| YouTube Channel

ध्रुवकः (dhruvakaH)

 
Apte
English
ध्रुवकः [dhruvakḥ], 1 The introductory stanza of a song (repeated as a sort of chorus)
see ध्रुव.
A trunk, stem.
A post.
Polar longitude.
Apte 1890
English
ध्रुवकः 1 The introductory stanza of a song (repeated as a sort of chorus)
see भ्रुव.
2 A trunk, stem.
3 A post.
4 Polar longitude.
Apte Hindi
Hindi
ध्रुवकः
पुं*
 - ध्रुव + कन्
गीत का आरम्भिक पद
ध्रुवकः
पुं*
 - ध्रुव + कन्
"तना, भृत"
ध्रुवकः
पुं*
 - ध्रुव + कन्
स्थूणा
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 ध्रुवकः, जयन्तः
noun
एका तारका ।
"ध्रुवकः इति स्थिरा तारका वर्तते"
Synonyms:
 ध्रुवकः
noun
एका स्त्री ।
"ध्रुवकायाः उल्लेखः बाह्वादिगणे अस्ति"
Synonyms:
 ध्रुवकः
noun
स्कन्दस्य एकः अनुचरः ।
"ध्रुवकस्य उल्लेखः महाभारते अस्ति"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
ध्रुवकः,
पुं,
 (ध्रुव + स्वार्थे कन् ।) स्थाणुः । इतिहेमचन्द्रः । ४ । १८८ ॥
गीताङ्गविशेषः । धयाइति भाषा । तस्य लक्षणं यथा, --“उत्तमः षट्पदः प्रोक्तो मध्यमः पश्चमः स्मृतः ।कनिष्ठश्च चतुर्भिः स्याद्ध्रुवकोऽयं मयोदितः ॥
उक्तं द्विखण्डमुद्ग्राहे द्विखण्डं ध्रुवके मतम् ।ततो द्बिखण्डमाभोगे तालमानरसैः सह ॥
आभोगे कविनाम स्यात्तथा नायकनाम च ।उद्ग्राहं प्रथमं गीत्वा ध्रवं गायेत्ततः परम् ॥
ततोऽन्तरा ध्रुवस्तस्मादाभोगध्रुवकौ ततः ।उद्ग्राहः प्रथमः पादः कथितः पूर्व्वसूरिभिः ॥
गीत्वा पूर्व्वपदं न्यासो यत्र स ध्रुवको मतः ।यत्रैव कविनाम स्यात् स आभोग इतीरितः ॥
ध्रुवकादिपु सर्व्वेषु भवेदेवंविधः क्रमः ॥
”स तु षोडशविधः । यथा, --“जयन्तः शेखरोत्साहौ मधुरो निर्म्मलस्तथा ।कुन्तलः कमलश्चैव सानन्दश्चन्द्रशेखरः ॥
सुखदः कुमुदो जायी कन्दर्पो जयमङ्गलः ।तिलको ललितश्चेति ध्रुवकाः षोडश स्मृताः ॥
एकादशाक्षरपदादेकैकाक्षरवर्द्धितैः ।खण्डैर्ध्रवाः षोडश स्युः षड्विंशत्यक्षरावधि ॥
द्विगुणैरक्षरैरेव पदमेकमिहेष्यते ।उद्ग्राहध्रुवकाभोगैरित्थं षट्पदनिर्णयः ॥
पञ्चपादे तु ध्रुवके पदेनैकेन तद्ध्रुवः ।चतुष्पादे तु ध्रुवके पृथङ्नास्त्येव तद्ध्रुवः ॥
”इति सङ्गीतदामोदरः ॥