| YouTube Channel

नटी (naTI)

 
Spoken Sanskrit
English
नटी - naTI -
f.
 - actress
नेटी - neTI -
f.
 - actress
अनुकर्ती - anukartI -
f.
 - actress
अभिनेत्री - abhinetrI -
f.
 - actress
नर्तकी - nartakI -
f.
 - actress
नर्तू - nartU -
f.
 - actress
लयपुत्री - layaputrI -
f.
 - actress
वाणिनी - vANinI -
f.
 - actress
शैलूषी - zailUSI -
f.
 - actress
नाटकी - nATakI -
f.
 - actress
सर्वतोभद्र - sarvatobhadra -
m.
 - actress
नाटार - nATAra -
m.
 - son of an actress
नाटकीया - nATakIyA -
f.
 - actress or dancing girl
नाटेर - nATera -
m.
 - son of an actress or a dancing girl
नाटेय - nATeya -
m.
 - son of an actress or a dancing girl
नटी naTI
f.
 naTa
नटभटिका naTabhaTikA
f.
 temple of naTa and bhaTa
Apte
English
नटी [naṭī], 1 An actress.
The chief actress (regarded as the wife of the Sūtradhāra).
A courtezan, harlot.
Red arsenic.
Comp.
 -सुतः the son of a dancing girl.
Apte 1890
English
नटी 1 An actress.
2 The chief actress (regarded as the wife of the Sūtradhāra).
3 A courtezan, harlot.
4 Red arsenic.
Comp.
सु तः the son of a dancing girl.
Monier Williams Cologne
English
नटी a
f.
 an actress (g. गौरादि),
Śak.
Sāh.
&c.
a dancer, Nauch girl, courtezan,
L.
a partic. fragrant plant,
Bhpr.
red arsenic,
L.
(in music)
N.
 of a Rāgiṇī.
नटी b
f.
 See नट, above.
Monier Williams 1872
English
नटी, f. an actress, &c. See under नट above.
Apte Hindi
Hindi
नटी
स्त्री*
 - नट + ङीष्
अभिनेत्री
नटी
स्त्री*
 - नट + ङीष्
मुख्य नटी
नटी
स्त्री*
 - नट + ङीष्
"वेश्या, रंडी"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
नटी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನರ್ತಕಿ
प्रयोगाः - > "नटी विदूषको वापि पारिपार्श्वक एव वा"
उल्लेखाः - > सा० द०
नटी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಗಂದಿಗರ ಸರಕು
L R Vaidya
English
nawI {% f. %} 1. An actress
2. the chief actress
See Mrich.i., Sak.i.
3. a courtezan, a harlot.
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
क्षुद्रा
स्त्री
क्षुद्रा, वेश्या, नटी, मधुमक्षिका, कण्टकारिका
क्षुद्रा वेश्या नटी क्षुद्रा क्षुद्रा स्यान्मधुमक्षिका ।
असहिष्णुर्नरः क्षुद्रः क्षुद्रा स्यात् कण्टकारिका ॥ ११ ॥
verse 1.1.1.11
page 0001
Edgerton Buddhist Hybrid
English
Naṭī = prec.: Mmk 〔564.25〕 (vs).
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 नटी
noun
सा स्त्री या अभिनयं करोति।
"मधुबाला इति एका ख्याता नटी अस्ति।"
Synonyms:
 नटी
noun
नट इति जातेः स्त्री।
"नटः तथा च नटी ग्रामं ग्रामं गत्वा क्रीडां कलां च प्रदर्शयतः।"
Sanskrit Tibetan
Tibetan
gar mkhan ma
१) क्षुद्रा २) नटी
gar ma
१) कैशिक २) क्षुद्रा ३) नटी
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
नटी
नटी, क्षुद्रा
शैलाली शैलूषः कुशीलवश्चारणः कृशाश्वी च ।
जायाजीवो भरतो नटस्तथा स्यान्नटी क्षुद्रा ॥ ५९२ ॥
verse 2.1.1.592
page 0067
Tamil
Tamil
நடீ : நாட்டியக்காரி, நடிகை.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: नटी
Root: नटी
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ kind of bee
Shloka(s):
3|3|177|2 ► क्षुद्रा व्यङ्गा नटी वेश्या सरघा कण्टकारिका॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|3|177|2 ⇢ क्षुद्रा (क्षुद्रा) (स्त्री)
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ राज्ञी
जातिः ➡ मनुष्यः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
नटी,
स्त्री,
 (नटति शोभते इति । नट् + अच् ।ङीष् ।) नलीनामगन्धद्रव्यम् । इत्यमरः । २ । ४ ।१२९ ॥
(नटति नृत्यतीति । नट् + अच् । ङीष् ।)वेश्या । इति शब्दरत्नावली ॥
नटपत्नी च ॥
(यथा भागवते । ८ । ८ । १२ ।“जगुर्भद्राणि गन्धर्व्वा नट्यश्च ननृतुर्जगुः ॥
”इयं हि पञ्चमकारपूज्यकुलनायिकान्तर्गता ।यथा, तन्त्रसारे ।“नटी कापालिनी वेश्या रजकी नापिताङ्गना ।ब्राह्मणी शूद्रकन्या च तथा गोपालकन्यका ।मालाकारस्य कन्या च नव कन्याः प्रकी-र्त्तिताः ॥
”)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“णट नृत्तौ”@} 2 अक।
सेट्।
पर।) 3 घटादौ ‘णट नृत्तौ’ इति पठ्यते।
भ्वादावेव पूर्वमपि एवमेव पठितम्।
अत्र घटादिपठितस्य धातोः नृत्यं, नृत्तं चार्थः।
पदार्थाभिनयो नृत्यम्।
अभिनयशून्यः शास्त्रोक्ताङ्गभङ्गरूपः गात्रविक्षेपो नृत्तम्
यत्कारिषु नर्तकव्यपदेशः प्रसिद्धः।
अनयोरर्थयोर्मित्त्वप्रयुक्तं कार्यं भवति।
णोपदेशत्वमप्यस्मिन्नेवार्थे।
अवस्पन्दनरूपार्थे तु मित्त्वं न।
णोपदेशकारिकायाम्, ‘अणाटि’ इति दीर्घघटितनिर्देशेन, दीर्घार्हस्य णोपदेशत्वं प्रतिषिध्यते।
क्षीरस्वामी तु ‘नतौ’ इति पठित्वा, ‘नटयति’ शाखाम्’ इत्युदाहृत्य, ‘नृतौ तु नटति, नाटयति।’ इत्युक्तवान्।
‘नृत्तौ’ इत्यस्य, नाट्यमित्यर्थोऽभिमत इति वक्तव्यम्
नृत्तनृत्ययोस्त्वर्थयोर्मित्संज्ञायाः सर्वाभिमतत्वात्।
‘नट गतौ’ इत्यन्ये पठन्ति।]] घटादिः।
‘नृतौ नटत्यवस्पन्दे चुरादेर्णिचि नाटयेत्।’ 4 इति देवः।
नाटकः-टिका, 5 प्रणटकः-प्रनाटकः-टिका, निनटिषकः-षिका, नानटकः-टिका
नटिता-त्री, प्रणटयिता-प्रनाटयिता-त्री, निनटिषिता-त्री, नानटिता-त्री
नटन्, न्ती, 6 प्रणटयन्-नटयन्, प्रनाटयन्-न्ती, निनटिषन्-न्ती
-- नटिष्यन्-न्ती-ती, प्रणटयिष्यन्-प्रनाटयिष्यन्-न्ती-ती, निनटिषिष्यन्-न्ती-ती
व्यतिनटमानः, व्यतिनटिष्यमाणः, -- नानट्यमानः, नानटिष्यमाणः
नट्-नड्-नटौ-नटः
-- -- -- नटितम्-तः, नटितः-नाटितः, निनटिषितः, नानटितः-तवान्
7 नटः, 8 नटी, नटः-नाटः, निनटिषुः, नानटः
नटितव्यम्, नटयितव्यम्-नाटयितव्यम्, निनटिषितव्यम्, नानटितव्यम्
नटनीयम्, नटनीयम्-नाटनीयम्, निनटिषणीयम्, नानटनीयम्
नाट्यम्, नट्यम्, नाट्यम्, निनटिष्यम्, नानट्यम्
ईषन्नटः- 9 दुर्नटः-सुनटः
-- -- -- नट्यमानः, नट्यमानः-नाट्यमानः, निनटिष्यमाणः, नानट्यमानः
नाटः, नटः-नाटः, निनटिषः, नानटः
नटितुम्, नटयितुम्-नाटयितुम्, निनटिषितुम्, नानटितुम्
10 नट्टिः, नटना-नाटना, निनटिषा, नानटा
नटनम्, नटनम्-नाटनम्, निनटिषणम्, नानटनम्
नटित्वा, नटयित्वा-नाटयित्वा, निनटिषित्वा, नानटित्वा
प्रणट्य, 11 प्रणटय्य-प्रनाट्य, निनटिष्य, नानट्य
नटम् २, नटित्वा २, 12 नटम् २ -नाटम् २, नटयित्वा २ -नाटयित्वा २, निनटिषम् २, निनटिषित्वा २, नानटम् २
नानटित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (६५७)
02
=>
 (१-भ्वादिः-३१०। (७८१)
03
=>
 [[[अ]
04
=>
 (श्लो। ७६)
05
=>
 [[१। नृत्तनृत्ययोरर्थयोः मित्त्वात् णौ परतः, ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इत्युप- धाया ह्रस्वो भवति। णोपदेशत्वाच्च णत्वमपि भवति। अन्यत्र तु मित्त्वं, णोपदेशत्वं च न। अत एव ण्यन्ते सर्वत्र रूपद्वयं प्रदर्शितम्।]]
06
=>
 [[२। ‘अणावकर्मकाच्चित्तवत्कर्तृकात्’ (१-३-८८) इति ण्यन्तात् परस्मैपदमेव, न शानच्।]]
07
=>
 [पृष्ठम्०६११+ २२]
08
=>
 [[१। पचाद्यचि गौरादिपाठात् (४-१-४१) स्त्रियां ङीष्।]]
09
=>
 [[२। ‘दुरः षत्वणत्वयोरुपसर्गत्वप्रतिषेधो वाच्यः’ (वा। १-४-६०) इति वचनात् णत्वं न। एवं णोपदेशधातुषु सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
10
=>
 [[३। ‘तितुत्र--’ (७-२-९) इतीण्णिषेधे, ‘ष्टुना ष्टुः’ (८-४-४१) इति ष्टुत्वम्।]]
11
=>
 [[४। ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति णेरयादेशः।]]
12
=>
 [[५। ‘चिण्णमुलोर्दीर्घोऽन्यतरस्याम्’ (६-४-९३) इति णमुल्परे णौ दीर्घविकल्पः।]]