ध्रुवक (dhruvaka)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 ध्रुवक m.
  (-कः)
	 1. The trunk of a lopped tree.
	 2. Longitude.
	 f.
  (-का) The
introductory stanza and burden of a song: see ध्रुवा
 E.
  कन् added to
the preceding.

Yates

English

 ध्रुवक (कः) 1.
m.
  The trunk of a tree
longitude.
f.
  The chorus.

Spoken Sanskrit

English

ध्रुवक 	-	 dhruvaka 	-	 m.
  	-	  stake
ध्रुवक 	-	 dhruvaka 	-	 m.
  	-	  unchangeable longitude of fixed stars
ध्रुवक 	-	 dhruvaka 	-	 m.
  	-	  pale
ध्रुवक 	-	 dhruvaka 	-	 m.
  	-	  post

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 ध्रुवक
m.
  (-कः)
1 The trunk of a lopped tree.
2 Longitude.
f.
  (-का) The introductory stanza and burden of a song: see
ध्रुवा.
E.
  कन् added to the preceding.

Apte

English

ध्रुवकः [dhruvakḥ],  1 The introductory stanza of a song (repeated as a sort of chorus)
 see ध्रुव.

A trunk,  stem. 

A post.

Polar longitude.

Apte 1890

English

 ध्रुवकः 1 The introductory stanza of a song (repeated as a sort of chorus)
 see भ्रुव. 
2 A trunk,  stem. 
3 A post. 
4 Polar longitude. 

Monier Williams Cologne

English

 ध्रुवक m.
  the unchangeable longitude of fixed stars,  Sūryas.
 

 post,  pale,  stake,  L.
 

 (in music) =
  ध्रुवा f.
 

 N.
  of an attendant of Skanda,  MBh.
  

Monier Williams 1872

English

 ध्रुवक,  अस्,  m. polar longitude
 the trunk of
a lopped tree
 a post,  pale,  stake
 the introductory
or recurring stanza of a song,  see ध्रुव
 N. of
one of the attendants of Skanda
 (आ),  f. the intro-
ductory stanza and burden of a song [cf. धुवका]
N. of a woman.

Apte Hindi

Hindi

ध्रुवकः
पुं*
  - ध्रुव +  कन्
गीत का आरम्भिक पद

ध्रुवकः
पुं*
  - ध्रुव +  कन्
"तना,  भृत"

ध्रुवकः
पुं*
  - ध्रुव +  कन्
स्थूणा

Shabdartha Kaustubha

Kannada

ध्रुवक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂಗೀತದ ಒಂದು ಅಂಗ
प्रयोगाः - > "उत्तमः षट्पदः प्रोक्तो मध्यमः पञ्चमः स्मृतः । कनिष्ठश्च चतुर्भिः स्यात् ध्रुवकोऽयं मयोदितः ॥"
उल्लेखाः - > सा० द०
ध्रुवक
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ध्रुव ಪದದ ಅರ್ಥ
निष्पत्तिः - > ध्रुव - स्वार्थे "कन्"

L R Vaidya

English

 Druvaka {% m. %} The introductory stanza of a song repeated as a sort of chorus.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
स्थाणौ तु ध्रुवकः शङ्कुः काष्ठे दलिकदारुणी ।
-wordlist-
 
स्थाणु (पुंक्ली),  ध्रुवक (पुं),  शङ्कु (पुं),  काष्ठ (क्ली),  दलिक (क्ली),  दारु (पुंक्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

ध्रुवक
ध्रुवक,  शिवक,  शङ्कु,  पुष्पलक,  कीलक
ध्रुवकः शिवकः शङ्कुः पुष्पलकः कीलकः प्रोक्तः ॥ ४५१ ॥
verse 2.1.1.451
page 0052

Mahabharata

English

Dhruvaka,  a warrior of Skanda. § 615u (Skanda): IX,  45,  2567.

पुराणम्

English

ध्रुवक / DHRUVAKA. A warrior of subrahmaṇya. (M.B. śalya Parva,  Chapter 45,  Stanza 75).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 ध्रुवकः,  पुं,
   (ध्रुव + स्वार्थे कन् ।) स्थाणुः । इतिहेमचन्द्रः । ४ । १८८ ॥
 गीताङ्गविशेषः । धयाइति भाषा । तस्य लक्षणं यथा,  --“उत्तमः षट्पदः प्रोक्तो मध्यमः पश्चमः स्मृतः ।कनिष्ठश्च चतुर्भिः स्याद्ध्रुवकोऽयं मयोदितः ॥
उक्तं द्विखण्डमुद्ग्राहे द्विखण्डं ध्रुवके मतम् ।ततो द्बिखण्डमाभोगे तालमानरसैः सह ॥
आभोगे कविनाम स्यात्तथा नायकनाम च ।उद्ग्राहं प्रथमं गीत्वा ध्रवं गायेत्ततः परम् ॥
ततोऽन्तरा ध्रुवस्तस्मादाभोगध्रुवकौ ततः ।उद्ग्राहः प्रथमः पादः कथितः पूर्व्वसूरिभिः ॥
गीत्वा पूर्व्वपदं न्यासो यत्र स ध्रुवको मतः ।यत्रैव कविनाम स्यात् स आभोग इतीरितः ॥
ध्रुवकादिपु सर्व्वेषु भवेदेवंविधः क्रमः ॥
”स तु षोडशविधः । यथा,  --“जयन्तः शेखरोत्साहौ मधुरो निर्म्मलस्तथा ।कुन्तलः कमलश्चैव सानन्दश्चन्द्रशेखरः ॥
सुखदः कुमुदो जायी कन्दर्पो जयमङ्गलः ।तिलको ललितश्चेति ध्रुवकाः षोडश स्मृताः ॥
एकादशाक्षरपदादेकैकाक्षरवर्द्धितैः ।खण्डैर्ध्रवाः षोडश स्युः षड्विंशत्यक्षरावधि ॥
द्विगुणैरक्षरैरेव पदमेकमिहेष्यते ।उद्ग्राहध्रुवकाभोगैरित्थं षट्पदनिर्णयः ॥
पञ्चपादे तु ध्रुवके पदेनैकेन तद्ध्रुवः ।चतुष्पादे तु ध्रुवके पृथङ्नास्त्येव तद्ध्रुवः ॥
”इति सङ्गीतदामोदरः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 ध्रुवक पु०
  ध्रुव--क्वुन् स्वार्थे को वा । १ ध्रुवशब्दार्थे२ गीताङ्गविशेषे स चोक्तः सङ्गीतदामोदरे “उत्तमःषट्पदः प्रोक्तो मध्यमः पञ्चमः स्मृतः । कनिष्ठश्च चतु-र्भिः स्याद् ध्रुवकोऽयं मयोदितः । उक्तं द्विखण्डमुद्-ग्राहे द्विखण्डे ध्रुवके मतम् । ततो द्विखण्डमाभोगेतालमानरसैः सहः । आभोगे कविनाम स्यात् तथानायकनाम च । उद्ग्राहं प्रथमं गीत्वा ध्रुवं गायेत्ततःपरम् । ततोऽन्तरा ध्रुवस्तस्मादाभोगध्रुवकौ ततः ।उद्ग्राहः प्रथमः पादः कथितः पूर्वसूरिभिः । गीत्वापूर्वपदं न्यासो यत्र स ध्रुवको मतः । यत्रैव कविनामस्यात् स आभोग इतीरितः । ध्नुवकादिषु सर्वेषु भवे-देवं विधिः क्रमः” । स तु षोडशधा यथा “जयन्तोशेखरोत्साहौ मधुरो निर्मलस्तथा । कुन्तलः कमल-श्चैव सानन्दश्चन्द्रशेखरः । सुखदः कुमुदो जायी क-न्दर्पो जयमण्डलः । तिलकोललितश्चेति ध्रुवकाःषोडश स्मृताः । एकादशाक्षरपदादेकैकाक्षरवर्द्धितैः ।खण्डैर्ध्रुवाः षोडश स्युः षड्विंशत्यक्षरावधि । द्विगु-णैरंक्षरैरेव पदमेकमिहेष्यते । उद्ग्राहध्रुवकामो-गैरित्थं षट्पदनिर्णयः । पञ्चपादे तु ध्रुवके पदेनैकेनतद्ध्रुवः । चतुष्पादे तु ध्रुवके पृथङ् नास्त्येव तद्-ध्रुवः” इति सङ्गीतदा० । ध्रुवशब्दार्थे ध्रुवशब्ददर्शितेग्रहाणां स्पष्टतोपयोगिनि ३ अङ्कभेदे खगोलशब्दे २४२३ ।२५ पृ० दृश्यम् ध्रुवशब्दे सू० सि० वाक्यमुक्तम् । स्त्रियांक्षिपका० कापि न अत इत्त्वम् । ततः पिच्छा० अस्त्यर्थेइलच् । ध्रुवकिल तद्युक्ते त्रि०
  । ततोऽपत्यादौ स्त्रीभ्यो-टकं वाधित्वा बाह्वा० इञ् । ध्रौवकि ध्रुवकापत्ये पुंस्त्रीततः चतुरर्य्यां प्रेक्ष्या० इनि । ध्रुवकिन् ध्रुवकानिर्वृत्तादौत्रि०  ।

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.