| YouTube Channel

ध्वनिः (dhvaniH)

 
Apte
English
ध्वनिः [dhvaniḥ], [ध्वन्-इन्]
Sound, echo, noise in general
मृदङ्गधीरध्वनिमन्वगच्छत्
R.*
 16.13
2.72
4.72
U.*
 6.17. शब्दो ध्वनिश्च वर्णश्च मृदङ्गादिभवो ध्वनिः Bhāṣa.
P.
स्फोटस्य ग्रहणे हेतुः प्राकृतो ध्वनिरिष्यते Vāk.
P.
Tune, note, tone
Śi.*
 6.48.
The sound of a musical instrument
न
Apte 1890
English
ध्वनिः [ध्वन्-इन्] 1 Sound, echo, noise in general
मृदंगधीरध्वनिमन्वगच्छत् R. 16. 13
2. 72
4. 72
U. 6. 17.
2 Tune, note, tone
Śi. 6. 48.
3 The sound of a musical instrument
R. 9. 71.
4 The roar or thunder of a cloud.
5 A mere empty sound.
6
word.
7 Hint, implied meaning.
8 (In Rhet.) The first and best of the three main divisions of काव्य or poetry, in which the implied or suggested sense of a passage is more striking than the expressed sense
or where the expressed sense is made subordinate to the suggested sense
इदमुत्तममतिशयिनि व्यंगे वाच्याद्ध्वनिर्बुधैः कथितः K. P. 1 (R. G. gives {5} kinds of ध्वनिः see under ध्वनि).
Comp.
ग्रहः {1} the ear. {2} hearing. {3} a fife, pipe.
विकारः a change of voice caused by fear, grief &c.
see काकु.
Apte Hindi
Hindi
ध्वनिः
पुं*
 - ध्वन् + इ
"शब्द, प्रतिध्वनि, कोलाहल या शोर"
ध्वनिः
पुं*
 - ध्वन् + इ
"लय, ताल, स्वर"
ध्वनिः
पुं*
 - ध्वन् + इ
वाद्ययंत्र की ध्वनि
ध्वनिः
पुं*
 - ध्वन् + इ
बादल की गरज या गड़गड़ाहट
ध्वनिः
पुं*
 - ध्वन् + इ
केवल रिक्तध्वनि
ध्वनिः
पुं*
 - ध्वन् + इ
शब्द
ध्वनिः
पुं*
 - ध्वन् + इ
"काव्य के तीन मुख्य भेदों में से सर्वोत्तम काव्य जिसमें कि संदर्भ का ध्वन्यर्थ, अभिहित अर्थ की अपेक्षा अधिक चमत्कारक हो, या जहाँ मुख्यार्थ, ध्वन्यर्थ के अधीन हो।"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 ध्वनिः
noun
फकीरादिभिः उच्चैः कृतः शब्दः।
"खाद्यविक्रेतुः ध्वनिं श्रुत्वा बालकाः लघुमार्गे अधावन्।"
Synonyms:
 ध्वनिः, रवः, नादः, महाध्वनिः, निर्घोषः
noun
कञ्चित् कालं यावत् श्रूयमाणः शब्दः।
"युद्धस्य ध्वनिं श्रुत्वा कातराः भयग्रस्ताः जाताः।"
Synonyms:
 शब्दः, ध्वनिः, स्वनः, निस्वनः, स्वानः, निस्वानः, नादः, निनादः, निनदः, नादितः, अनुनादः, निर्ह्रादः, संह्रादः, निर्घोषः, घोषः, निघुष्टम्, रवः, रावः, आरावः, विरावः, संरावः, आरवः, स्वरः, ध्वानः, ध्वनः, निध्वानः, स्वनिः, स्वनितम्, क्वणः, रणः, कुणिन्दः, घुः, प्रत्ययः, तुमुलः
noun
यः श्रुतिम्पन्नः।
"तीव्रेण शब्देन तस्य एकाग्रता भग्ना।"
Tamil
Tamil
த்4வனி: : ஒலி, எதிரொலி, கூச்சல், இசையின் நாதம், கர்ஜனை, சொல், உட்பொருள்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
ध्वनिः,
पुं,
 (ध्वननमिति । ध्वन + “खनिकष्यञ्ज्य-सीति ।” उणां ४ । १३९ । इति इः ।) शब्दः ।इत्यमरः । १ । ७ । २२ ॥
मृदङ्गादिशब्दः ।यथा, --“शब्दो ध्वनिञ्च वर्णश्च मृदङ्गादिभवध्वनिः ।कण्ठसंयोगजन्मानो वर्णास्ते कादयो मताः ॥
”इति भाषापरिच्छेदः ॥
(धन्यतेऽस्मिन्निति । ध्वन + अधिकरणे इः ।)उत्तमकाव्यम् । यथा, --“इदमुत्तममतिशयिनि व्यङ्ग्ये वाच्याद्ध्वनिर्बुधैःकथितः ॥
”इति काव्यप्रकाशः ॥
(यथाच साहित्यदर्पणे । ४ । २ -- ३ ।“वाच्यातिशयिनि व्यङ्ग्ये ध्वनिस्तत् काव्यमुत्तमम् ।वाच्यादधिकचमत्कारिणि व्यङ्ग्यार्थे धन्यतेऽस्मि-न्निति व्युत्पत्त्या ध्वनिर्नामोत्तमं काव्यम् ॥
भेदौ ध्वनेरपि द्वावुदीरितौ लक्षणाभिधामूलौ ।अविवक्षितवाच्योऽन्यो विवक्षितान्यपरवाच्यश्च ॥
तत्राविवक्षितवाच्यो नाम लक्षणामूलो ध्वनिः ।लक्षणामूलत्वादेवात्र वाच्यमविवक्षितं वाधित-स्वरूपम् । विवक्षितान्यपरवाच्यस्त्वभिधामूलः ।अतएवात्र वाच्यं विवक्षितम् । अन्यपरं व्यङ्ग्य-निष्ठम् । अत्र हि वाच्योऽर्थः स्वरूपं प्रकाशयन्नवव्यङ्ग्यार्थस्य प्रकाशकः । यथा प्रदीपो घटस्य ।अभिधामूलस्य बहुविषयतया पश्चान्निर्द्देशः ॥
”अस्य बहवो भेदाः सन्ति । ते तु तत्रैव चतुर्थ-परिच्छेदे विस्तरशो द्रष्टव्याः ॥
)