fléchi
changé
en cérébrale, tg.
Stchoupak
French
नत-
(नम्-) a. v. incliné, penché, ployé, courbé
affaissé,
pendant
aplati, enfoncé, déprimé
s'inclinant, saluant, prosterné
(शिरसा चरणौ नतः prosterné aux pieds de qq'un)
ifc. penché sur,
incliné vers.
°नाभि- a. mince, svelte.
°पर्वन्- a. (flèche) à la pointe aplatie.
°भ्रू- a. aux sourcils arqués.
नताङ्गी-
f.
femme au corps souple, femme gracieuse.
नतोदर- a. = °नाभि-।
नतोन्नत- a. v. bas et haut alternativement
°भूमि-भाग- a. qui comporte des régions élevées et basses.