| YouTube Channel

न (na)

 
शब्दसागरः
English
न The twentieth consonant of the Deva Nāgri Alphābet, correspon-
ding with the letter N.
न
mfn.
 (-नः-ना-नं)
1. Thin, spare.
2. Vacant, empty.
3. Identical, same,
like.
4. Unvexed, unwearied 5. Undivided, unbroken.
m.
 (नः)
1. A
Bauddha, a follower of Buddha.
2. Binding, tying.
3. One who
is praised.
4. A name of GANESA.
5. War.
6. Giving, a gift.
7.
Good, welfare, prosperity.
8. A jewel.
f.
 (ना)
1. The navel.
2. A
musical instrument.
3. Knowledge. ind.
1. No, not, a particle of
prohibition.
2. A particle of comparison.
3. A particle of negation,
annihilation, &c.
E.
 नी to obtain, or नह् to bind, &c. ड
aff.
Capeller Eng
English
1 न
pron.
 stem. of 1^st
pers.
du.
 &
pl.
2 न॑ (indecl. ) not (also °— = 2 अ), nor, neither (±उ, उत॑,
अपि, चापि, वा, अथ वा)
no (absol. )
lest (w.
opt.
 )
like, as (only in
a.
 l.). In the negat. mgs often followed by एव & खलु. Two negations
in the same sentence generally form an emphatic affirmation. — Cf.
खलु, चेद्, तु, नहि॑, नो॑.
Yates
English
न
n The 16th consonant, the nasal
of the 4th or dental class.
न (नः) 1.
m.
 A
Bauddha
Ganesha
binding
war
a gift
praise.
f.
The navel.
a. Thin, vacant, iden-
tical.
adv. No, not.
Spoken Sanskrit
English
न - na -
indecl.
 - no
अत्र न - atrana -
indecl.
 - nothere
न जाने - najAne -
sent.
 - Idon'tknow
न यावत् - nayAvat -
ind.
 - unless
न कदापि - nakadApi -
indecl.
 - never
न किल ? - nakila? -
sent.
 - Isitnotso?
न किमपि - nakimapi -
indecl.
 - notatall
न किमपि - nakimapi -
indecl.
 - nothing
न कुत्रापि - nakutrApi -
indecl.
 - nowhereatall
न दृश्यते? - nadRzyate? - expr. - Can'tyousee?
न कथमपि - nakathamapi -
indecl.
 - bynomeans
न विस्मरतु - navismaratu - expr. - Don'tforget.
एतत् न साधु - etatnasAdhu -
sent.
 - Thisisnotgood.
न स्रुतपूर्व - nasrutapUrva -
n.
 - notheardbefore
तत् तथा न? - tattathAna? - expr. - Isitnotso?
अहं न जानामि - ahaMnajAnAmi -
sent.
 - Idon'tknow.
एतद् कष्टं न - etadkaSTaMna -
sent.
 - Thisisnotdifficult.
न हि , आर्य ! - nahi, Arya! - phrase - No, Sir!
न तावत् उष्णम् - natAvatuSNam - phrase - notsohot
तत् न रोचते? - tatnarocate? -
sent.
 - Don't[you]likeit?
न - na - adverb - lest
नेद् - ned - adverb - lest
मा - mA -
indecl.
 - lest
न - na -
indecl.
 - no
अत्र न - atrana -
indecl.
 - nothere
न जाने - najAne -
sent.
 - Idon'tknow
न यावत् - nayAvat -
ind.
 - unless
न कदापि - nakadApi -
indecl.
 - never
न किल ? - nakila? -
sent.
 - Isitnotso?
न किमपि - nakimapi -
indecl.
 - notatall
न किमपि - nakimapi -
indecl.
 - nothing
न कुत्रापि - nakutrApi -
indecl.
 - nowhereatall
न दृश्यते? - nadRzyate? - expr. - Can'tyousee?
न कथमपि - nakathamapi -
indecl.
 - bynomeans
न विस्मरतु - navismaratu - expr. - Don'tforget.
एतत् न साधु - etatnasAdhu -
sent.
 - Thisisnotgood.
न स्रुतपूर्व - nasrutapUrva -
n.
 - notheardbefore
तत् तथा न? - tattathAna? - expr. - Isitnotso?
अहं न जानामि - ahaMnajAnAmi -
sent.
 - Idon'tknow.
एतद् कष्टं न - etadkaSTaMna -
sent.
 - Thisisnotdifficult.
न हि , आर्य ! - nahi, Arya! - phrase - No, Sir!
न तावत् उष्णम् - natAvatuSNam - phrase - notsohot
तत् न रोचते? - tatnarocate? -
sent.
 - Don't[you]likeit?
Wilson
English
न The twentieth consonant of the Nāgarī Alphabet, corresponding with
the letter N.
न
mfn.
 (नः-ना-नं)
1 Thin, spare.
2 Vacant, empty.
3 Identical, same, like.
4 Unvexed, unwearied.
5 Undivided, unbroken.
m.
 (नः)
1 A Bauddha, a follower of Buddha.
2 Binding, tying.
3 One who is praised.
4 A name of GAṆEŚA.
5 War.
6 Giving, a gift.
7 Good, welfare, prosperity.
8 A jewel.
f.
 (ना)
1 The navel.
2 A musical instrument.
3 Knowledge. ind.
1 No, not, a particle of prohibition.
2 A particle of comparison.
3 A particle of negation, annihilation, &c.
E.
 नी to obtain, or नह to bind, &c., ड
aff.
Apte
English
न [n],
a.
 Thin, spare.
Vacant, empty.
Same, identical.
Unwearied.
Praised.
Undivided.
नः A pearl.
N.
 of Gaṇeśa.
Wealth, prosperity.
A band, tie.
War.
N.
 of Buddha.
A gift.
ind.
 (a) A particle of negation equivalent to 'not', 'no', 'nor', 'neither', and used in wishing, पटुपटहध्वनिभिर्विनीतनिद्रः
R.*
 9.71.
The roar or thunder of a cloud.
A mere empty sound.
A word.
Hint, implied meaning.
(In
Rhet.
 ) The first and best of the three main divisions of काव्य or poetry, in which the implied or suggested sense of a passage is more striking than the expressed sense
or where theexpressed sense is made subordinate to the suggested sense
इदमुत्तममतिशयिनि व्यङ्ग्ये वाच्याद् ध्वनिर्बुधैः कथितः K.
P.*
 1. (R. G. gives 5 kinds of ध्वनि
see under ध्वनि).
Comp.
 ग्रहः the ear.
hearing.
a fife, pipe.
नाला A lute.
a flute.
a kind of drum
L.
 D. B. -विकारः a change of voice caused by fear, grief
&c.
see काकु.
नम् [nam], 1
P.
 , sometimes Ā. (नमति-ते, ननाम, अनंसीत्, नंस्यति, नत, caus. नमयति-ते or नामयति-ते, but with a preposition नमयति only
desid.
 निनंसति) also 9
P.
 (नम्नाति), 4.
P.
 (नम्यति)
To bow to, make obeisance to, salute (as a mark of respect) (with
acc.
 or
dat.
 )
इयं नमति वः सर्वान् त्रिलोचनवधूरिति
Ku.*
 6.89
Bg.*
 11.37
Bk.*
 9.51
1.31
12.99
Si.*
 4.57.
To submit or subject oneself, bow down
अशक्तः सन्धिमान् नमेत् Kām. 8.55.
To bend, sink
go down
अनंसीद्भूर्भरेणास्य
Bk.*
 15.25
नेमुः सर्वदिशः
K.*
 55
उन्नमति नमति वर्षति......मेघः
Mk.*
 5.26.
To stoop, be inclined.
To be bent or curved.
To sound.
To change a dental to a lingual letter.
Caus.
To bend, make curved.
To bend (as a bow)
न नमयितुमधिज्यमस्मि शक्तः
Ś.*
 2.3.
To cause to sink.
To prevent, ward off.
To subdue, make subordinate
स पुरस्कृतमध्यमक्रमो नमयामास नृपाननुद्धरन्
R.*
 8.9.
Apte 1890
English
न a. 1 Thin, spare.
2 Vacant, empty.
3 Same, identical.
4 Unwearied.
5 Praised.
6 Undivided.
नः 1 A pearl.
2 N. of Gaṇeśa.
3 Wealth, prosperity.
4 A band, tie.
5 War.
6 N. of Buddha.
7 A gift.
ind. (a) A particle of negation equivalent to ‘not, ’ ‘no, ’ ‘nor, ’ ‘neither’, and used in wishing, requesting, or commanding, but not in prohibition before the imperative mood. (b) Used with the potential mood न may sometimes have the force of ‘lest, ’ ‘for fear lest, ’ ‘that not
’ क्षत्रियैर्धार्यते शस्त्रं नार्तशब्दो भवेदिति Rām. (c) In agrumentative writings न often comes after इति चेत् and means ‘not so.’ (d) When a negative has to be repeated in successive clauses of the same sentence or in different sentences, न may be simply repeated or may be used with particles like उत, च, अपि, चापि, वा &c.
नाधीयीताश्वमारूढो न वृक्षं न च हस्तिनं । न नावं न खरं नोष्ट्रं नेरिणत्थो न यानगः ॥ Ms. 4. 120
प्रविशंतं न मां कश्चिदपश्यन्नाप्यवारयत् Mb.
Ms. 2. 195
3. 8, 9
4. 15
Ś. 6. 17. Sometimes न may not be expressed in the second and other clauses, but represented only by च, वा, अपिवा
संपदि यस्य न हर्षोविपदि विषादो रणे च धीरत्वं H. 1. 33. (e) न is frequently joined with a second न or any other negative particle to intensify or emphasize an assertion
प्रत्युवाच तमृषिर्न तत्त्वतस्त्वां न वेद्मि पुरुषं पुरातनं R. 11. 85
न च न परिचितो न चाप्यगम्यः M. 1. 11
न पुनरलंकारश्रियं न पुष्यति Ś. 1
नादंड्यो नाम राज्ञोऽस्ति Ms. 8. 335
Me. 63, 106
नासौ न काम्यो न च वेद सम्यग् द्रष्टुं न सा R. 6. 30
Śi. 1. 55
Ve. 2. 10. (f) In a few cases न is retained at the beginning of a negative Tatpuruṣa compound
as नाक, नासत्य, नकुल
see P. VI. 3. 75. (g) न is often joined with other particles
नच, नवा, नैव नतु, नचेद्, नखलु &c. &c. (h) It is also used, especially in early Vedic literature, in the sense of ‘like, ’ ‘as, ’ ‘as it were’
गावो न गव्यूतीरनु
Śi. 20. 4. v. l.
Comp.
असत्यौ (m. du.) Aśvins, the twin physicians of the gods.
एक a. ‘not one’, more than one, several, various. (
कः) an epithet of Viṣṇu. °आत्मन् a. of a manifold or diverse nature. (
m.) N. of the Supreme Being. °चर a. ‘not living alone’, gregarious, living in society. °जः the Supreme Being. °धा ind. in many ways, diversely. °भेद, °रूप a. various, multiform. °शस् ind. repeatedly, often.
किंचन a. very poor, beggarly.
Monier Williams Cologne
English
1. न the dental nasal (found at the beginning of words and before or after dental consonants as well as between vowels
subject to conversion into ण,
Pāṇ.
 viii, 4, 1-39).
2. न॑
ind.
 not, no, nor, neither,
RV.
 (ना, x, 34, 8)
&c.
&c.
 (as well in simple negation as in wishing, requesting and commanding, except in prohibition before an
Impv.
 or an augmentless
aor.
 [cf. 1. मा]
in successive sentences or clauses either simply repeated, e.g.
Mn.
 iv, 34
or strengthened by another particle,
esp.
 at the second place or further on in the sentence, e.g. by उ [cf. नो], उत॑, अपि, चापि, वा, वापि or अथ वा,
RV.
 i, 170, 1
151, 9
Nal.
 iii, 24,
&c.
it may even be replaced by च, वा, अपि च, अपि वा,
&c.
 alone, as,
Mn.
 ii, 98
Nal.
 i, 14,
&c.
often joined with other particles, beside those mentioned above
esp.
 with a following तु, त्व् एव, त्व् एव तु, चेद्, q.v., खलु, q.v., ह [cf. g. चादि and
Pāṇ.
 viii, 1, 31]
&c.
before round or collective numbers and after any numeral in the instr. or
abl.
 it expresses deficiency, e.g. एकया न विंशति, not 20 by 1 i.e. 19
ŚBr.
पञ्चभिर् न चत्वारि शतानि, 395 ib.
with another न or an अ
priv.
 it generally forms a strong affirmation [cf.
Vām.
 v, 1, 9] e.g. नेयं न वक्ष्यति, she will most certainly declare,
Śak.
 iii, 9
नादण्ड्यो ऽस्ति, he must certainly be punished,
Mn.
 viii, 335
it may also, like अ, form compounds,
Vām.
 v, 2, 13 [cf. below])
that not, lest, for fear lest (with
Pot.
 ),
MBh.
R.
Daś.
&c.
like, as, as it were (only in Veda and later artificial language, e.g. गौरो न तृषितः पिब, drink like [lit. ‘not’ i.e. ‘although not being’] a thirsty deer
in this sense it does not coalesce metrically with a following vowel).
न [cf. Gk. νη-
Lat.
 ně-
Angl.Sax. ne, ‘not’
Eng.
 no,
&c.
 ]
3. न
mfn.
 (L. ) thin, spare
vacant, empty
identical
unvexed, unbroken
न
m.
 band, fetter
jewel, pearl
war
gift
welfare
N.
 of Buddha
N.
 of Gaṇeśa
=
 प्रस्तुत
=
 द्विरण्ड (?)
Monier Williams 1872
English
न 1. न, the twentieth consonant of the
alphabet, and the fifth letter of the fourth or dental
class, having much the sound of the English n in
tenth.
—न-कार, अस्, m. the letter or sound न।
न 2. न, ind. a particle of negation equi-
valent to ‘not, ’ ‘no, ’ ‘nor, ’ ‘neither’ [cf. नो, न-
नु, न-हि, न-तराम्], and in the Veda a particle of
comparison
it is used as a negative particle in wishing,
requesting, and commanding (e. g. न मा गरन्
नद्यः, let not the waters swallow me
नावमन्-
येत कञ्चन, let him not despise any one), but not
in prohibition before an imperative, and not before
the aorist when it has lost its augment and stands for
an imperative (in both which cases मा, q. v., is used).
When joined with the potential, न may often have
the sense of ‘that not, ’ ‘lest, ’ ‘for fear lest’ (e. g.
न त्वां शपेत्, lest he should curse thee). In
argumentative writings न often comes at the end of
a hypothetical argument in the sense ‘not so’ (e. g.
ननु न किञ्चिन् मानम् इति चेन् न, now if it be
said that there is no proof, not so). Two नस् are
not unfrequently used in the same sentence to intensify
an affirmation (e. g. न खलु न तत् करिष्यामि,
I will most certainly do that
न तु जातु न, most
assuredly), or any other negative particle may be
joined with न with the same effect (e. g. नादण्ड्यो
ऽस्ति, he is not to go unpunished, i. e. he must cer-
tainly be punished). When a negation has to be
repeated in successive clauses of a sentence or in
successive sentences, न may be simply repeated or
may be strengthened by one of the particles उत, च,
अपि, चापि, वा, अथवा (e. g. नाहम् अस्यारण्यस्य
देवता न चाप्य् अस्य गिरेः, I am not the deity of
this forest nor of this mountain), or the negative is
not expressed in the second clause but represented
by वा or अपि वा or च standing alone (e. g. न हृष्-
यति ग्लायति वा, he neither rejoices nor desponds),
or two clauses may have the negative particle and
not a third (e. g. न देवेषु न यक्षेषु मानु-
षेष्व् अपि चान्येषु तादृग् रूपवती दृष्ट-
पूर्वा, neither among gods nor Yakṣas nor other
mortals has so beautiful a female been before seen).
न is sometimes placed before round or collective
numbers to denote a deficiency, the deficient number
being prefixed in the inst. or abl. case (e. g. एकया
or एकेन न विंशतिः, not twenty by one, i. e. nine-
teen
पञ्चभिर् न चत्वारि शतानि, 395). When
न is the negative of the simple idea expressed by a
word, it may be regarded as compounded with it,
and is then identical with 3. अ, q. v. (e. g. न-विद्वस्,
unwise
नाधीत, unread
न-किञ्चन, q. v.) न
is often joined with other particles, e. g. न च, न
चापि, नापि, नोत, न वा, नैव, न चैव, नापि
च, न तु, न त्वेव, न त्वेव तु, न चेत् (see
चेद्), न खलु, न ह (after this last a verb is
said to retain its accent if used in the future with an
imperative sense, Pāṇ. VIII. 1, 31). न is frequently
used in early Vedic composition as a particle of com-
parison = ‘like, ’ ‘as, ’ ‘as it were’ (e. g. त्वा नावं
न धीमहि, we meditate on thee like a boat
cf.
3. अ, which also in a few instances = ‘like’)
it is also
found in this sense in the later artificial poems
[cf.
Lat. ne, non
Gr. νη in νη-κηδής
Lith. ne
Slav. ne
Goth. ni, ne, nei
Angl. Sax.
na
Old Germ. ni
Hib. ni.]
न 3. न, अस्, m. a N. of Buddha
binding,
tying, a band
one who is praised
a N. of Gaṇeśa
(= द्वि-रण्ड?)
a jewel, pearl
war
giving, a
gift
welfare, prosperity
(आ), f. the navel
a musical
instrument
knowledge
(अस्, आ, अम्), thin, spare
vacant, empty
identical, same, like
unvexed, un-
wearied
undivided, unbroken.
न 4. न, (in prosody) a tribrach or foot
of three short syllables.
Macdonell
English
न 1. na, prn. stem in nau, nas.
न 2. ná (often °— = 2. a-) pcl. not
less (with 🞄numerals = not quite by, in. or ab.: ékayāna 🞄viṃśati, ¤19¤
ekān na triṃśat, ¤29¤)
lest (with 🞄pot.)
V.: as, like (not exactly, almost
or 🞄as it does not coalesce metrically, it may have 🞄been an affirmative particle originally = 🞄Gk. ηαί). when repeated it implies a very 🞄strong affirmation (exceptionally a strengthened 🞄negation). In a second or later clause 🞄it is sometimes replaced by ca, vā, api vā, 🞄or even dropped. It is often strengthened by 🞄api, api ca, u utá, eva, khalu, ca, ca‿api, 🞄ca‿eva, ced, tu, tu‿eva, vā, atha vā, ha.
Benfey
English
न न, a particle,
1. Not, MBh. 3,
362.
2. When repeated in the same
sentence it implies a very strong af-
firmation, Absolutely, Arj. 10, 17.
3.
Lest (with a potential), Rām. 2, 63, 41.
4. Often in the beginning of comp.
words, e. g. नातिदूर, i. e. न-अति-दूर,
adj.
 Not very distant, Hiḍ. 1, 51.
5.
ved. Like, just as, Chr. 294, 5
4 = Rigv.
i. 92, 5
4. -- Cf. Goth. ne, nei
A.S.
ná
O.H.G. ni
Lat. ne in nonne
νη-.
Hindi
Hindi
नहीं
Apte Hindi
Hindi
न
वि* - नह् (नश्) + ड
"पतला, फाल्तू"
न
वि* - नह् (नश्) + ड
"खाली, रिक्त"
न
वि* - नह् (नश्) + ड
"वही, समरूप"
न
वि* - नह् (नश्) + ड
अविभक्त
नः
पुं*
 - -
मोती
नः
पुं*
 - -
गणेश का नाम
नः
पुं*
 - -
"दौलत, सम्पन्नता"
नः
पुं*
 - -
मंडल
नः
पुं*
 - -
युद्ध
न
अव्य* - -
"निषेधात्मक अव्यय, ’नहीं’ ’न तो’ ’न’ का समानार्थक, लोट् लकार में प्रतिषेधात्मक न होकर, आज्ञा, प्रार्थना या कामना के लिए प्रयुक्त "
न
अव्य* - -
विधिलिङ् की क्रिया के साथ प्रयुक्त किये जाने पर कई बार इसका अर्थ होता है- ’ऐसा न हो कि’ इस डर से कि कहीं ऐसा न हो’
न
अव्य* - -
तर्कपूर्ण लेखों में ’न’शब्द ’इत्तिचेत्’ के पश्चात् रक्खा जाता है और इसका अर्थ होता है’ ऐसा नहीं
न
अव्य* - -
"जब भिन्न-भिन्न वाक्यों में या एक ही वाक्य के क्रमबद्ध वाक्यखण्डों में निषेधक की पुनरावृत्ति करनी होती है तो केवल ’न’ की आवृत्ति की जा सकती है, अथवा उत, च, अपि, चापि और वा आदि अव्ययों के साथ ’न’को रक्खा जा सकता है, कई बार ’न’ द्वितीय तथा अन्य वाक्यखंडों में न रक्खा जाकर केवल च, वा, अपिवा से स्थानापत्ति करता है। "
न
अव्य* - -
किसी उक्ति पर बल देने के लिए बहुधा ’न’ को एक और ’न’ के साथ अथवा किसी अन्य निषेधात्मक अव्यय के साथ जोड़ दिया जाता है।
न
अव्य* - -
कुछ शब्दों में नञ् तत्पुरूष के आरम्भ में ’न’ को ऐसा का ऐसा ही रख लिया जाता है।
न
अव्य* - -
’न’ को बहुधा दूसरे अव्ययों के साथ भी जोड़ दिया जाता है।
नम्
"भ्वा* पर* अ*, , " - -
"झुकना, नमस्कार करना, अभिवादन करना"
नम्
"भ्वा* पर* अ*, , " - -
"अधीन होना, पराभव स्वीकार करना, झुक जाना"
नम्
"भ्वा* पर* अ*, , " - -
"झुकना, दबाना, नीचा होना"
नम्
"भ्वा* पर* अ*, , " - -
"ठहरना, झुकाव होना"
नम्
"भ्वा* पर* अ*, , " - -
"झुका हुआ होना, वक्र होना"
नम्
"भ्वा* पर* अ*, , " - -
ध्वनि निकालना
नम्
"भ्वा* प्रेर* , " - -
"झुकना, नमस्कार करना, अभिवादन करना"
नम्
"भ्वा* प्रेर* , " - -
"अधीन होना, पराभव स्वीकार करना, झुक जाना"
नम्
"भ्वा* प्रेर* , " - -
"झुकना, दबाना, नीचा होना"
नम्
"भ्वा* प्रेर* , " - -
"ठहरना, झुकाव होना"
नम्
"भ्वा* प्रेर* , " - -
"झुका हुआ होना, वक्र होना"
नम्
"भ्वा* प्रेर* , " - -
ध्वनि निकालना
नम्
भ्वा* इच्छा* - -
"झुकना, नमस्कार करना, अभिवादन करना"
नम्
भ्वा* इच्छा* - -
"अधीन होना, पराभव स्वीकार करना, झुक जाना"
नम्
भ्वा* इच्छा* - -
"झुकना, दबाना, नीचा होना"
नम्
भ्वा* इच्छा* - -
"ठहरना, झुकाव होना"
नम्
भ्वा* इच्छा* - -
"झुका हुआ होना, वक्र होना"
नम्
भ्वा* इच्छा* - -
ध्वनि निकालना
Shabdartha Kaustubha
Kannada
न
कन्नडार्थः - > ನಕಾರ
विस्तारः - > "कादयो मावसानाः स्पर्शाः । स्पृष्टं प्रयतनं स्पर्शानाम् । लृतुलसानां दन्ताः । ञमङणनानां नासिका च " - सि० कौ० ।
न
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗಣಪತಿ /ವಿನಾಯಕ
न
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬುದ್ಧದೇವ
न
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬುದ್ಧಿ
न
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸ್ತುತಿ /ಸ್ತೋತ್ರ
न
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೃಕ್ಷ /ಮರ
विस्तारः - > "नकारः सौगते बुद्धौ स्तुतौ वृक्षे प्रकीर्तितः" - एका० ।
न
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನ ವರ್ಣ
न
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಂಧ
न
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜ್ಞಾನ
न
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾದ್ಯ
न
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ /ತೆಳ್ಳಗಿರುವ
न
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಶೂನ್ಯ /ಅಭಾವ
न
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸಮಾನವಾದ
न
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ
न
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ನಿಷೇಧ /ತಡೆಯುವುದು
प्रयोगाः - > "अतिवादांस्तितिक्षेत नावमन्येत कञ्चन । न चेमं देहमाश्रित्य वैरं कुर्वीत केनचित् ॥"
उल्लेखाः - > मनु० ६-४७
न
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಕೂಡದು /ಆಗಬಾರದು
प्रयोगाः - > "क्षत्रियैर्धार्यते शस्त्रं नार्तशब्दो भवेदिति"
उल्लेखाः - > रामा०
न
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಇಲ್ಲ/ಅಲ್ಲ
प्रयोगाः - > "नादण्ड्यो नाम राज्ञोऽस्ति" । "निरस्तगाम्भीर्यमपास्तपुष्पकं प्रकम्पयामास न मानसं न सः" ।
उल्लेखाः - > मनु० ८-३३५, माघ० १-५५
न
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಸಾದೃಶ್ಯ
L R Vaidya
English
na {% (I) ind. %} A particle of negation equivalent to ‘not, ’ ‘no, ’ ‘nor, ’ ‘neither’
when joined with the potential, न may sometimes have the sense of ‘lest, ’ ‘for fear lest’
when a negation has to be repeated in successive clauses, न may be repeated either simply or with other particles, नखरो न च भूयसा मृदुः R.viii.9, शयानो न समाचरेत् । नासीनो न च भुंजानो न तिष्ठन्न पराङ्मुखः M.ii.195, iv.120, 177, or may not be expressed in the second and other clauses but represented by such particle as वा, अपिवा, च
when joined with a second न or any other negative particle, it intensifies an affirmation, e.g. नेयं न वक्ष्यति मनोगतमाधिहेतुम् Sak.iii., न पुनरलंकारश्रियं न पुष्णाति Sak.i., न च न परिचितः Mal.i., Sis.i.55, R.vi.30, Megh.i.63.In certain cases, न is retained at the beginning of a negative compound, e.g., नासत्य, नाक, नकुल.
na {% (II) a. (f. ना) %} 1. Thin, spare
2. vacant, empty
3. identical, same.
na {% (III) m. %} 1. A name of Gaṇeśa
2. a pearl
3. wealth, prosperity.
Bopp
Latin
न (ut mihi videtur, a stirpe demonstrativâ न, quae in fine
pronominum compp. अन, एन invenitur, in linguâ Pa-
licâ etiam simplex usurpatur
v. gr. comp. 369. 370. 371.)
non. H. 2. 35. 36. In dial. Vêd. etiam sicut. RIGV. 66. 5.
(Cf. lat. ne, non
gr. νη- (νη-ϰεϱδής, νη-ϰηδής)
lith. ne
slav. НЕ
goth. ni
hib. ni.)
Edgerton Buddhist Hybrid
English
1 na, pronoun (Pali id.) = ena, see 〔§ 21.48〕.
2 na- acc. to Senart 〔i n. 381〕 used in comp. for a-
see ana-, which may well be intended here: Mv 〔i.14.10〕. See however na-yācanaka, where ana- cannot be assumed without emending.
naṃ, see nam.
Lanman
English
na [491], encl. pron. root of 1st person, see
ahám. [w. nas, ‘us, ’ cf. νώ, ‘we two, ’
Lat. nōs, ‘us.’]
ná, adv.
—1. not [1122b], 3^2
—1a. in
connected sentences or clauses: repeated
simply: 97^8, octies
6214, 15, quinquies
6313, 14, 71^4, ter
4^13, 17^18, 74^1, 80^17, bis
with ca: na…, na…ca, na ca…, 62^16
na…, na ca…, na…, 63^1
with api: see
api 2
with u, 21^14
—1b. not repeated,
but replaced by api ca or vā_api (see these),
2^12, 63^4
—1c. combinations: na ca, 8^16
na…ca, 13^7, 62^16
naiva, 22^19, 23^19, 96^10
na vai, 92^15
na vā, 96^12
na tu, 64^13
na tv eva tu, see tu
na ha, 95^17
na_iva,
not exactly, 93^5
—1d. tantamount to a-
in negative cpds [1122b^4], as nacira, nātidūra,
nādhīta, etc.
—1e. at beg. of
adversative clause: with adversative conj.,
34^10
without, 22^20, 41^13, 92^16
—1f. in emphatic
litotes, 21^9
—1g. substantive verb to
be supplied, 32^5 (asti)
--1h. na precedes
ced, if it belongs to the protasis, 63^9
if it
immediately follows ced, it must be joined to
the apodosis, 18^9
—1i. for prohibitive negative,
see mā́
--1j. ná, ‘not, ’ coalesces metrically
in Veda w. following initial vowel,
e. g. 70^12, 71^4, 83^9
—2. like [see 1122d and d^2], in this sense
Vedic only, 7015, 18, 717, 9, etc.
ná, ‘like, ’
does not coalesce metrically in Veda w. following
initial vowel.
[cf. νη-, Lat. nĕ-, negative prefix in
νη-κερδές, ‘gain-less, ’ nĕ-fas, ‘not right,
wrong’
AS. and Old Eng. ne, ‘not’
AS.
nā (ne + ā), ‘not ever, never, no, ’ Eng. no
Eng. na- in nathless, AS. nā ϸē lœs, ‘not
the less’
Eng. n- in n-ever, n-aught, etc.]
Kridanta Forms
Sanskrit
नम् (ण॒मँ꣡ प्रह्वत्वे शब्दे च मित् अनुपसर्गाद्वा १९४४ - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = नमनम्
अनीयर् = नमनीयः - नमनीया
ण्वुल् = नामकः - नामिका
तुमुँन् = नन्तुम्
तव्य = नन्तव्यः - नन्तव्या
तृच् = नन्ता - नन्त्री
क्त्वा = नत्वा
ल्यप् = प्रणम्य / प्रणत्य
क्तवतुँ = नतवान् - नतवती
क्त = नतः - नता
शतृँ = नमन् - नमन्ती
Abhyankara Grammar
English
न (l) the consonant न् (see न् above) with the vowel added to it for facility of utterance, cf. T. Pr. I. 21
(2) tad. affix न added to words headed by पामन् in the sense of possession
e.g. पामनः, हेमनः etc., cf P. V. 2.100
(3) tad. affix न as found in the word ज्योत्स्ना derived from ज्योतिष्, cf P. V. 2.114
(4) unadi affix न as found in the word स्योनः
cf Kas. on P. VI.4.19
(5) the krt affix नङ् as also नन् prescribed after the roots यज्, याच्, यत्, विच्छ्, प्रच्छ्, रक्ष् and स्वप् , e g. यज्ञ:, याञ्चा, प्रश्नः etc., cf P. III. 3.90, 91
(6) the negative particle न given by Panini as नञ् and referred to in the same way, which (i.e. न.) when compounded with a following word is changed into अ or अन् or retaincd in rare cases as for in- stance in नभ्रट्, नासत्यौ, नक्षत्रम् etc. cf P. VI.3.73-75
(7) tad.affix न (नञ्) applied to the words स्त्री and पुंस् in senses given from P. IV. 1.92 to V. 2.1 e. g. स्त्रैणं, पौंस्नम् cf. IV. 1.87.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
2. न auch: nein.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
ji ltar
१) कच्चिद् २) कथम् ३) कथं ना म ४) कथमां ५) काथमां ६) किम् ७) किंभूतस्य ८) न ९) यथा १०यादृश
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
प्रादुराविः प्रकाशे स्यादभावे त्व न नो नहि ।
-wordlist-
प्रादुर् (अ), आविर् (अ), प्रकाश (क्ली), अभाव (पुं), अ (अ), न (अ), नो (अ), नहि (अ)
नाममाला
Sanskrit
मा, न, खलु, अलम्
द्राक्क्षणेऽह्नाय सपदि निषेधे मा न खल्वलम् ॥ १५७ ॥
verse 0.1.1.157
page 0076
एकाक्षरनाममाला
Sanskrit
न, बुद्धौ, ज्ञान, बन्ध
धूर्ते धुरा कम्पने च नो बुद्धौ ज्ञानबन्धयोः ।
verse 1.1.1.27
page 0121
न, निषेधार्थ
निषेधार्थेऽव्ययो नो च नकारस्तु नरस्तु ना ।
verse 1.1.1.28
page 0121
Tamil
Tamil
ந : மெலிந்த, ஒல்லியான, காலியான, சூனியமான, பிரிக்கப்படாத, புகழப்படாத.
पुराणम्
English
न / NA. In agni purāṇa, Chapter 348, the meaning of this syllable is given as ‘vṛnda’ (collection) and ‘Buddha’
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
न, नकारः । तवर्गपञ्चमवर्णः व्यञ्जनविंशवर्णश्च ।अस्योच्चारणस्थानं दन्तः । इति व्याकरणम् ॥
(यथा, शिक्षायाम् । १७ । “दन्त्या ऌतुलसाःस्मृताः ॥
”) तत्पर्य्यायः । मेषः २ दीर्घी ३सौरिः ४ । इति बीजाभिधानम् ॥
तत्स्वरूपम् ।यथा, --“नकारं शृणु चार्व्वङ्गि ! कोटिविद्युल्लताकृतिम् ।पञ्चदेवमयं वर्णं स्वयं परमकुण्डली ॥
पञ्चप्राणात्मकं वर्णं हृदि भावय पार्व्वति ! ॥
”इति कामधेनुतन्त्रम् ॥
“वामतः कुण्डली रेखा ऊर्द्ध्वाधःक्रमतः स्थिता ।चन्द्रसूर्य्याग्निरूपा सा मात्रा वाणी प्रकीर्त्तिता ॥
”तस्य ध्यानं यथा, वर्णोद्धारतन्त्रे ।“ध्यानमस्य नकारस्य वक्ष्यते शृणु भाविनि ! ।दलिताञ्जनवर्णाभां ललज्जिह्वां सुलोचनाम् ॥
चतुर्भुजां कोटराक्षीं चारुचन्दनचर्च्चिताम् ।कृष्णाम्बरपरीधानामीषद्धास्यमुखीं सदा ॥
एवं ध्यात्वा नकारन्तु तन्मन्त्रं दशधा जपेत् ॥
”अस्य नामानि यथा, --“नो गर्ज्जिनी क्षमा सौरिर्व्वारुणी विश्वपावनी ।मेषश्च सविता नेत्रं दन्तुरो नारदोऽञ्जनः ॥
ऊर्द्ध्वचामी द्विरण्डश्च वामपादाङ्गुलेर्मुखम् ।वैनतेयस्तुतिर्व्वर्त्मस्तरणिर्व्वालिरागमः ॥
वामनो ज्वालिनी दीर्घो निरीहः सुगतिर्व्वियत् ।शब्दात्मा दीर्घघोणा च हस्तिनापुरमेचकौ ॥
गिरिनायकनीलौ च शिवोऽनादिर्म्महामतिः ॥
”इति नानातन्त्रशास्त्रम् ॥
(अनुबन्धविशेषः । यथा, कविकल्पद्रुमे ।“नः स्वादिः पो मुचादिः ।” इति ॥
काव्यादौअस्य प्रथमप्रयोगे फलं यथा, वृत्ररत्नाकर-टीकायाम् ।“दो धः सौख्यं मुदं नः सुखभयमरणक्लेशदुःखंपवर्गः ॥
”)
न,
व्य,
 निषेधः । (यथा, मनुः । ६ । ४७ ।“अतिवादांस्तितिक्षेत नावमन्येत कञ्चन ।नचेमं देहमाश्रित्य वैरं कुर्व्वीत केनचित् ॥
”)उपमा । इति मेदिनी । ने १ ॥
आद्यस्य पर्य्यायः ।नहि २ अ ३ नो ४ अभावः ५ । इत्यमरः ।३ । ४ । ११ ॥
अना ६ ना ७ । इति भरतः ॥
नञर्थश्च ॥
नः,
पुं,
 (नमतीति । नम + अन्येष्वपीति डः ।)सुगतः । बन्धः । द्बिरण्डः । स्तुतः । इति मेदिनी ।ने, १ ॥
रत्नम् । इत्येकाक्षरकोषः ॥
द्वितीया-चतुर्थीषष्ठीबहुवचनान्तस्यास्मच्छब्दस्य सान्त-रूपोऽयञ्च ॥
(यथा, मुग्धबोधे ।“पुष्णातु वो नोऽपि हरिर्घनं वोददातु नो हन्त्वशुभानि वो नः ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
न
अव्य०
 नह--वन्धने नश नाशे--वा ड । १ निषेधे २ उपमायांच मेदि० ३ नञर्थे च । अस्य समासे नलोपः नुडागमश्चन भवति । “संग्राभे नातिकोविदम्” भा० वि० ४ अ० ।नञा समासे तु अनातकोवदमिति स्यात् । एकयोनाविंशतिरित्यादिवाक्ये एकाद्नविंशतिः एकान्नविंशति-रित्यादि । नासत्यौ नाकैत्यादौ च नञशब्दसमासेऽपिप्रकृतिवद्भावविधानात् न नलोपादि । नैकधानाराचना-न्तरीयकादयस्तु नशब्देन “सह मुपेति” पा० समासात्सिद्धा सि० कौ० । गणरत्ने अयं चादिषु पठितः ।“किंस्वित् प्रत्युत यच्चकच्चन न कं सत्रा समंसाकमः” इतितट्टीकायां “नेति निषेधोपमानयोरित्युक्त्वा उदाहृतम्“नैकः सुप्तेषु जागृयात्” । “तिष्ठा देवो न सविता”इति न सविता सवितेवेत्यर्थः” इति । ४ नकारस्वरूपवर्णेपु० । “दोधः सौख्यं मुदं” न इति वृ० र० टीका “नोग-र्जिनी क्षमा” इत्यादिवर्णातिधानम् । नञर्थश्च नञ्शब्देवक्ष्यते । भावे बा० ड । ५ बन्धे
पु०
 । नम--कर्त्तरि कर्मणिवा ड । ६ सुगते ७ हिरण्ये च
पु०
 ८ स्तुते
त्रि०
 मेदि० ।९ रत्ने
पु०
 । एकाक्षरकोषः ।
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“मडि भूषायाम्, हर्षे च”@} 2 3 “-- ‘मडि भूषायाम्’ इति भूवादौ पाठादेव मण्डति इति सिद्धेः, अस्येदित्त्वं नुम्मात्रार्थम्, न तु णिज्विकल्पार्थम्
तेन हर्षे मण्डति इति न भवति।” इति मा।
धा।
वृत्तिः।
क्वचित् कोशे अत्र ‘हर्षे च’ इति न पठ्यते।
पाठ- शुद्धिरत्र कीदृशीति न विद्मः।]] ‘भूषार्थे मण्डतीति स्यात्, तत्र मण्डयतीति णौ।
4 इति देवः।
मण्डकः-ण्डिका, मिमण्डयिषकः-षिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादि- ककुण्ठयतिवत् 5 ज्ञेयानि।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१२०९)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१५८७। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 [[[अ]
04
=>
 (श्लो। ८४)
05
=>
 (२१०)
1 {@“यत्रि सङ्कोचने”@} 2 3 ‘यन्तृ--’ इति ऋदिदत्र पाठ इति आभरणकारमतत्वेन धातुवृत्तावु- पादाय-- “अयं पाठः चिरन्तनव्याख्यानेषु न दृश्यते
प्रत्युत यन्त्रणादिशब्द- मस्मादेव मैत्रेयादयो व्युदपादयन्।” इति विवेचितम्।
“अत्रापि पूर्ववत् 4 इदित्करणात् यन्त्रतीत्याद्यपि भवति।” इति मा।
धा।
वृत्तिः।
“यन्त्र--इति पठितुं युक्तम्।
यत्तु-इदित्करणात् यन्त्रतीति माधवेनो- क्तम्--तच्चिन्त्यम्।” इति सिद्धान्तकौमुद्युक्तिरेव साधुः।
यतः-- ‘चिन्त्यात्’ इत्यादौ उपधानकारसद्भावेन, णिजभावपक्षे नलोपव्यावृत्त्या सार्थकतां लभमान इकारः णिजभावं चिन्तेर्ज्ञापयतीति तूचितम्।
इह तु रेफस्यैवोप- धात्वप्रसङ्गेन नलोपप्रसक्त्यभावात्--इति ज्ञेयम्।]] यन्त्रकः-न्त्रिका, यियन्त्रयिषकः-षिका
यन्त्रयिता-त्री, यियन्त्रयिषिता-त्री
5 इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकतन्त्रयतिवत् 6 ज्ञेयानि।
यति-- 7 अयन्त्र्यम्।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१३३८)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१५३६। अक। सेट्। उभ।)
03
=>
 [[[अ]
04
=>
 (चितिधातुवत्)
05
=>
 [पृष्ठम्१०६९+ २६]
06
=>
 (६९८)
07
=>
 [[आ। ‘संचोरयन्तमरिगर्वमशेषभद्रं चिन्तन्तमन्तकमिवाप्तमयन्त्र्यवीर्यम्।’ धा। का। ३-१३।]]
1 {@“रश 2”@} 3 “रशिरस्मा अविशेषेणोपदिष्टः, सः राशिः, रश्मिः, रशना इत्येवं- 4 विषयः।
…” इति ‘तृज्वत् क्रोष्टुः’ 5 इत्यत्र भाष्यात् “रशिलुशी अपठितावपि भाष्यकारवचनाद् धातू बोद्धव्यौ।” इति प्रदीप- वाक्यात्, “धातुपाठे पठितावाचार्येणेति बोद्धव्यावित्यर्थः।” इति उद्द्योतवाक्याच्च रशधातुः धातुपाठे पूर्वमासीदधुना तु भ्रष्ट इति ज्ञायते।
तत्र च निरुक्तरूपत्रयविषय एवास्य प्रयोग इत्यपि भाष्यादस्माज्ज्ञायते।
प्रयुक्तानां शब्दानां राशि-रश्मि-रशनात्मकानां लोकप्रयोगानुसारेणास्माभिरर्थ- निर्देश ऊहितः।
औत्सर्गिकः शब्विकरण इति ज्ञेयम्।
यद्यपि निरुक्तरूपत्रये- ष्वपि इडागमप्रसक्त्यभावात् अनिट्त्वेऽपि न क्षतिः
तथापि अनिट्कारिकासु परिगणनाभावादस्य सेट्त्वमिति ज्ञेयम्।
‘शेषात् कर्तरि--’ 6 इति परस्मैपदम्।
राशिरित्यत्र ‘इण् अजादिभ्यः’ 7 इति इण्प्रत्ययः।
उपधावृद्धिः।
रश्मिरित्यत्र तु बाहुलकादौणादिको मिप्रत्यय इति बोध्यम्।
रशना इति तु ल्युडन्तम्।
बाहुलकात् अजादिषु 8 पाठात् टाबिति बोध्यम्।
उणादिषु ‘अशे रश च’ 9 इत्य- नेन अशधातोः रश्मिशब्दनिर्वचनं कृतम्।
एतन्निरुक्तभाष्यविरुद्धम्।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१३८३)
02
=>
 (समूहकिरणशब्देषु?)
03
=>
 (१-भ्वादिः। अक। सेट्। पर।)
04
=>
 [पृष्ठम्११०८+ २७]
05
=>
 (७-१-९५)
06
=>
 (१-३-७८)
07
=>
 (वा। ३-३-१०८)
08
=>
 (४-१-४)
09
=>
 (द। उ। १-१५)
1 {@“लबि अवस्रंसने च”@} 2 चकारात् शब्देऽपि भवति।
लम्बकः-म्बिका, लम्बकः-म्बिका, लिलम्बिषकः-षिका, लालम्बकः-म्बिका
लम्बिता-त्री, लम्बयिता-त्री, लिलम्बिषिता-त्री, लालम्बिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककम्पतिवत् 3 बोध्यानि।
“लम्बिका- त्रिकटा।
विलम्बिका-शकृद्विलम्बः” इति क्षीरस्वामी।
णिनिप्रत्यये-आलम्बी, 4 इत्यूप्रत्ययः, णिद्वद्भावः, नलोपश्च।
न लम्बत इत्यलाबूः = तुम्बी।]] अलाबूः, 5 अलम्बुसा
इमानि रूपाण्यधिकानि अस्य धातोः इति विशेषः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१४६९)
02
=>
 (१-भ्वादिः-३७७। अक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 (१६६)
04
=>
 [[१। ‘नञि लम्बेर्नलोपश्च’ [द। उ। १-१७०]
05
=>
 [[२। अलम्बुसा इति शाकविशेषः। तदपि पदं प्रकृतधातोर्भवति। ‘अलम्बुसानां याता’ इति पातञ्जलप्रयोगः (महा। १-१-१)]]
1 {@“श्वठ सम्यगवभाषणे”@} 2 अदन्तः।
‘शठयेत् श्वठयेदेते द्वे सम्यगवभाषणे।’ 3 इति देवः।
“‘-- सम्यगाभाषणे’ इति दुर्गः।
‘सम्यग्भाषणे’ इति शाकटायनः।
सम्यगाभाषणे सम्यक् वचनक्रियायामिति क्षीरस्वामी” इति पुरुषकारः।
प्रकृत- क्षीरतरङ्गिण्यां तु ‘असम्यगाभाषणे’ इत्येव दृश्यते।
श्वठकः-ठिका, शिश्वठयिषकः-षिका, श्वठयिता-त्री, शिश्वठयिषिता-त्री
इत्यादीनि रूपाणि सर्वाण्यपि चौरादिकक्लापयतिवत् 4 ज्ञेयानि।
ण्यन्ते तत्प्रकृतिकसन्नन्ते च सर्वत्र न उपधावृद्धिः
अदन्तपाठसामर्थ्यात्।
5
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१७९५)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१८५६। सक सेट्। उभ।)
03
=>
 (श्लो। ८१)
04
=>
 (२८२)
05
=>
 [पृष्ठम्१३३०+ २६]
1 {@“हुडि वरणे”@} 2 वरणम्-स्वीकारः।
‘हरणम्’ इति मैत्रेयः।
हुण्डी = धनप्रक्षेपस्थानम्।
3 हुण्डिका = मुद्रा।
भौवादिककुण्ठतिवत् 4 रूपाण्यूह्यानि।
‘भ्वादावेव द्रमिडाः ‘हुडि सङ्घाते’ इति पठन्ति, आर्यास्तु न पठन्ति
’ इति काश्यपमतप्रदर्शनपूर्वकं माधवीये प्रतिपादितम्।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (२०१०)
02
=>
 (१-भ्वादिः-२६९। सक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 [पृष्ठम्१४१७+ २७]
04
=>
 (२०९)
Capeller
German
1. न Pron-St. der 1. Pers.
2. न॑ न॑ nicht (auch °— wie 2. अ) nein (absol)
damit nicht (mit Optat.)
wie, gleichsam
(nur in der alten Spr). Die Neg., namentl.
die wie neque anreihende, oft verst. durch
उ (vgl. नो), उत (नोत), अपि, च, चापि,
एव (नैव), चैव, वा, वै ह u.s.w. नतु aber
nicht, nach compar. Begriffen aks (seltener
न alleun so gebraucht). Mit einem zweiten
न oder mit अ priv. in demselben Satz
gewöhnlich einer emphatischen Bejahung
entsprechend. Vgl. unter खलु u. चेद्
नहि s. bes.
Grassman
German
ná [Cu. 〔437〕], Verneinungswort, und zwar theils in strengem Sinne verneinend „nicht“, theils nur die eigentliche Bedeutung verneinend „wie, gleichwie, gleichsam“, selten in Fragen. Bis zum Liede 175 vollständig verglichen. Verlängerung nā́ in {860, 8}.
I. nicht 1〉 mit folgendem Indikativ vṛṇváte {5, 4}
vinde {7, 7}
riṣyati {18, 4}
sídhyati {18, 7}
āpús {24, 6}
{33, 10}
{100, 15}
yuchatas {25, 6}
dípsanti {25, 14}
vivitse {32, 4}
atārīt {32, 6}
siṣedha {32, 13}
titirus {33, 8}
vividé {39, 4}
asti {40, 8}
{41, 4}
{84, 19}
{165, 9}
ásti {170, 1}
vicáranti {51, 1}
ānaśús {52, 14}
{151, 9}
śasyate {53, 1}
dabhnuvanti {55, 7}
kṣī́yante {62, 12}
úpa dasyanti {62, 12}
{135, 8}
ví cíkite {71, 7}
śṛṇvé {74, 7}
yaṃsate {80, 3}
janiṣyate {81, 5}
marāmahe {91, 6}
aśnoti {94, 2}
rurodhitha {102, 10}
vindanti {105, 1}
methete {113, 3}
tasthatus {113, 3}
jūryanti {117, 4}
sunóti {122, 9}
mināti {123, 9}
{124, 3}
vṛṇakti {124, 6}
ayate {127, 3}
jūryati {128, 2}
oṣati {130, 8}
tandate {138, 1}
apahnuvé {138, 4}
ví pṛchati {145, 2}
debhus {147, 3}
reṣáyanti {148, 5}
nindima (Perf. ohne Redupl.) {161, 1}
háryatha {161, 8} (mit iva)
mriyase {162, 21}
riṣyasi {162, 21}
glāpayanti {164, 10}
śīryate {164, 13}
véda {164, 22}. _{164, 39}
veda {164, 32}
ví jānāmi {164, 37}
ní cikyus {164, 38}
iṅgayanti {164, 45}
mardhanti {166, 2}
ā́sate {168, 3}
ditsasi {170, 3}
… riṣyati, padyate, vyathate {495, 3}
mṛṣyate {495, 4}
jūjuvus {537, 5}
bhrā́jante {573, 3}
amaṃsata {912, 1}
vindasi {912, 2} (nach ná u). So auch in {164, 44} dhrā́jis ékasya dadṛśe ná rūpám, wo man hinter rūpám wieder dadṛ́śe zu ergänzen hat. In Relativsätzen wird ná gewöhnlich vor das Relativ gesetzt, z. B. {25, 14}
{52, 14}
{100, 15}
{148, 5}
{168, 3}
{675, 2}. — 2〉 mit folgendem Optativ (im Sinne des griechischen Optativ mit οὐϰ ἄν) sṛphayet {41, 9}
riṣyet {91, 8}. — 3〉 mit folgendem Konjunktiv, welcher dann die zuversichtliche Erwartung ausdrückt (vgl. Delbr., Gebr. des Co. und Opt. 〔121. 123. 124〕), auch bisweilen in dem Sinne, dass das Gegentheil des Erwarteten geradezu als unmöglich erscheint, z. B. {164, 16} ná ví cetat andhás nicht kann es der Blinde wahrnehmen, so mit den Konjunktiven: ví bībhayat {80, 12}
naśanta {123, 11}
śiśrathat {128, 6}
dadabhanta {148, 2}
dabhan {148, 5}
dabhāti, ā́ dadharṣati {469, 3}, garan {158, 5}
úd naśat {164, 22}
ápa nudanta {167, 4}
marāti, marāma {191, 10}
marai {702, 5}
tamat, [Page701] śramat, tandrat, vocāma {221, 7}
karas {275, 6}
ví yoṣat, pári varat {298, 9}
mṛdhāti {464, 9}
rīramat {548, 10}
dāt {652, 15}
naśat {667, 1}
so auch mit parallelem positiven Satze: ná naśat, bhadrám bhavāti {232, 11}
gamat, ná yoṣat {621, 27}
ná yoṣati, ā́ gamat {653, 9}. Hingegen in Prohibitivsätzen steht mā́. — 4〉 Das Hülfsverb „sein“ (asti, santi u. s. w.) ist im Sinne des Indikativs zu ergänzen, so namentlich beim Dat. des Infinitivs oder eines infinitivischen Substantivs, z. B. {105, 16}: ná sá (pánthās) atikráme dieser Pfad ist nicht zu durchschreiten, ist unüberschreitbar
so mit pratī́taye {36, 20} (unnahbar)
ādhṛ́ṣe {136, 1} (unangreifbar)
saṃcákṣe {534, 20} (unzählbar)
várāya {143, 5} (unhemmbar)
so ferner beim Part. II. {81, 5}: ná tvā́vān indra kás caná ná jātás ná janiṣyate wie du o Indra ist keiner geboren und wird keiner geboren werden
ferner bei práti {55, 1} índram ná mahnā́ pṛthivī́ caná práti (ist gleich), bei ayám {130, 1}
endlich erscheint ná 5〉 vor Participien und Adjektiven
upanipádyamānam {152, 4}
śaṅkávas {164, 48}. In allen diesen Fällen wird bei zwei oder mehreren aneinandergereihten Sätzen oder Satzgliedern entweder (was das häufigste íst) die Negation einfach wiederholt ({24, 6}
{25, 14}
{32, 13}
{39, 4}
{62, 12}
{80, 12}
{100, 15}
{113, 3}
{124, 6}
{138, 4}), oder es erscheint einmal ná u oder nó ({162, 21}
{170, 1}
{191, 10}
{495, 3}), oder bei mehrfacher (vierfacher) Gliederung das eine Mal ná utá ({52, 14}
{151, 9}
{221, 7})
selten wird in dem einen Gliede ná ausgelassen, z. B. in dem zu gedrungener Rede veranlassenden fünfsilbigen Versmasse (dvipadā virāj) {65, 3} bhúvat páriṣṭis diaús ná bhū́ma „Weder Himmel noch Erde kann ein Hemmniss sein“
so auch {848, 5} yáyos devás ná mártias yantā́ nákis vidā́yias
{144, 4} divā́ ná náktam palitás. Die Verbindungen ná íd = néd und nahí siehe für sich.
II. wie, gleichwie. Hier steht ná stets hinter dem Vergleichsworte, z. B. {39, 10} ṛṣidvíṣe … íṣum ná sṛjata dvíṣam „auf den Sängerfeind sendet wie einen Pfeil eure Feindschaft“ und wenn das, womit verglichen wird, aus mehreren Worten besteht, so steht ná gewöhnlich hinter dem ersten derselben, z. B. {16, 5} gaurás ná tṛṣitás „wie ein durstiger Büffel“
{32, 15} arā́n ná nemís „wie die Speichen der Radkranz“ (umfing Indra die Menschen)
seltner steht ná hinter dem zweiten dieser Worte, besonders wenn sie begrifflich eng zusammen gehören, z. B. {8, 8} pakvā́ śā́khā ná „wie ein mit reifen Früchten versehener Zweig“. Wenn das Verglichene die angeredete Person ist, so steht das, womit verglichen wird, oft im Vokativ, z. B. {57, 3} úṣas ná śubhre ā́ bhara „wie die glänzende Morgenröthe bringe dar“ (o Opferer)
{30, 21} áśve ná citre aruṣi „die du (o Morgenröthe) rothschimmernd bist wie eine glänzende Stute“. In dieser Weise steht ná [Page702] 1〉 in eigentlichen, mehr oder minder ausgeführten Vergleichen: {8, 5}. _{8, 7}
{16, 5}
{25, 3}. _{25, 4}. _{25, 16}
{27, 1}
{30, 3}. _{30, 15}. _{30, 21}
{32, 8}. _{32, 9}. _{32, 14}. _{32, 15}
{33, 2}. _{33, 6}
{35, 6}
{36, 13}
{37, 6}
{38, 1}. _{38, 5}. _{38, 8}. _{38, 13}
{39, 1}. _{39, 9}. _{39, 10}
{48, 3}
{51, 14}
{52, 1}. _{52, 2}. _{52, 4}. _{52, 7}
{55, 1} (téjase ná váṃsagas). _{55, 2}. _{55, 3}
{56, 1}—_{56, 4}
{57, 3}
{58, 2}. _{58, 3}. _{58, 5}. _{58, 6}
{59, 3}. _{59, 4}
{60, 5}
{61, 1}. _{61, 10}. _{61, 12}
{62, 7}. _{62, 10}
{63, 1}. _{63, 7}. _{63, 8}
{64, 1}. _{64, 2}. _{64, 6}. _{64, 7}. _{64, 9}. _{64, 11}
{65, 1}. _{65, 5}. _{65, 6}. _{65, 7}. _{65, 9}. _{65, 10}
{66, 1}—_{66, 7}. _{66, 9}. _{66, 10}
{67, 2}. _{67, 5}
{68, 9}
{69, 1}. _{69, 3}—_{69, 5}. _{69, 9}
{70, 10}. _{70, 11}
{71, 1}. _{71, 4}. _{71, 7} (samudrám ná sravátas). _{71, 9}. _{71, 10}
{72, 2}. _{72, 10}
{73, 1}—_{73, 3}
{77, 3}
{79, 1}
{83, 2}
{84, 1}
{85, 1}. _{85, 7}
{88, 1}—_{88, 3}. _{88, 5} (tiád ná yójanam). _{88, 6}
{91, 3}. _{91, 13}
{92, 3}—_{92, 6}. _{92, 12}
{95, 6}
{100, 3}. _{100, 5}. _{100, 12}
{104, 1}. _{104, 5}
{105, 7}
{106, 1}
{112, 2} (? vacasám ná mántave). _{112, 17}
{115, 2}
{116, 3}. _{116, 9}. _{116, 12}. _{116, 23}
{117, 4} (áśvam ná gūḍhám). _{117, 5}
{118, 4}
{119, 7}
{120, 5}
{121, 13}
{122, 2}. _{122, 15}
{124, 4}
{127, 1}. _{127, 3}. _{127, 5}. _{127, 8}—_{127, 11}
{128, 5}
{129, 1}. _{129, 2}. _{129, 5}. _{129, 6}. _{129, 8}. _{129, 10}
{130, 1} (putrā́sas ná pitáram). _{130, 2}. _{130, 3}. _{130, 6}
{131, 2}. _{131, 7} (?riṣṭám ná yā́man)
{132, 5}
{135, 5}
{137, 3}
{138, 2}
{139, 1}
{140, 6}
{141, 7}. _{141, 9}. _{141, 11}. _{141, 13}
_{143, 3}(?). _{143, 4}. _{143, 7}
{144, 3}
{148, 1}. _{148, 3}. _{148, 4}
{149, 3}
{151, 1}. _{151, 2}. _{151, 4}. _{151, 8}
{153, 1}. _{153, 3}
{154, 2}
{155, 6}
{156, 1}
{158, 3}
{160, 2}
{164, 19}
{166, 10}
{167, 3}. _{167, 9}
{168, 2}. _{168, 3}. _{168, 7}
{169, 3}. _{169, 4}. _{169, 6}. _{169, 7}
{173, 2}. _{173, 3}. _{173, 6}. _{173, 9}—_{173, 11}
{174, 3}. _{174, 8}. _{174, 9}
{175, 3}. _{175, 6}
… {312, 2}
{526, 1}. _{526, 2}
{529, 3}
{534, 15}. — 2〉 bei nur angedeuteten Vergleichungen, in denen namentlich der verglichene Gegenstand nicht deutlich hervortritt: gleichsam, z. B. {23, 15}
mahyám … góbhis yávam ná carkṛṣat „er pflüge mir durch Rinder gleichsam das Getreidefeld“
so {30, 2}. _{30, 14}
{48, 6}
{57, 2}
{79, 2}
{120, 4}
{121, 6}
{133, 6}
{149, 2}
{165, 14}
{168, 5}
{519, 4}. — 3〉 wie in dem Sinne von sowohl — als auch, — oder: {70, 4} ádrau cid asmai antár duroṇé viśā́m ná víśvas amṛ́tas svādhī́s „Im Wolkengeklüft wie in der Wohnung der Menschen ist diesem (Agni) jeder Unsterbliche holdgesinnt“
{38, 2} kád vas ártham gántā divás ná pṛthivyā́s „zu welchem Zwecke kommt ihr vom Himmel oder von der Erde?“ — Ueber den Wechsel mit iva siehe iva 7.
III. Nach Fragewörtern etwa durch nicht wiederzugeben: {54, 1} kathā́ ná kṣoṇī́s bhiyásā sám ārata „wie rannen nicht die Fluten vor Schreck zusammen?“ {317, 9} kím ná‿úd-ud u harṣase dā́tavaí u „oder freust du dich nicht sehr, uns Gaben mitzutheilen?“
Burnouf
French
न न, 34ᵉ lettre de l'alphabet sanscrit, nasale des
dentales. Elle répond à l' न् dentale des autres langues
âryennes.
न न [indéc.] ne, non, avec l'ind.
Ne prohibitif, avec
l'o.
न [répété] ni..ni.
न अपि, न एव, न वा ni:
नैवाऽ हम् ni moi non plus,
न नु est-ce qui...ne?
Qqf.
dans le Vd. comme, comme si.
Qqf. , au commencement des composés,
mms. que अ privatif.
Gr.
νη
lat. ne, non
lith. ne
goth. ni.
न न a. rare, clair-semé
vide de.
Indivis
non brisé
au fig. non tourmenté.
न न
m.
 (? नी) guerre.
Lien, action de lier.
(ज्ञा ?) célébrité, renom.
Bonheur, prospérité.
Don,
présent.
Gaṇeśa. -- F. ना (ज्ञा ?) connaissance.
(pour नाभि ?) nombril.
Sorte d'instrument de musique.
Stchoupak
French
१ न
particule de négation ne, ne pas, point, ni
non pas
avec opt.
pour que ne
qqf. avec impér. et aor. sans augment pour मा (s. v.)
iic.
pour अ- अन्- (v. les comp. infra)
न॥।न, न॥।च, न॥।चापि,
न॥।चैव, न॥।वा ni...ni
double négation (न॥।न) portant sur la
même proposition équivaut en général à une affirmation insistante
emploi fréquent avec d'autres particules qui renforcent la négation
न
खलु, न च, न चापि, न तु, न त्व् च्व, न पुनर्, न ह, न हि (cf.
नहि)
ajouté
aux pronoms ou adv. indéfinis leur donne une
valeur négative
न को ऽपि personne, न किं चिद् rien, न कदा
चन jamais, etc.
न खलु न (dans la discussion) ne dites pas... non.
२ न
encl. de comparaison (ord. véd. ou tardif) comme.