| YouTube Channel

ध्वंसः (dhvaMsaH)

 
Apte
English
ध्वंसः [dhvaṃsḥ], [ध्वंस्-भावे घञ्]
Falling down, sinking, falling to pieces
Vanishing, disappearance
ध्रुवं ध्वंसो भावी जलनिधिमहीशैलसरिताम्.
Loss, destruction, ruin. -सी A mote in the sun-beam.
Comp.
 -कारिन्
a.
destroying
स हि गगनविहारी कल्मषध्वंसकारी
H.*
 1.19.
violating
मर्त्यो$प्यन्तःपुरध्वंसकारी
Ks.*
 16.166.
Apte 1890
English
ध्वंसः [ध्वंस्-भावे घञ्] 1 Falling down, sinking, falling to pieces.
2 Vanishing, disappearance.
3 Loss, destruction, ruin.
सी A mote in the sun-beam.
Apte Hindi
Hindi
ध्वंसः
पुं*
 - ध्वंस् + घञ्
"नीचे गिर जाना, डूबना, गिर कर टुकड़े-टुकड़े हो जाना"
ध्वंसः
नपुं*
 - ध्वंस् + घञ्
"हानि, नाश, बर्बादी"
ध्वंसः
पुं*
 - ध्वंस्+घञ्
"अधःपतन, डूबना"
ध्वंसः
पुं*
 - ध्वंस्+घञ्
"लुप्त होना, ओझल होना"
ध्वंसः
पुं*
 - ध्वंस्+घञ्
"नाश, विनाश, खंडहर"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 विनाशः, नाशः, ध्वंसः, प्रध्वंसः, विध्वंसः, क्षयः, लोपः, विलोपः, विलोपनम्, प्रणाशः, सादनम्, सूदनम्, प्रलयः, संहारः, अपायः, अत्ययः, लोपः, समुच्छेदः
noun
कस्यापि वस्तुनः अस्तित्वस्य समाप्तिः।
"विनाशे काले बुद्धिः विपरीता भवति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
ध्वंसः,
पुं,
 (ध्वन्स + भावे घञ् ।) नाशः । यथा, --जन्याभावत्वं ध्वंसत्वमिति सिद्धान्तमुक्तावली ॥
(यथा, पञ्चतन्त्रे । १ । ११७ ।“दर्शितभयेऽपि धातरिधैर्य्यध्वंसो भवेन्न वीराणाम् ।शोषितसरसि निदाघेनितरामेवोद्धतः सिन्धुः ॥
”)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“ध्वन्सु अवस्रंसने गतौ च”@} 2 ध्वंसकः-सिका, ध्वंसकः-सिका, दिध्वंसिषकः-षिका, 3 दनीध्वसकः-सिका
ध्वंसिता-त्री, ध्वंसयिता-त्री, दिध्वंसिषिता-त्री, दनीध्वसिता-त्री
-- ध्वंसयन्-न्ती, ध्वंसयिष्यन्-न्ती-ती
-- ध्वंसमानः, ध्वंसयमानः, दिध्वंसिषमाणः, दनीध्वस्यमानः
ध्वंसिष्यमाणः, ध्वंसयिष्यमाणः, दिध्वंसिषिष्यमाणः, दनीध्वसिष्यमाणः
4 पर्णध्वत्-पापध्वत्-पापध्वसौ-पापध्वसः
-- -- -- 5 ध्वस्तम्- 6 ध्वस्तः-ध्वस्तवान्, 7 ध्वंसितः, दिध्वंसिषितः, दनीध्वसितः
ध्वंसः, ध्वंसः, दिध्वंसिषुः, दनीध्वंसः
ध्वंसितव्यम्, ध्वंसयितव्यम्, दिध्वंसिषितव्यम्, दनीध्वसितव्यम्
ध्वंसनीयम्, ध्वंसनीयम्, दिध्वंसिषणीयम्, दनीध्वसनीयम्
ध्वंस्यम्, ध्वंस्यम्, दिध्वंसिष्यम्, दनीध्वस्यम्
ईषद्ध्वंसः-दुर्ध्वंसः-सुध्वंसः
-- -- ध्वस्यमानः, ध्वंस्यमानः, दिध्वंसिष्यमाणः, दनीध्वस्यमानः
ध्वंसः, ध्वंसः, दिध्वंसिषः, दनीध्वसः
ध्वंसितुम्, ध्वंसयितुम्, दिध्वंसिषितुम्, दनीध्वसितुम्
8 9 ध्वस्तिः, ध्वंसना, दिध्वंसिषा, दनीध्वसा
ध्वंसनम्, ध्वंसनम्, दिध्वंसिषणम्, दनीध्वसनम्
10 ध्वंसित्वा-ध्वस्त्वा, ध्वंसयित्वा, दिध्वंसिषित्वा, दनीध्वसित्वा
प्रध्वस्य, प्रध्वंस्य, प्रदिध्वंसिष्य, प्रदनीध्वस्य
ध्वंसम् २, ध्वंसित्वा २, ध्वस्त्वा २, ध्वंसम् २, ध्वंसयित्वा २, दिध्वंसिषम् २, दिध्वंसिषित्वा २, दनीध्वसम् २
दनीध्वसित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (९४२)
02
=>
 (१-भ्वादिः-७५५। सक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 [[१। यङन्ते सर्वत्र, ‘नीग्वञ्चुस्रंसुध्वंसु--’ (७-४-८४) इत्यादिना अभ्यासस्य नीगा- गमः। उपधानकारस्य यङ्निमित्तको लोपः।]]
04
=>
 [[२। क्विपि पदान्तनिमित्तकः, ‘वसुस्रंसुध्वंस्वनडुहां दः’ (८-२-७२) इति सकारस्य दकारः। चर्त्वम्।]]
05
=>
 [[३। क्त्वायामिड्विकल्पनात्, निष्ठायाम्, ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इतीण्निषेधः। उपधानकारलोपः।]]
06
=>
 [[आ। ‘ध्वस्तान्धकारेऽपि पुरे पूर्णेन्दोः सन्निधिः सदा।।’ भ। का। ५। २७।]]
07
=>
 [[B। ‘स्निग्धाञ्जनश्यामरुचिः सुवृत्तो वध्वा इवाध्वंसितवर्णकान्तेः।’ शि। पा। ३। ६३।]]
08
=>
 [पृष्ठम्०८२५+ २४]
09
=>
 [[१। ‘गुरोश्च हलः’ (३-३-१०३) इत्यकारप्रत्ययं बाधित्वा, ‘क्तिन् आबादिभ्यो निष्ठाया- मनिड्भ्यः’ (वा। ३-३-९४) इति क्तिन्।]]
10
=>
 [[२। ‘उदितो वा’ (७-२-५६) इति क्त्वायामिड्विकल्पः। इट्पक्षे ‘न क्त्वा सेट्’ (१-२-१८) इति कित्त्वनिषेधात् उपधानकारलोपो न।]]