ध्यै (dhyai)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 ध्यै r. 1st cl. (ध्यायति) To recollect,  to call to mind,  to meditate,  to
think
 with the preposition नि,  to see,  to look,  to look out for.
भ्वा० प० सक० अनिट् ।

Yates

English

 ध्यै ध्यायति 1.
a. To meditate,  to re-
collect,  to think closely. With
नि to see,  to look out for.

Wilson

English

 ध्यै r. 1st cl. (ध्यायति) To recollect,  to call to mind,  to
meditate,  to think
 with the preposition नि,  to see,  to look,  to look out
for.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Apte

English

ध्यै [dhyai],  1 P.
  (ध्यायति,  ध्यात
 desid.
  दिध्यासति
 pass.
  ध्यायते) To think of,  meditate upon,  ponder over,  contemplate,  reflect upon,  imagine,  call to mind
 ध्यायतो विषयान् पुंसः सङ्गस्तेषूपजायते Bg.*
  2.62
 न ध्यातं पदमीश्वरस्य Bh.*
  3.11
 पितॄन् ध्यायन् Ms.*
  3.224
 ध्यायन्ति चान्यं धिया Pt.*
  1.136
 Me.*
  3
 Ms.*
  5.47
9.21.

Apte 1890

English

 ध्यै {c1c} P. (ध्यायति,  ध्यात
 desid. दिध्यासंति
 pass. ध्यायते) To think of,  meditate upon,  ponder over,  contemplate,  reflect upon,  imagine,  call to mind
 ध्यायतो विषयान् पुंसः संगस्तेषूपजायते Bg. 2. 62
 न ध्यातं पदमीश्वरस्य Bh. 3. 11
 पितॄन् ध्यायन् Ms. 3. 224
 ध्यायंति चान्यं धिया Pt. 1. 136
 Me. 3
 Ms. 5. 47,  9. 21. 

Monier Williams Cologne

English

 ध्यै cl.
  1. P.
  ध्या॑यति (ep.   also °ते,  or cl.
  2. ध्याति
 Impv.
  ध्याहि
 Pot.
  ध्यायात्,  Br.
 
 °यीत,  Up.
  
 perf.  दध्यौ,  Br.
  &c.
  
 aor.
  अ॑ध्यासीत्,  Br.
 
 3. pl.
  ध्यासुर्,  MBh.
  
 fut. ध्यास्यति,  ib.
 ध्याता,  Br.
 
 ind.
 p.
  ध्यात्वा,  ib.
 -ध्याय,  MBh.
  
 ध्यायम्,  Kathās.
 )
to think of,  imagine,  contemplate,  meditate on,  call to mind,  recollect (with or scil.
  मनसा or °सि,  चेतसा,  धिया,  हृदये &c.
  ),  Br.
 
 GṛŚrS.
  
 MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  
to brood mischief against (acc.  ),  TS.
 
 (alone) to be thoughtful or meditative,  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  
to let the head hang down (said of an animal),  Car.
  :
Pass.
  ध्यायते,  to be thought of,  &c.
  ,  ib.
 Caus.
  ध्यापयति Gr.
 :
Desid.
  दिध्यासते,  ŚBr.
   :
Intens.
  दाध्यायते,  दाध्याति,  दाध्येति Gr.
 

Monier Williams 1872

English

 ध्यै ध्यै [cf. the older form 1. धी],  cl.
1. P. (ep. also A.) ध्यायति (ep. also ध्याति, 
2nd sing. Impv. ध्याहि),  Pot. ध्यायेत्,  दध्यौ, 
ध्याता,  ध्यास्यति,  अध्यासीत्,  ध्यातुम्,  to think
of,  have in mind,  imagine,  contemplate,  ponder, 
meditate,  think on,  meditate on,  reflect upon (with
or without मनसा or मनसि or चेतसा or धिया), 
to call to mind,  recollect: Caus. ध्यापयति,  -यितुम्:
Desid. दिध्यासति: Intens. दाध्यायते,  दाध्याति, 
दाध्येति
 [cf. Gr. θέα,  θεά-ο-μαι,  related to ध्यै, 
as Lat. vid-ere to Sanskrit विद्,  ‘to know
’ or as
Zend बुध्,  ‘to see, ’ to Sanskrit बुध्,  ‘to know.’]

Macdonell

English

 ध्यै DHYAI,  Ⅰ. P. dhyā́ya,  Ⅱ. P. dhyā (E.),  🞄contemplate,  meditate on (ac.)
 think,  reflect: 🞄pp. dhyāta,  thought of.  anu,  reflect
 🞄think of,  meditate on: pp. thought of.  abhi,  🞄set oneʼs heart on,  cast an eye on,  desire
 🞄think of
 be absorbed in meditation
 regard 🞄as (2 ac.)
 inflict (ac.) an (lc.). ā,  think of
 🞄wish anything (ac.) to (g.). ni,  mark,  note
 🞄des. nididhyāsa,  Ā. be attentive. pra-ṇi,  🞄reflect,  direct oneʼs attention to (ac.). nis,  🞄muse over,  consider. pra,  reflect
 think of 🞄(ac.). sam,  consider,  reflect.

Benfey

English

 ध्यै ध्यै (probably akin to अधि
-YĀ,  but cf.  also दीधी,  दीदी),  i. 1, 
ध्याय (in epic poetry also ध्या,  ii. 2, 
e. g. ध्याहि,  MBh. 3,  13210),  Par. (in
epic poetry also Ātm. ,  MBh. 13,  1994).
 1. To contemplate,  MBh. 2,  2563.
 2.
To think of,  5,  47
 to meditate on,  3,  224.
Ptcple. of the pf.  pass. ध्यात,  Thought
of,  Bhartṛ. 3,  46. -- With the prep. अनु
अनु,  To meditate on,  MBh. 1,  3464.
 2. To think of,  12,  9666 (with gen. ).
 3. To reflect,  Rām.  1,  2,  20 (अनुध्या-
त्वा,  instead of °ध्याय). अनुध्यात, 
 1. Thought of,  MBh. 7,  2180.
 2. Ab-
sorbed in meditation,  12,  4678. -- With
समनु
सम्-अनु-, 
 1. To think of,  MBh.
13,  968.
 2. To think,  12,  6644. -- With
अप अप,  To disregard,  MBh. 7,  2076.
 2. To hurt,  3,  13656. -- With समप
सम्-अप,  To hurt,  MBh. 3,  13655
(Ātm. ). -- With अभि अभि, 
 1. To de-
sire,  Yājñ. 3,  134.
 2. To think of, 
Bhāg. P. 4,  8,  44.
 3. To meditate,  to
be absorbed in meditation,  Man.  1,  8.
 4. To curse (?),  MBh. 13,  2144 (अभि-
ध्यासुस्,  4. Aor. without augment in
the sense of an imperat.,  cf.  2143). --
With समभि सम्-अभि,  To reflect,  MBh.
5,  2217.
 2. To desire,  Suśr. 1,  323,  15.
 -- With अव अव,  To disregard, 
Bhāg. P. 5,  4,  9. -- With आ आ, 
 1. To wish
that something may happen to another
(gen. ),  MBh. 13,  4900.
 2. To be ab-
sorbed in meditation,  Bhāg. P. 9,  14, 
43. -- With समा सम्-आ,  To meditate
on,  Hariv. 14823. -- With उप उप,  To
think of,  MBh. 1,  3847
 (Hariv. 7453, 
read अपध्यातो). -- With नि नि,  To
be absorbed in meditation,  Bhāg. P. 3, 
15,  44. -- With अभिनि अह्हि-नि,  To
attend to (acc.,  Rām.  1,  28,  7. -- With
प्रणि प्र-नि,  To direct one's atten-
tion to (acc.),  Bhāg. P. 1,  7,  3. -- With
निस् निस्, 
 1. To muse ver (acc.), 
Rājat. 1,  279.
 2. To reflect,  Rām.  6, 
31,  2. -- With परि परि,  To muse, 
Rām.  2,  37,  13 Gorr. (परी on account
of the metre). -- With प्र प्र, 
 1. To
reflect,  MBh. 1,  7013.
 2. To think of
(acc. and प्रति),  Hariv. 10381.
 3. To
devise,  MBh. 5,  3882. -- With संप्र सम्
-प्र,  To reflect,  MBh. 3,  1411. -- With
प्रति प्रति,  To devise,  MBh. 5,  3880.
 -- With सम् सम्,  To reflect,  MBh. 2,  8.
 -- Cf.  θεάω.

Apte Hindi

Hindi

ध्यै
"भ्वा* पर* ,  ,  इच्छा* ,  कर्मवा* " - -
"सोचना,   मनन करना,  विचार करना,  चिंतन करना,  विचार-विमर्श करना,  कल्पना करना,  याद करना"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

ध्यै - चिन्तायाम् (भ्वा० पर० सक० अनि०) ध्यायति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಧ್ಯಾನ ಮಾಡು /ಚಿಂತಿಸು

L R Vaidya

English

 DyE {% vt. 1P (pp. ध्यात
 pres. ध्यायति
 desid. दिध्यासति
 pass. ध्यायते) %} To think of,  to meditate,  to reflect upon,  to ponder over,  to imagine,  to recollect,  ध्यायतो विषयान् पुंसः Bg.ii.62,  ध्यायंति चान्यं धिया Panch.i.,  चिरमनुचरो राजराजस्य दध्यौ Megh.i.3.With अनु-,  to think of,  to remember,  to wish well to,  R.xiv.60.With अप-,  to disregard.With अभि-,  to desire,  Yaj.iii.134.With अव-,  to disregard.With नि-,  1. to think of,  to remember,  Bt.xiv.65
 2. to meditate deeply upon.With निस्-,  to think of,  to meditate upon.

Bopp

Latin

 ध्यै 1. P. interdum A.,  etiam ध्या 2. meditari,  cogitare. R.
Schl. I. 1. 71.: ध्यायन्तीन् ददर्श
 9. 43.: ध्यायमानञ्च
तन् दृष्ट्वा
 N. 12. 100.: ध्यात्वा चिरम्. Cum acc. rei.
MAN. 9. 21.: ध्यायत्य् अनिष्टञ् चेतसा
 BH. 2. 62. 12.
6.: ध्यायन् विषयान्
 MAH. 3. 13209.: शिवेन ध्याहि
सपुत्रबान्धवम्. (Gr. ϑέα,  ϑεάομαι
 respiciatur san-
scritum विद् scire in latinâ,  बुध् scire in zendicâ lin-
guâ significare videre
 respiciatur etiam εἴδω,  οἶδα
cf. Pott. I. 231.)
c. अप et समप devovere,  exsecrari
 mala precari alicui.
MAH. 3. 13652-56.: ताम् अवेक्ष्य ततः क्रुद्धः समप-
ध्यायत द्विजः,  अपध्याताच विप्रेण न्यपतद् धरणी-
तले.
c. अभि i. q. simpl. MAN. 1. 8. MAH. 3. 11238.
c. अव spernere. R. Schl. I. 25. 12.: अवध्यात (cf. अव-
धीर्,  अवमन्.
c. उप i. q. simpl. MAH. 1. 3848.: सो ऽपध्याता भगवता.
c. नि id. BHATT. 14. 65.: तन् निदध्यौ.
c. नि praef. अभि id. R. Schl. I. 28. 7.
c. प्र id. N. 19. 3.: प्रदध्यौच महामनाः
 MAH. 1. 1783.:
प्रदध्यौ राजानम् प्रति. Putare,  credere,  habere. MAH.
1. 7013.: दृष्ट्वा तु तान्…भस्मावृतान् इव हव्यवा-
हान् कृष्णः प्रदध्यौ.
c. प्र praef. सम् i. q. simpl. MAH. 3. 1411.
c. सम् id. M. 2. 8.

Kridanta Forms

Sanskrit

ध्यै (ध्यै॒ चिन्तायाम् - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् =  ध्यानम्
अनीयर् =  ध्यानीयः - ध्यानीया
ण्वुल् =  ध्यायकः - ध्यायिका
तुमुँन् =  ध्यातुम्
तव्य =  ध्यातव्यः - ध्यातव्या
तृच् =  ध्याता - ध्यात्री
क्त्वा =  ध्यात्वा
ल्यप् =  प्रध्याय
क्तवतुँ =  ध्यातवान् - ध्यातवती
क्त =  ध्यातः - ध्याता
शतृँ =  ध्यायन् - ध्यायन्ती

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  ध्यै
मूलधातुः:
   
धात्वर्थः:
  चिन्तायाम्
गणः:
  भ्वादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  अनिट्
उपग्रहः:
  परस्मैपदी
रूपम्:
  ध्यायति
अनुबन्धादिविशेषः:
  ऐकारान्तः

Abhyankara Grammar

English

ध्यै  krt afix ध्यै seen in Vedic Lite- rature,  substituted for त्या option- ally
 e. g. साढयै,  साढ्वा
 cf P. VI. 3.113.

धातुप्रदीपः

Sanskrit

ध्यै चिन्तायाम् 
- ध्यायति । दध्यौ । ध्याता । धीः । ध्यातः ।। 912 ।।

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  चिन्त्,  सञ्चिन्त्,  विचिन्त्,  परिचिन्त्,  प्रविचिन्त्,  ध्यै,  अनुध्यै,  उपध्यै,  अभिध्यै,  परीध्यै,  पर्यालोच्,  प्रविमृश्,  निर्लोच्,  विगण्,  विगाह्
verb
 
कार्यविषयकः विषयविषयकः वा विचारणानुकूलः मनोव्यापारः।
 "वृथा चिन्तयति भवान् सर्वं भद्रम् एव भवेत्।"

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 ध्यै,  चिन्तने । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (भ्वां-परं-सकं-अनिट् ।) ध्यायति विष्णुं वैष्णवः । इतिदुर्गादासः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 ध्यै चिन्तने भ्वा०
  पर०
  सक०
  अनिट् । ध्यायति अध्यासीत् ।दध्यौ “ध्यायतीव लेलायतीव” श्रुतिः । ध्यानशब्देउदा० । “ध्यायेत् नित्यं महेशम्” शिवध्यानम् ।

क्षीरतरङ्गिणी

Sanskrit

ध्यै  चिन्तायाम्
- अधीगर्थदयेशां कर्मणि (2352) षष्ठी मातुर्ध्यायति  ध्यापयति स्वयमेवेति णेरणौ (1367) इति तङ् नास्ति,  आध्याने निषेधात्  दुष्टं ध्यायति दूढ्यः आतोऽनुपसर्गेकः (323) दुरो दाशनाशधमध्येषु (63109वा0) इति ढत्वमुत्वञ्च  आतश्चोपसर्गे कः(31136) आध्यायन्त्येनम् आढ्यः  न ध्याख्यापॄमूर्छिमदाम्  (8257) इति न निष्ठानत्वम्- ध्यातः  उणादौ धीः  ध्याप्योः सम्प्रसारणं च (उ0 4115) इति क्वनिप् धीवा  छित्वरछत्वर (उ0 31) इति धीवरः  मां ध्यायति मध्यः आतोऽनुपसर्गे कः (323)  सन्ध्यायन्त्यस्याम् इति सन्ध्या  878

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“ध्यै चिन्तायाम्”@} 2 ध्यायकः-यिका,  ध्यापकः-पिका,  दिध्यासकः-सिका,  दाध्यायकः-यिका
   ध्याता-त्री,  ध्यापयिता-त्री,  दिध्यासिता-त्री,  दाध्यायिता-त्री
   ध्यायन्-न्ती,  ध्यापयन्-न्ती,  दिध्यासन्-न्ती
   -- ध्यास्यन्-न्ती-ती,  ध्यापयिष्यन्-न्ती-ती,  दिध्यासिष्यन्-न्ती-ती
   -- ध्यापयमानः,  ध्यापयिष्यमाणः,  -- दाध्यायमानः,  दाध्यायिष्यमाणः
   3 सुधीः 4 -सुधियौ-सुधियः
   -- -- 5 6 ध्यातम्-तः,  ध्यापितः,  दिध्यासितः,  दाध्यायितः-तवान्
   7 दूढ्यः,  मध्यः,  8 धीवा-धीवरी,  9 आढ्यः,  ध्यापः,  दिध्यासुः,  दाध्यः
   ध्यातव्यम्,  ध्यापयितव्यम्,  दिध्यासितव्यम्,  दाध्यायितव्यम्
   ध्यानीयम्,  ध्यापनीयम्,  दिध्यासनीयम्,  दाध्यायनीयम्
   10 ध्येयम्,  ध्याप्यम्,  दिध्यास्यम्,  दाध्याय्यम्
   11 ईषद्ध्यानः-दुर्द्ध्यानः-सुध्यानः
   -- -- ध्यायमानः,  ध्याप्यमानः,  दिध्यास्यमानः,  दाध्याय्यमानः
   ध्यायः,  ध्यापः,  दिध्यासः,  दाध्यायः
   ध्यातुम्,  ध्यापयितुम्,  दिध्यासितुम्,  दाध्यायितुम्
   ध्यातिः,  सन्ध्या,  ध्यापना,  दिध्यासा,  दाध्याया
   ध्यानम्,  ध्यापनम्,  दिध्यासनम्,  दाध्यायनम्
   12 ध्यात्वा,  ध्यापयित्वा,  दिध्यासित्वा,  दाध्यायित्वा
   आध्याय,  अभिध्याप्य,  आदिध्यास्य,  आदाध्याय्य
   13 ध्यायम् २,  ध्यात्वा २,  ध्यापम् २,  ध्यापयित्वा २,  दिध्यासम् २,  दिध्यासित्वा २,  दाध्यायम् २
   दाध्यायित्वा २। 14
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (९२५)
 02 =>
  (१-भ्वादिः-९०८। सक। अनि। पर।)
 03 =>
  [[४। ‘ध्यायतेः सम्प्रसारणं च’ (वा। ३-२-१७८) इति तच्छीलादिषु कर्तृषु क्विप्प्रत्ययः,  सम्प्रसारणम्,  पूर्वरूपादिकं च। द्विवचनादिषु ‘न भूसुधियोः’ (६-४-८५) इति यणो निषेधात् ‘अचि श्नुधातु--’ (६-४-७७) इति इयङ्।]]
 04 =>
  [[आ। ‘निद्रायदिन्दीवरभाजि मज्जन्नध्राणधीस्तत्र च तं ददर्श।।’ धा। का। २।३०।]]
 05 =>
  [पृष्ठम्०८१७+ २३]
 06 =>
  [[१। ‘संयोगादेरातो धातोर्यण्वतः’ (८-२-४३) इति निष्ठानत्वे प्राप्ते ‘न ध्याख्यापॄ--’ (८-२-५७) इति तस्य निषेधः।]]
 07 =>
  [[२। दुष्टं ध्यायतीति दूढ्यः। ‘आतोऽनुपसर्गे--’ (३-२-३) इति कः। पृषोद- रादिषु ‘दुरो दाशनाशदभदृयेषु--’ (वा। ६-३-१०९) इति वचनात् ढत्वमुत्वं च। ‘मां ध्यायतीति मध्यः इत्यत्राप्येवमेव कप्रत्ययः।’ इति क्षीरस्वामी। अत्र,  अस्मच्छब्दप्रकृतेः ‘म’ इति कथमादेश इति न ज्ञायते।]]
 08 =>
  [[३। ‘अन्येभ्योऽपि दृश्यन्ते’ (३-२-७५) इति क्वनिपि सम्प्रसारणे रूपम्। स्त्रियाम्,  ‘वनो र च’ (४-१-७) इति ङीब्रेफौ।]]
 09 =>
  [[४। आध्यायन्त्येनमिति आढ्यः। ‘आतश्चोपसर्गे’ (३-१-१३६) इति कप्रत्ययः। पृषोदरादित्वान्मूर्धन्यः।]]
 10 =>
  [[५। ‘अचो यत्’ (३-१-९७) इति यत्प्रत्यये,  ‘ईद् यति’ (६-४-६५) इतीकारे गुणे च रूपम्।]]
 11 =>
  [[६। ‘आतो युच्’ (३-३-१२८) इति ईषदाद्युपपदेषु खलपवादो युच्।]]
 12 =>
  [[आ। ‘प्रस्कन्दिकामिव प्राप्तो ध्यात्वा ब्रूते स्म जाम्बवान्।’ भ। का। ७। ७४।]]
 13 =>
  [[B। ‘ध्यायं ध्यायं परं ब्रह्म स्मारं स्मारं गुरोर्गिरः।’ प्रौढमनोरमा।]]
 14 =>
  [पृष्ठम्०८१८+ २७]

Burnouf

French

 *ध्यै ध्यै। ध्यायामि 1 [et qqf.  ध्यामि 1
imp. ध्याहि]
 p. दध्यौ
 f2. ध्यास्यामि
 a1.
अध्यासम्
 pp. ध्यात। Méditer,  penser: विषयान् aux
objets sensibles
 कामम् à l'amour.
		 Etre en contemplation. 
Gr.
θεάομαι.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.