धृति (dhRti)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 धृति m.
  (-तिः) Sacrifice,  offering,  religious rite or ceremony.
	 f.
  (-तिः)
	 1.
Holding,  having.
	 2. Steadiness,  firmness.
	 3. One of the astrolo-
gical Yogas. see योग.
	 4. Pleasure.
	 5. Satisfaction,  content.
	 6.
Happiness.
	 7. A metre
 a stanza of four lines of eighteen syll-
ables each.
	 8. The thirteenth Mātrikā
 E.
  धृ to have &c. affix
क्तिन्.

Capeller Eng

English

 धृ॑ति f.
  holding fast,  firmness,  solidity,  constancy, 
resolution
 satisfaction,  contentment.  — धृतिं कृ hold fast or be
satisfied
 °बन्ध् set the mind on (loc. ).

Yates

English

 धृति (तिः) 2.
m.
  Sacrifice.
f.
  A hold-
ing
 firmness
 pleasure,  content.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

धृति 	-	 dhRti 	-	 f.
  	-	 courage
धृति 	-	 dhRti 	-	 f.
  	-	 self-command
धृति 	-	 dhRti 	-	 f.
  	-	  resolution
धृति 	-	 dhRti 	-	 f.
  	-	  firmness
धृति 	-	 dhRti 	-	 f.
  	-	  will
धृति 	-	 dhRti 	-	 f.
  	-	  content
धृति 	-	 dhRti 	-	 f.
  	-	  Resolution or Satisfaction personified as a daughter of dakSa and wife of dharma or as a zakti
धृति 	-	 dhRti 	-	 f.
  	-	  firm bearing
धृति 	-	 dhRti 	-	 f.
  	-	  holding
धृति 	-	 dhRti 	-	 f.
  	-	  satisfaction
धृति 	-	 dhRti 	-	 f.
  	-	  steadiness
धृति 	-	 dhRti 	-	 f.
  	-	  joy
धृति 	-	 dhRti 	-	 f.
  	-	  seizing
धृति 	-	 dhRti 	-	 f.
  	-	  constancy
धृति 	-	 dhRti 	-	 f.
  	-	  keeping
धृति 	-	 dhRti 	-	 f.
  	-	  supporting
धृति 	-	 dhRti 	-	 f.
  	-	  any offering or sacrifice

धृति 	-	 dhRti 	-	 f.
  	-	 courage
पराक्रम 	-	 parAkrama 	-	 m.
  	-	 courage
धीरता 	-	  dhIratA 	-	 f.
  	-	 courage
तविषी 	-	  taviSI 	-	 f.
  	-	 courage
विक्रान्ति 	-	  vikrAnti 	-	 f.
  	-	 courage
सोत्साहता 	-	  sotsAhatA 	-	 f.
  	-	 courage
विक्रम 	-	  vikrama 	-	 m.
  	-	 courage
शुष्म 	-	  zuSma 	-	 m.
  	-	 courage
अविषाद 	-	  aviSAda 	-	 m.
  	-	 courage
उपक्रम 	-	  upakrama 	-	 m.
  	-	 courage
तवस् 	-	  tavas 	-	 m.
  	-	 courage
प्रसर 	-	  prasara 	-	 m.
  	-	 courage
धैर्य 	-	  dhairya 	-	 n.
  	-	 courage
वीर्य 	-	  vIrya 	-	 n.
  	-	 courage
धीरत्व 	-	  dhIratva 	-	 n.
  	-	 courage
धृष्टत्व 	-	  dhRSTatva 	-	 n.
  	-	 courage
धृष्णुत्व 	-	  dhRSNutva 	-	 n.
  	-	 courage
नृम्ण 	-	  nRmNa 	-	 n.
  	-	 courage
विक्रमण 	-	  vikramaNa 	-	 n.
  	-	 courage
विक्रान्त 	-	  vikrAnta 	-	 n.
  	-	 courage

 
   धृति  dhRti f.
   steadiness   
   पर्यवस्थिति  paryavasthiti f.
   steadiness    
   स्थिति  sthiti f.
   steadiness   
   स्तिमितता  stimitatA f.
   steadiness    
   निष्ठा  niSThA f.
   steadiness   
   व्यवस्था  vyavasthA f.
   steadiness    
   अभ्रम  abhrama m.
   steadiness   
   अलोभ  alobha m.
   steadiness    
   दृढत्व  dRDhatva n.
   steadiness   
   व्यववस्थान  vyavavasthAna n.
   steadiness    
   स्थायित्व  sthAyitva n.
   steadiness   
   स्तिमितत्व  stimitatva n.
   steadiness    
   आयत्ति  Ayatti f.
   steadiness of conduct     
            

Wilson

English

 धृति
m.
  (-तिः) Sacrifice,  offering,  religious rite or ceremony.
f.
 
(-तिः)
1 Holding,  having.
2 Steadiness,  firmness.
3 One of the astrological Yogas: see योग.
4 Pleasure.
5 Satisfaction,  content.
6 Happiness.
7 A metre
 a stanza of four lines of eighteen syllables each.
8 The thirteenth Mātṛkā.
E.
  धृ to have,  &c. affix क्तिन्.

Apte

English

धृतिः [dhṛtiḥ],  f.
  [धृ-क्तिन्]

Taking,  holding,  seizing.

Having,  possessing. 

Maintaining,  supporting.

Firmness
 steadiness,  constancy.

Fortitude,  energy,  resolution,  courage,  self-command. भज धृतिं त्यज भीतिमहेतुकाम् N.*
  4.15
 Bg.*
  16.3
 Ki.*
  6.11
 R.*
  8.66.

Satisfaction,  contentment,  pleasure,  happiness,  delight,  joy
 धृतेश्च धीरः सदृशीर्व्यधत्त सः R.*
  3.1
16.82
 न चक्षुर्बध्नाति धृतिम् V.*
  2.8
 Śi.*
  7.1, 14.

Satisfaction considered as one of the 33 subordinate feelings (in Rhetoric)
 ज्ञानाभीष्टागमाद्यैस्तु संपूर्णस्पृहता धृतिः । सौहित्यवचनोल्लास- सहासप्रतिभादिकृत् S. D.*  198, 168
 cf.
   Ki.*
  1.36
 R.*
  3.1
 Ms.*
  1.116.

A sacrifice.

N.
  of metre
 Nm. 

consideration,  care for
 अनादृतस्यामरसायकेष्वपि स्थिता कथं शैलजनाशुगे धृतिः Ki.*
  14.1.

N.
  of the numeral 18.

N.
  of one of the 16 kalās of the moon.  Comp.
   -गृहीत a.
  armed with constancy and resolution.  -मुष्a.  destroying all composure,  discomposing.  -होमः a sacrifice included in the marriage-rites.

Apte 1890

English

 धृतिः f. [धृ-क्तिन्] 1 Taking,  holding,  seizing. 
2 Having,  possessing. 
3 Maintaining,  supporting. 
4 Firmness
 steadiness,  constancy. 
5 Fortitude,  energy,  resolution’ courage,  self-command
 भज धृतिं त्यज भीतिमहेतुकां N. 4. 105
 Ki. 6. 11
 R. 8. 66. 
6 Satisfaction,  contentment,  pleasure,  happiness,  delight,  joy
 धृतेश्च धीरः सदृशीर्व्यधत्त सः R. 3. 10
 16. 82
 न चक्षुर्बध्नाति धृतिं V. 2. 8
 Śi. 7. 10,  14. 
7 Satisfaction considered as one of the 33 subordinate feelings (in Rhetoric)
 ज्ञानाभीष्टागमाद्यैस्तु संपूर्णस्पृहता धृतिः । सौहित्यवचनोल्लाससहासप्रतिभादिकृत् S. D. 198,  168. 
8 A sacrifice. 
Comp. 
मुष् a. destroying all composure,  discomposing. 

Monier Williams Cologne

English

 धृ॑ति f.
  holding,  seizing,  keeping,  supporting (cf.   चर्षणी-,  वि-),  firmness,  constancy,  resolution,  will,  command,  RV.
   &c.
   &c.
  

 satisfaction,  content,  joy,  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
   (°तिं-√ कृ,  to keep ground or stand still,  MBh.
   vii,  4540
 to find pleasure or satisfaction,  Ratn.
   iv,  4/5
 °तिम्-√ बन्ध्,  to show firmness,  Amar.
  67
 to fix the mind on Mn.
   v,  47)

 Resolution or Satisfaction personified as a daughter of Dakṣa and wife of Dharma (MBh.  
 Hariv.
 
 Pur.
 ) or as a Śakti (Hcat.  &c.
  )

 N.
  of partic.  evening oblations at the Aśvamedha,  ŚBr.
  

 any offering or sacrifice,  W.
 

 of sev. kinds of metre and of a class of metres consisting of 4 × 18 syllables,  Col.
 

 of the numeral 18 Var.
 
 Gaṇit.

 of one of the astrol.
  Yogas.
 
 L.
 

 of a mythical garden,  Gol.
 

 of one of the 16 Kalās of the moon,  Pur.
 

 of a goddess (daughter of a Kalā of Prakṛti and wife of Kapila),  ib.

 of the wife of Rudra-Manu,  ib.

 of the 13th of the 16 Mātṛkās,  L.
 

 धृ॑ति m.
  with क्षत्रस्य =
  क्षत्र-ध्°,  Lāṭy.
 

 N.
  of one of the Viśve Devās,  MBh.
  

 of a preceptor,  Cat.
 

 of the son of Vijaya and father of Dhṛta-vrata,  Hariv.
 
 Pur.

 of a son of Vīta-havya and father of Bahulāśva,  Pur.
 

 of a son of Babhru,  L.
 

 of a Varṣa in Kuśa-dvīpa,  VP.
  

Monier Williams 1872

English

 धृति,  इस्,  f. holding,  holding fast,  laying hold of, 
seizing,  having,  possessing
 supporting,  maintaining
firmness (e. g. धृतिं कृ,  to show firmness,  stand
firm)
 constancy,  steadiness,  steadfastness,  fortitude, 
energy,  resolution
 strong will,  self-command
 will, 
command (Ved.)
 satisfaction,  happiness,  pleasure, 
contentment
 N. of certain evening oblations offered
at the Aśva-medha
 a sacrifice,  offering
 N. of a
Vedic metre of seventy-two syllables
 (in the later
language) any metre consisting of 4×18 syllables
a metre composed of the Upendra-vajrā and Indra-
vajrā
 N. of one of the astrological Yogas
 Reso-
lution or Satisfaction personified as a daughter of
Dakṣa and wife of Dharma,  (regarded as one of the
Vasu-patnīs or as a form of Dākṣāyaṇī in Piṇḍā-
raka)
 N. of one of the sixteen Kalās of the Moon
N. of a goddess,  daughter of a Kalās of Prakṛti and
wife of Kapila
 N. of the wife of Rudra-manu
 N.
of the thirteenth of the sixteen Mātṛkās
 (इस्),  m., 
N. of one of the Viśve-Devās
 of a preceptor, 
Dhṛti Aindrota
 of a son of Vi-jaya and father of
Dhṛta-vrata
 of a son of Vīta-havya and father of
Bahulāśva
 of a son of Babhru
 [cf. अ-ध्° and
क्ष्मा-ध्°।]
—धृति-परिपूर्ण,  अस्,  m.,  N. of a
Bodhi-sattva.
—धृति-मत्,  आन्,  अती,  अत्,  steadfast, 
firm,  steady,  calm,  determined,  resolute
 satisfied, 
content
 (आन्),  m.,  N. of a form of Agni
 of a son
of Manu Raivata
 of Manu Sāvarṇa
 of one of the
Saptarṣis in the thirteenth Manv-antara
 of a son
of Kīrtti-mat,  son of Aṅgiras
 of a son of Yavīnara
of a Brāhman
 (अती),  f.,  N. of a river,  also read
धृत-वती
 (अत्),  n.,  N. of a Varṣa in Kuśa-
dvīpa.
—धृतिमत्-ता,  f. steadfastness,  steadiness, 
calmness,  &c.
—धृति-मय,  अस्,  ई,  अम्,  consisting
of steadfastness or constancy
 consisting of content-
ment.
—धृति-मुष्,  ट्,  ट्,  ट्,  ‘fortitude-stealing, ’
who or what robs one of one's steadfastness,  dis-
composing,  agitating.
—धृति-सिंह,  अस्,  m.,  N.
of a man said to have assisted Puruṣottama in com-
posing the Hārāvalī
 (also read धृत-सिंह।)

Macdonell

English

 धृति dhṛ́-ti,  f.
  holding fast
 standing still
 🞄firmness,  steadiness
 fortitude
 constancy
 🞄resoluteness
 satisfaction,  contentment: -ṃ 🞄kṛ,  find satisfaction
 stand oneʼs ground
 🞄-ṃ bandh,  direct oneʼs will towards (lc.).

Benfey

English

 धृति धृ + ति, 
 I. f.
 
 1. Holding,  MBh.
7,  4540 (धृतिं कृ,  To keep ground).
 2. Steadiness,  Nal. 6,  10.
 3. Content, 
Man.  10,  116.
 4. Satisfaction,  Kir. 5, 
35.
 5. personified,  MBh. 1,  2794.
 II.
m.
 
 1. The name of a deity,  MBh. 13, 
4355.
 2. A proper name.
 -- Comp.
 
अ-, 
f.
  1. uneasiness. 2. discontent,  Man. 
12,  33.
क्ष्मा-,  m.
  a king and a moun-
tain,  Rājat. 5,  476.
शत-,  m.
  1.
Indra. 2. Brahman. 

Hindi

दृढ़ संकल्प के साथ

Apte Hindi

Hindi

धृतिः
स्त्री*
  - धृ +  क्तिन्
"रखना,  अधिकृत करना"

धृतिः
स्त्री*
  - धृ +  क्तिन्
"स्थापित रखना,  सहारा देना"

धृतिः
स्त्री*
  - धृ +  क्तिन्
"दृढ़ता,  स्थिरता,  स्थैर्य"

धृतिः
स्त्री*
  - धृ +  क्तिन्
"धैर्य,  स्फूर्ति,  दृढ़संकल्प,  साहस,  आत्म-संयम"

धृतिः
स्त्री*
  - धृ +  क्तिन्
"सन्तोष,  तृप्ति,  सुख, प्रसन्नता,  खुशी,  हर्ष"

धृतिः
स्त्री*
  - धृ +  क्तिन्
साहित्यशास्त्र में वर्णित ३३ व्यभिचारीभावों में ’ सन्तोष’ की गिनती की गई है।

धृतिः
स्त्री*
  - धृ +  क्तिन्
यज्ञ

धृतिः
स्त्री*
  -  धृ+क्तिन्
एक छन्द का नाम

धृतिः
स्त्री*
  -  धृ+क्तिन्
अठारह की संख्या

Shabdartha Kaustubha

Kannada

धृति
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಶ್ವೇದೇವತೆಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬ ದೇವತೆ
प्रयोगाः - > "बलं धृतिर्विपाप्मा च पुण्यकृत् पावनस्तथा"
उल्लेखाः - > भा० अनु०
धृति
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇಷ್ಟಿ /ಯಾಗ
धृति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂತೋಷ
निष्पत्तिः - > धृञ् (धारणे) - "क्तिन्"(३-३-९४)
प्रयोगाः - > "धृतिः क्षमा दमोऽस्तेयं शौचमिन्द्रियनिग्रहः । धोर्विद्या सत्यमक्रोधो दशकं धर्मलक्षणम् ॥" "योषितामिति कथासु समेतैः कामिभिर्बहुरसा धृतिरूहे" ।
उल्लेखाः - > मनु० ६-९२,  किरा० ९-४०
धृति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧೈರ್ಯ
प्रयोगाः - > "जन इव न धृतेश्चचाल जिष्णुर्न हि महतां सुकरः समाधिभङ्गः"
उल्लेखाः - > किरा० १०-२३
धृति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉತ್ಸಾಹ
प्रयोगाः - > "धृतिमाततान तनयस्य हरेस्तपसेऽधिवस्तुमचलामचलः"
उल्लेखाः - > किरा० ६-१८
धृति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರೀತಿ /ಪ್ರೇಮ
प्रयोगाः - > "अधिका स रोधसि बबन्ध धृतिं महते रुजन्नपि गुणाय महान्"
उल्लेखाः - > किरा० ६-७
धृति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಸ್ಥೆ /ಆದರ
प्रयोगाः - > "अनादृतस्यामरसायकेष्वपि स्थिता कथं शैलजनाशुगे धृतिः"
उल्लेखाः - > किरा० १४-१०
धृति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧಾರಣೆ /ವಹಿಸುವುದು
प्रयोगाः - > "धृतिक्षमं देवि सुरस्रवन्त्याः सिद्धाश्रितं शम्भुमिव द्वितीयम्"
उल्लेखाः - > याद- १८-३३
धृति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು
धृति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತುಷ್ಟಿ /ತೃಪ್ತಿ
धृति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ್ಕಂಭ ಮೊದಲಾದ ೭ ಯೋಗಗಳಲ್ಲೊಂದು
धृति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೃತ್ತರತ್ನಾಕರೋಕ್ತವಾದ ೧೮ನೆಯ ಛಂದಸ್ಸು
धृति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸುಖ
धृति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾದ ಧಾರಣಾ ಎಂಬ ಯೋಗಾಂಗ
धृति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ೩೩ ವ್ಯಭಿಚಾರಿಭಾವಗಳಲ್ಲೊಂದು
प्रयोगाः - > "ज्ञानाभीष्टागमाद्यैस्तु सम्पूर्णस्पृहता धृतिः । सौहित्यवचनोल्लाससाहसप्रतिभादिकृत् ॥"
उल्लेखाः - > सा० द० ३-१६८

L R Vaidya

English

 Dfti {% f. %} 1. Holding,  seizing,  possessing
firmness,  steadiness
fortitude,  resolution
satisfaction,  contentment
satisfaction considered as one of the 33 subordinate feelings (in rhetoric)
 (it is thus defined- ज्ञानाभीष्टागमाद्यैस्तु संपुर्णस्पृहता धृतिः)
pleasure,  joy,  चक्षुर्बध्नाति धृतिम् Vikr.ii.,  R.iii.10.

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

१८,  अब्रह्म,  तीर्थ,  धृति,  पापस्थानक,  पुराण,  विद्या,  स्मृति

Bopp

Latin

 धृति f. (r. धृ s. ति) constantia. N. 6. 10. BH. 18. 33. 34.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

आत्मन्
पु
आत्मन्,  ब्रह्मवाच्,  देह,  मनस्,  यज्ञ,  धृति
आत्मेति ब्रह्मवाग्देहे मनो-यज्ञधृतिष्वपि ॥ १० ॥
verse 2.1.1.10
page 0008

धरा
स्त्री
धरा,  पृथ्वी,  धारा,  धृति
धरा पृथ्वी धरा धारा धरः शैलो धरा धृतिः ।
verse 2.1.1.57
page 0011

Indian Epigraphical Glossary

English

 dhṛti (LP),  consolation or encouragement.
(IE 7-1-2),  ‘eighteen’.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  धैर्यम्,  धीरत्वम्,  धृति,  धीरता
noun
 
चित्तस्य सः भावः यः निर्भयतया महत्तरं कार्यं कर्तुं प्रवर्तयति।
 "सावरकर महोदयस्य धैर्यस्य चर्चा अधुना अपि क्रियते।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

dga' ba
१) अभिरत २) ३) आनन्द ४) आमोद ५) आराम ६) उदग्र ७) उद्विग्नप्राप्त ८) कान्त ९) कौतुक १०) चित्तोल्लास ११) तुष्ट १२) तुष्टि १३) तृष्णा १४) तोष १५) तोषण १६) धृति १७) नन्द १८) १९) नन्दन २०) नन्दिन् २१) प्रणय २२) प्रमद २३) प्रमुदिता २४) प्रमोद २५) प्रसाद २६) प्रामोद्य २७) प्रिय २८) प्रीति २९) प्रेमन् ३०) भक्त ३१) मदन ३२) मुदित ३३) मुदिता ३४) मोद ३५) रत ३६) रति ३७) रभस ३८) रमण ३९) रमति ४०) रम्य ४१) रस ४२) रसिक ४३) रहस् ४४) रामता ४५) रुचि ४६) शौण्ड ४७) संतुष्ट ४८) संतोष ४९) संभोग ५०) सुख ५१) स्पृहा ५२) हर्ष ५३) हृष्ट ५४) हृष्टि ५५)

bcos pa
१) कृत्रिम २) धृति ३) प्रतिकृति ४) प्रतिरूपक ५) शासन ६) संस्कार

mchog shes
धृति

shes rab
धृति

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
धृतिः संतोषः स्वास्थ्यं स्यादाध्यानं स्मरणं स्मृतिः ।
-wordlist-
 
धृति (स्त्री),  सन्तोष (पुं),  स्वास्थ्य (क्ली),  आध्यान (क्ली),  स्मरण (क्ली),  स्मृति (स्त्री)

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: धृतिः
Root: धृति
Gender: स्त्री
Number: all
अर्थः ⇒ दशशिवाव्ययानि
Meaning(s):
⇒ Quality of Śiva
Shloka(s):
1|1|47|2 ► ज्ञानं वैराग्यमैश्वर्यं तपः सत्यं क्षमा धृतिः॥ (स्वर्गकाण्डः/आदिदेवाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 1|1|47|2 ⇢ धृतिः (धृति) (स्त्री) ⇒ Quality of Śiva ⇒ दशशिवाव्ययानि
Related word(s):
isa_k ➡ शिवाव्ययम्
धर्म-धर्मी-भावः ➡ शिवः
उपाधि ➡ शक्तिः
    

Mahabharata

English

Dhṛti^1 (“resolution, ” personif.). § 115 (Aṃśāvat.): I,  66,  2578 (daughter of Daksha and wife of Dharma).--§ 132 (do.): I,  67,  2794 (Siddhi and Dhṛti became incarnate as Kuntī and Mādrī).--§ 330 (Indradarśana): III,  37,  1488 (only B.,  C. has Dyuti).--§ 565 (Gālavac.): V,  117,  3974 (reme …yathā…Dhṛtyāṃ Dharmaś ca,  wife of Dharma).-§ 595 (Sṛñjaya): VII,  55,  2143 (Parvata asks if the daughter of Sṛñjaya is Dhº,  etc.).--§ 606 (Tripurākhyāna): VIII,  34,  1484 (was transformed into a skin to cover the chariot of Śiva).--§ 615u (Skanda): IX,  46,  2682.

Dhṛti^2 = Śiva (1000 names^1).

Dhṛti^3,  a Viśvadeva. § 749 (Ānuśās.): XIII,  91,  4355 (enumeration).

पुराणम्

English

धृति १ / DHṚTI I. A daughter of prajāpati dakṣa. She was one of the wives of Dharmadeva. mādrī,  the mother of nakula and sahadeva,  was the rebirth of Dhṛtī. (M.B. Ādi Parva,  Chapter 67). dhṛti had given birth to Niyama when she was the wife of Dharmadeva,  who had married śraddhā,  lakṣmī,  dhṛti,  tuṣṭi,  medhā,  puṣṭi,  kriyā,  Buddhī,  Lajjā,  vapus,  śānti,  siddhi and kīrti,  thirteen of the daughters of dakṣa. viṣṇu purāṇa,  aṁśa I,  Chapter 7).

धृति २ / DHṚTI II. A Viśvadeva god. (M.B. anuśāsana parva,  Chapter 91).

धृति ३ / DHṚTI III. The son of vītahavya,  the king of videha. He was a contemporary of vyāsa and vicitravīrya the king of the Kurus. Bahulāśva was the son of this dhṛti. (M.B. Ādi Parva).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 धृतिः,  पुं,
   (ध्रियते इति । धृ + क्तिन् । अभिधा-नात् पुंस्त्वम् ।) इष्टिः । इति मेदिनी । ते,  २९ ॥
(विश्वेदेवविशेषः । यथा,  महाभारते । १३ ।९१ । ३० ।“वलं धृतिर्व्विपाप्मा च पुण्यकृत् पावनस्तथा ॥
”चन्द्रवंशीयनृपविशेषस्य विजयस्य पुत्त्रः । यथा, हरिवंशे । ३१ । ५५ ।“विजयस्य धृतिः पुत्त्रस्तस्य पुत्त्रो धृतव्रतः ॥
”निमिवंशीयानामेकतमः । यथा,  भागवते । ९ ।१३ । २६ ।“शुनकस्तत्सुतो जज्ञे वीतहव्यो धृतिस्ततः ॥
”यदुवंशीयवभ्रोः पुत्त्रः । इति विष्णुपुराणे ।४ । १२ । १५ । “रोमपादाद्वभ्रुः वभ्रोः पुत्त्रोधृतिः ॥
”)

 धृतिः,  स्त्री,
   (धृ + क्तिन् ।) तुष्टिः । (यथा,  मनुः ।६ । ९२ ।“धृतिः क्षमा दमोऽस्तेयं शौचमिन्द्रियनिग्रहः ।धीर्व्विद्या सत्यमक्रोधो दशकं धर्म्मलक्षणम् ॥
”)योगभेदः । धैर्य्यम् । (यथा,  वाजसनेयसंहिता-याम् । ३४ । ३ ।“यत्प्रज्ञानमुत चेतो धृतिश्च यज्ज्योतिरन्तरमृतंप्रजासु ॥
”)धारणम् । इति मेदिनी । ते,  २९ ॥
 सुखम् ।इति हेमचन्द्रः । २ । २२२ ॥
 (क्रतुः । यथा, कात्यायनश्रौतसूत्रे । २० । २ । ८ ।“राजन्यो धृतिषु युद्धजपयुक्ताः ॥
”)षोडशमातृकान्तर्गतत्रयोदशमातृका । इतिभवदेवः ॥
 अष्टादशाक्षरावृत्तिच्छन्दोमात्रम् ।इति छन्दीमञ्जरी ॥
 * ॥
 धृतियोगजातफलंयथा,  --“धृतियोगसमुत्पन्नः प्राज्ञः संहृष्टमानसः ।वावदूकः सभायाञ्च सुशीलो विनयान्वितः ॥
”इति कोष्ठीप्रदीपः ॥
धारणा । सा त्रिधा । यथा,  --“धृत्या यया धारयते मनःप्राणेन्द्रियक्रियाः ।योगेनाव्यभिचारिण्या धृतिः सा पार्थ सात्त्विकी ॥
यया तु धर्म्मकामार्थान् धृत्या धारयतेऽर्ज्जुन ! ।प्रसङ्गेन फलाकाङ्क्षी धृतिः सा पार्थ ! राजसी ॥
यया स्वप्नं भयं शोकं विषादं मदमेव च ।न विमुञ्चति दुर्म्मेधा धृतिः सा तामसी मता ॥
”इति श्रीभगवद्गीतायाम् । १८ । ३३-३५ ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 धृति स्त्री धृ--क्तिन् । १ धारणे २ तुष्टौ ३ धैर्य्ये “धृतिर-स्तमिता रतिश्च्युता” रघुः “धृतिर्धैर्यं प्रीतिर्वा”मल्लि० । विष्कम्भादिमध्ये ४ अष्टमे योगभेदेमेदि० । “अतिगण्डः सुकर्मा च धृतिः शूलं तथैव”ज्यो० । ५ सुखे हेमच० । गौर्य्यादिषोडशमातृमध्ये६ मातृकाभेदे । मातृकाशब्दे दृश्यम् । अष्टाद-शाक्षरपादकछन्दोमात्रे उक्तात्युक्तेत्युपक्रमे धृति-श्चातिधृतिश्चैव कृतिः प्रकृतिराकृतिः” वृ० र० ।७ मानसधारणाभेदे “धृतिरधृतिर्ह्रीर्वीर्भीरित्येतत् सर्वंमनएव” श्रुतिः । सा च सात्विकादिभेदेन त्रिधायथाह गीतायाम् “धृत्या यया धारयते मनःप्राणे-न्द्रियक्रियाः । योगेनाव्यभिचारिण्या धृतिः सा पार्थ ।सात्विकी । यया तु धर्मकामार्थान् धृत्या धारय-तेऽर्जुन! । प्रसङ्गेन फलाकाङ्क्षी धृतिः सा पार्थ!राजसी । यथा स्वप्नं भयं शोकं विषादं मदमेव च ।न विमुञ्चति दुर्मेधा घृतिः सा पार्थ! तामसी” ।८ दक्षसुतारूपधर्मपत्नीभेदे “ददौ स दश धर्माय” इत्युपक्रमेधर्मपत्नीशब्दे उक्त वाक्ये ३८५७ पृ० दृश्यम् । ९ जयद्रथ-नृपस्य पौत्रे पु०
  जयद्रथस्तु राजेन्द्र! यशोदेव्याम् व्यजा-यत । ब्रह्मक्षत्रोत्तरः सत्यां विजयो नाम विश्रुतः ।विजयस्य धृतिः पुत्रः” हरिवं० ३१ अ० । १० मैथिलेराजभेदे पु०
  तदुपक्रमे “शुनकस्तत्सुतो जज्ञे वीति-हव्यो धृतिस्ततः” भाग० ९ । १३ । १६ । ११ विश्वदेवभेदेपु०  तन्नामोपक्रमे “बलं धृतिर्विपाप्मा च पुण्यकृत्थाबनस्तथा” भा० अनु० ९१ अ० । सा० द० उक्ते १२ व्यभिचारिभावभेदे । सा च “सधृतिचपलनाग्लानिचिन्तावितर्काः”इत्युद्दिश्य तत्र लक्षिता यथा “ज्ञानाभीष्टागमाद्यैस्तुसंपूर्णस्पृहता धृतिः । सौहित्यवचनोल्लाससहासप्रतिभादिकृत्” उदाहृतं च “कृत्वा दीननिपीडनांनिजजने वद्ध्वा वचोविग्रहम् नैवालोच्य गरीयसी-रपि चिरादामुष्मिकीर्यातनाः । द्रव्यौघाः परिसञ्चिताःखलु मया यस्याः कृते साम्प्रतं नीवाराञ्जलिनापिकेवलमहो मेयं कृतार्था तनुः” भा० द० । “ता धृति-रस्ति गतास्मि सम्प्रतीयम्” माघः । “स्थिता कर्थंशैलजनाशुगे धृतिः” किरा० “अम्बरान्तधृतेः” शा० सू०१४ गुरुत्ववतां पतनाभावे हरिदासः “कार्य्यायोजनधृत्यादेः पदात् प्रत्ययतः श्रुतेः । वाक्यात् सङ्ख्याविशेषच्चसाध्यो विश्वविदव्ययः कुसुमा० । धृतीति ब्रह्माण्डादिपतनप्रतिबन्धकी भूतप्रयत्नवदधिष्टितं धृतिमन्त्वात्वियति विहङ्गमधृतकाष्ठवत् धृतिश्च गुरुत्ववतां पतना-भावः” हरिदासः । मनसो भूतपञ्चकारब्धत्वात्क्षित्यंशधारणवत्त्वात् धृतिमत्त्वं बोध्यम् । धृते-र्भूमिगुणत्वञ्च भा० शा० २५५ अ० उक्तं यथा“भूमेः स्थैर्य्यं गुरुत्वं च काठिन्यं प्रसवार्धता ।गन्धोगुरुत्वं शक्तिश्च संथातः स्थापना धृतिः” ।“स्थैर्य्यमचाञ्चल्यं गुरुत्वं पतनप्रतियोगी गुणः प्रसवोधान्याद्युत्पत्तिस्तदर्थता,  गुरुत्वं प्रथिमा पिण्डपुष्टिःशक्तिर्गन्धग्रहणसामर्थ्यं सङ्घातः श्लिष्टावयवत्वम् स्था-पना मनुष्याद्याश्रयत्वं धृतिः पाञ्चभौतिके मनसि योधृत्यंशः स पार्थिवः स्थैर्य्यशब्देनैवीपात्त इति धृतिशब्दे-मात्र भूतान्तरप्रवेशस्थानत्वमुच्यते” नीलकण्ठव्याख्या ।तच्छन्दसोऽष्टादशसंख्यकत्वात्तत्तुल्यसंख्यायुते अष्टादश-संख्यायुक्ते च । १६ विपुलाख्य विष्कुम्भपर्वतस्थे वनभेदेविष्कुम्भपर्वतोपक्रमे “वनं तथा चैत्तरथं विचित्रं ते-ष्वप्सरो नन्दननन्दनञ्च । धृत्याह्वयं यद् धृतिकृत् सुराणांभ्राजिष्णु वैभ्राजमिति प्रसिद्धम्” सि० शि० । “विपुलशैल-मस्तके केतुवृक्षो वटो धृतिर्वनं महाह्रदः सरः” प्रमिता० ।

Capeller

German

 धृति das Festhalten,  die Festigkeit,  Entschlossenheit, 
Ruhe,  Zufriedenheit.
धृतिं बन्ध् den Willen richten auf (Loc)
धृतिं जर् Stand halten,  Befriedigung
finden. 

Grassman

German

 (dhṛ́ti),  f.,  Erhaltung,  Bewahrung [von dhṛ 3],  enthalten in carṣaṇīdhṛ́ti.

Burnouf

French

 धृति धृति f.
  (sfx. ति) action de tenir,  d'avoir
au fig. constance,  persévérance
		 suite des idées
		 satisfaction, 
bonheur.
		 Un des yogas ou périodes astronomiques.
		 Stance de 4
vers de 18 syllabes chacun.  -- M. sacrifice,  rite,  cérémonie sacrée.
धृतिमत् a. (sfx. मत्) constant
 calme,  ferme.

Stchoupak

French

 धृति-
 f.
  fait de tenir,  de retenir,  arrêt 
 fermeté, 
constance,  sang-froid,  patience 
 volonté bien arrêtée,  décision, 
résolution,  ordre 
 satisfaction,  contentement 
 Décision ou Satisfaction
personnifiée comme femme de Dharma ou divers autres personnages 
 m.
  n.
  de
divers personnages 
 -इं कृ- prendre pied,  s'arrêter 
 -इं बन्ध्-
montrer de la fermeté 
 attacher sa pensée,  sa volonté 
 -मन्त्- a. ferme, 
résolu,  calme 
 satisfait 
 m.
  n.
  de divers personnages 
 -मत्ता- f.
 
fermeté,  etc. 
 -मय- -ई- a. qui est tout fermeté 
 entièrement.
satisfait.
°गृहीत- a. v. soutenu par sa fermeté,  par sa volonté.
°परितात्मन्- a. à l'esprit content.
°मालिन्- m.
  désignation d'une formule magique.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.