| YouTube Channel

नक्षत्रम् (nakSatram)

 
Apte
English
नक्षत्रम् [nakṣatram], [न क्षरति
cf.
Uṇ.*
 3.15 also]
A star in general.
A constellation, an asterism in the moon's path, lunar mansion
नक्षत्राणामहं शशी
Bg.*
 1.21. नक्षत्र- ताराग्रहसंकुलापि
R.*
 6.22
(they are twenty-seven).
A pearl.
A necklace of 27 pearls.
Comp.
 -ईशः, -ईश्वरः, -नाथः, -पः, -पतिः, -राजः the moon
R.*
 6.66. -उपजीविन् an astrologer. -कान्तिविस्तारः the white Yāvanāla flower.
चक्रम् the sphere of the fixed stars.
the lunar asterisms taken collectively.-जातम् birth when the moon is in a particular Nakṣatra. -दर्शः an astronomer or astrologer.
नेमिः the moon.
the pole-star.
an epithet of Viṣṇu. (-मिः
f.
 ) Revatī, the last asterism. -पथः the starry sky. -पाठकः an astrologer.
पुरुषः (in
astr.
 ) the figure of a man's body on the limbs of which are shown the various asterisms. -भोगः the diurnal period of a Nakṣatra
भभोगो$ष्टशती लिप्ता Sūrya-siddhānta.
माला a group of stars.
a necklace of twenty-seven pearls
'सैव नक्षत्रमाला स्यात् सप्तविंशतिमौक्तिकैः' Ak.
Śi.*
 18.35
नक्षत्रमालाभरणमिव मदनद्विपस्य
K.
Kau.
A.
 2. 11.
the table of the asterisms in the moon's path.
a kind of neck-ornament of elephants
अनङ्गवारण- शिरोनक्षत्रमालायमानेन मेखलादाम्ना
K.*
 11. -मालिनी
N.
 of a flowering creeper (Mar. जाई). -योगः the conjunction of the moon with the lunar mansions. -लोकः the starry region, the firmament. -वर्त्मन्
n.
 the sky. -विद्या astronomy or astrology
Ch.
Up.*
 7.1.2. -वृष्टिः
f.
 shooting of falling stars. -साधनम् calculation for the fixation of auspicious periods of Nakṣatras. -सूचकः a bad astrologer
तिथ्युत्पत्तिं न जानन्ति ग्रहाणां नैव साधनम् । परवाक्येन वर्तन्ते ते वै नक्षत्रसूचकाः ॥ or अविदित्वैव यः शास्त्रं दैवज्ञत्वं प्रपद्यते । स पङ्क्तिदूषकः पापो ज्ञेयो नक्षत्रसूचकः ॥ Bṛi.
S.*
 2.17, 18.
Hindi
Hindi
(N) नक्षत्र
Apte Hindi
Hindi
नक्षत्रम्
नपुं*
 - नक्ष् + अत्रन्
तारा
नक्षत्रम्
नपुं*
 - नक्ष् + अत्रन्
"तारक पुंज, चन्द्रपथ में तारावली, नक्षत्र"
नक्षत्रम्
नपुं*
 - नक्षरति नक्ष्+अत्रन्
तारा
नक्षत्रम्
नपुं*
 - नक्षरति नक्ष्+अत्रन्
तारापुंज
नक्षत्रम्
नपुं*
 - नक्षरति नक्ष्+अत्रन्
मोती
नक्षत्रम्
नपुं*
 - नक्षरति नक्ष्+अत्रन्
सत्ताइस मोतियों की माला
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 नक्षत्रम्
noun
विशिष्टया आकृत्या युक्तः तारकाणां समूहः।
"अष्टाविंशतिः नक्षत्राणि सन्ति।"
Synonyms:
 नक्षत्रम्, तारा, तारकम्, तारका, तारः
noun
(खगोलशास्त्रम्)उष्णानां वायूनां खगोलीयः पिण्डः यस्मात् ऊर्जा स्रवति।
"सूर्यः नक्षत्रम् अस्ति।"
Synonyms:
 नक्षत्रम्
noun
सः कालः यदा चन्द्रमाः स्वस्य मार्गे वर्तमानेषु सप्तविंशतिषु तारकासमूहेषु गच्छति।
"नक्षत्रम् अनुसृत्य देवतावाहनं करणीयम्।"
Synonyms:
 नक्षत्रम्, ऋक्षम्
noun
खगोलशास्त्रदृष्ट्या त्रयोदश अंशाः विंशतिः कलाः इति परिमाण युक्ताः चन्द्रगतेः मार्गाः।
"सप्तविंशति नक्षत्राणि सन्ति।"
Synonyms:
 तारा, तारका, तारिका, नक्षत्रम्, ऋक्षम्, उडुः, द्योतिः, उद्यत्, ज्योतिस्, ज्योतिषी, भासन्तः, रात्रिजम्, रात्रिभम्
noun
आकाशे दृश्यमनाः खगोलीय-पिण्डाः ये रात्रौ स्फुरन्ति, तथा च येषां शोभा न क्षरति।
"रात्रौ तारायाः शोभा अवर्णनीया।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: नक्षत्रम्
Root: नक्षत्र
Gender: नपुं
Number: all
अर्थः ⇒ अश्विन्यादिसप्तविंशति ताराः
Meaning(s):
⇒ Star
Shloka(s):
2|1|38|1 ► तारा भं रात्रिजं विष्ण्यं सन्नक्षत्रमुडुर्न ना। (अन्तरिक्षकाण्डः/ज्योतिरध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|1|38|1 ⇢ तारा (तारा) (स्त्री) ⇒ Star ⇒ अश्विन्यादिसप्तविंशति ताराः
➠ 2|1|38|1 ⇢ भम् (भ) (नपुं) ⇒ Star ⇒ अश्विन्यादिसप्तविंशति ताराः
➠ 2|1|38|1 ⇢ रात्रिजम् (रात्रिज) (नपुं) ⇒ Star ⇒ अश्विन्यादिसप्तविंशति ताराः
➠ 2|1|38|1 ⇢ धिष्ण्यम् (धिष्ण्य) (नपुं) ⇒ Star ⇒ अश्विन्यादिसप्तविंशति ताराः
➠ 2|1|38|1 ⇢ नक्षत्रम् (नक्षत्र) (नपुं) ⇒ Star ⇒ अश्विन्यादिसप्तविंशति ताराः
➠ 2|1|38|1 ⇢ उडुः (उडु) (स्त्री) ⇒ Star ⇒ अश्विन्यादिसप्तविंशति ताराः
➠ 2|1|38|1 ⇢ उडु (उडु) (नपुं) ⇒ Star ⇒ अश्विन्यादिसप्तविंशति ताराः
Related word(s):
जातिः ➡ नक्षत्रम्
परा_अपरासंबन्धः ➡ हस्तः
अमरकोशः
Sanskrit
Word: नक्षत्रम्
Root: नक्षत्र
Gender: नपुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ star
⇒ pearl
⇒ asterism
⇒ constellation
⇒ lunar mansion
⇒ constellation of stars
⇒ star or any heavenly body
⇒ rarely also applied to the sun
⇒ asterism or constellation through which the moon passes
Shloka(s):
1|3|21|1 ► नक्षत्रमृक्षं भं तारा तारकाप्युडु वा स्त्रियाम्। (दिग्वर्गः)
3|3|155|2 ► धिष्ण्यं स्थाने गृहे भेऽग्नौ भाग्यं कर्मशुभाशुभम्॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|231|1 ► ज्वालाभासौ न पुंस्यर्चिर्ज्योतिर्भद्योतदृष्टिषु। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 1|3|21|1 ⇢ नक्षत्रम् (नक्षत्र) (नपुं) ⇒ star, pearl, asterism, constellation, lunar mansion, constellation of stars, star or any heavenly body, rarely also applied to the sun, asterism or constellation through which the moon passes
➠ 1|3|21|1 ⇢ ऋक्षम् (ऋक्ष) (नपुं)
➠ 1|3|21|1 ⇢ भम् (भ) (नपुं)
➠ 1|3|21|1 ⇢ तारा (तारा) (स्त्री) ⇒ star, darling, asterism, fixed star, kind of meteor, kind of perfume, pupil of the eye, form of dAkSAyaNI, one of the 8 siddhis
➠ 1|3|21|1 ⇢ तारका (तारका) (स्त्री)
➠ 1|3|21|1 ⇢ उडुः (उडु) (स्त्री)
➠ 1|3|21|1 ⇢ उडु (उडु) (नपुं) ⇒ water, lunar mansion or constellation in the moon's path
➠ 3|3|155|2 ⇢ धिष्ण्यः (धिष्ण्य) (पुं) ⇒ pious, devout, mindful, liberal, attentive, devotional, benevolent, fire so placed, sort of subordinate or side-altar, placed upon a mound of earth serving as an altar
➠ 3|3|155|2 ⇢ (धिष्ण्य) (स्त्री) ⇒ pious, devout, mindful, liberal, attentive, devotional, benevolent, fire so placed, sort of subordinate or side-altar, placed upon a mound of earth serving as an altar
➠ 3|3|155|2 ⇢ धिष्ण्यम् (धिष्ण्य) (नपुं) ⇒ pious, devout, mindful, liberal, attentive, devotional, benevolent, fire so placed, sort of subordinate or side-altar, placed upon a mound of earth serving as an altar
➠ 3|3|231|1 ⇢ ज्योतिः (ज्योतिस्) (नपुं) ⇒ eye, fire, dawn, light, eye-light, lightning, moonlight, brightness, intelligence, celestial world, planets and stars, flash of lightning, sun and moon [du.], heavenly bodies [pl.], life [divine principle], mystical name for the letter r, metre of 32 short and 16 long syllables, science of the movements of the heavenly bodies, light as the type of freedom or bliss or victory, light as the divine principle of life or source of intelligence
Related word(s):
जातिः ➡ नक्षत्रम्
परा_अपरासंबन्धः ➡ विशाखा-नक्षत्रम्