| YouTube Channel

ध्वान्यम् (dhvAnyam)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“ध्वन शब्दे”@} 2 घटादिः।
‘ध्वनयेदित्यदन्तस्य ध्वनेः शब्दे ध्वनेत् शपि।।’ 3 इति देवः।
ध्वानकः-निका, 4 ध्वनकः-ध्वानकः-निका, दिध्वनिषकः-षिका, 5 दन्ध्वनकः-दंध्वनकः-निका
ध्वनिता-त्री, ध्वनयिता-ध्वानयिता-त्री, दिध्वनिषिता-त्री, दन्ध्वनिता-दंध्वनिता-त्री
ध्वनन्-न्ती, 6 ध्वनयन्-ध्वानयन्-न्ती, दिध्वनिषन्-न्ती
-- ध्वनिष्यन्-न्ती-ती, ध्वनयिष्यन्-ध्वानयिष्यन्-न्ती-ती, दिध्वनिषिष्यन्-न्ती-ती
7 व्यतिध्वनमानः, 8 ध्वनयमानः-ध्वानयमानः, -- दन्ध्वन्यमानः, दंध्न्वन्यमानः
व्यतिध्वनिष्यमाणः, ध्वानयिष्यमाणः, -- दन्ध्वनिष्यमाणः-दंध्वनिष्यमाणः
9 सुध्वान्-सुध्वानौ-सुध्वानः
-- -- -- 10 ध्वनितम्-तः-तवान्, 11 ध्वान्तः, 12 ध्वनितः-ध्वानितः, दिध्वनिषितः-दन्ध्वनितः-दंध्वनितः-तवान्
ध्वनः, 13 ध्वननः, ध्वनः-ध्वानः, दिध्वनिषुः, दन्ध्वनः
ध्वनितव्यम्, ध्वनयितव्यम्-ध्वानयितव्यम्, दिध्वनिषितव्यम्, दन्ध्वनितव्यम्-दंध्वनितव्यम्
ध्वननीयम्, ध्वननीयम्-ध्वाननीयम्, दिध्वनिषणीयम्, दन्ध्वननीयम्-दंध्वननीयम्
ध्वान्यम्, ध्वन्यम्-ध्वान्यम्, दिध्वनिष्यम्, दन्ध्वन्यम्-दंध्वन्यम्
ईषद्ध्वनः-दुर्ध्वनः-सुध्वनः
-- -- -- ध्वन्यमानः, ध्वन्यमानः-ध्वान्यमानः, दिध्वनिष्यमाणः, दन्ध्वन्यमानः-दंध्वन्यमानः
ध्वानः, ध्वनः-ध्वानः, दिध्वनिषः, दन्ध्वनः-दंध्वनः
ध्वनितुम्, ध्वनयितुम्-ध्वानयितुम्, दिध्वनिषितुम्, दन्ध्वनितुम्-दंध्वनितुम्
14 ध्वान्तिः, ध्वनना-ध्वानना, दिध्वनिषा, दन्ध्वना-दंध्वना
ध्वननम्, ध्वननम्-ध्वाननम् दिध्वनिषणम्, दंन्ध्वननम्-दंध्वननम्
ध्वनित्वा, ध्वनयित्वा-ध्वानयित्वा, दिध्वनिषित्वा, दन्ध्वनित्वा-दंध्वनित्वा
प्रध्वन्य, 15 प्रध्वनय्य-प्रध्वान्य, प्रदिध्वनिष्य, प्रदन्ध्वन्य-प्रदंध्वन्य
ध्वानम् २, ध्वनित्वा २, 16 ध्वनम् २ -ध्वानम् २ -ध्वानम् २, ध्वनयित्वा २, ध्वानयित्वा २, दिध्वनिषम् २, दिध्वनिषित्वा २, दन्ध्वनम् २ -दंध्वनम् २
दन्ध्वनित्वा २ दंध्वनित्वा २
17 ध्वनिः।
18
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (९४०)
02
=>
 (१-भ्वादिः-८१६। ८२८। अक। सेट्। पर।)
03
=>
 (श्लो। १२६)
04
=>
 [[१। शब्दार्थकस्यास्य धातोः घटादिषु पाठान्मित्त्वेन णौ, ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इति ह्रस्वः। व्यक्तध्वनिः, अव्यक्तध्वनिः इति द्विविधः शब्दः। व्यक्तध्वनिविषये घटादिरयम्। ‘ध्वनयति घण्टाम्’ स्पष्टं वादयतीत्यर्थः। ‘ध्वानयति देवदत्तः’। अस्पष्टाक्षरमुच्चारयतीत्यर्थः।]]
05
=>
 [[२। यङन्ताण्ण्वुलि, ‘नुगतोऽनुनासिकान्तस्य’ (७-४-८५) इत्यभ्यासस्य नुगागमः। ‘स च पदान्तवद्वाच्यः’ (वा। ७-४-८५) इति वचनात् परसवर्णविकल्पे दंध्वनकः इत्यादीनि रूपाणि ण्वुलादिषु यथायथं भवन्ति।]]
06
=>
 [[B। ‘दृश्येत वेणुं ध्वनयन् कदा वा स नन्दसूनुः स्वनयन् कलापम्।।’ धा। का। २। १३।]]
07
=>
 [[३। ‘कर्तरि कर्मव्यतीहारे’ (१-३-१४) इति शानच्।]]
08
=>
 [[४। ‘अणावकर्मकात् चित्तवत्कर्तृकात्’ (१-३-८८) इति ण्यन्तात् परस्मैपदमेव। यदा तु अचित्तवत्कर्तृकत्वविवक्षा, तदानीं निर्दिष्टप्रकारेण शानजपि भवतीति विशेषः।]]
09
=>
 [[५। क्विपि, ‘अनुनासिकस्य क्विझलोः क्ङिति’ (६-४-१५) इति दीर्घः।]]
10
=>
 [पृष्ठम्०८२३+ २५]
11
=>
 [[१। ‘क्षुब्धस्वान्तध्वान्तलग्नम्लिष्टविरिब्धफाण्टबाढानि मन्थमनस्तमःसक्ताविस्पष्ट- स्वरानायासभृशेषु’ (७-२-१८) इत्यनेन तमसि वाच्ये ध्वान्तम् इति भवति। ‘ध्वनितो मृदङ्गः’ इत्यत्र तु न, तमोऽर्थकत्वाभावात्।]]
12
=>
 [[आ। ‘संज्वारिणेव मनसा ध्वान्तमायासिना मया।’ भ। का। ७। ६।]]
13
=>
 [[२। ‘चलनशब्दार्थादकर्मकाद् युच्’ (३-२-१४८) इति तच्छीलादिषु कर्तृषु युच्- प्रत्ययः।]]
14
=>
 [[३। क्तिनि, ‘तितुत्रतथ--’ (७-२-९) इत्यादिना इण्निषेधे, दीर्घे च रूपम्।]]
15
=>
 [[४। मित्त्वपक्षे ण्यन्ताल्ल्यपि ह्रस्वे, ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति णेरयादेशः।]]
16
=>
 [[५। मित्त्वपक्षे, ण्यन्ताण्णमुलि, ‘चिण्णमुलोर्दीर्घोऽन्यतरस्याम्’ (६-४-९३) इति दीर्घविकल्पः।]]
17
=>
 [[६। ‘खनिकष्यज्यसिवसिवनिध्वनिग्रन्थिचलिभ्यश्च’ (द। उ। १। ६८) इत्यादिना इप्रत्यये रूपम्।]]
18
=>
 [पृष्ठम्०८२४+ २७]