| YouTube Channel

धूर्त (dhUrta)

 
शब्दसागरः
English
धूर्त्त
mfn.
(-र्त्तः-र्त्ता-र्त्तं)
1. Fraudulent, crafty, dishonest, knavish
&c.
2. Mischievous, injurious.
m.
(-र्त्तः)
1. A gamester.
2. A rogue, a
cheat.
3. Thorn apple, (Dhutura.)
n.
(-र्त्तं)
1. Rust or iron filings.
2. Black salt.
E.
धुर्व्व to injure, Unādi affix तन्,
deriv.
irr
. धूर वा क्त
Capeller Eng
English
धूर्त
a.
shrewd, sly, cunning
m.
rogue. cheat
abstr.
°ता
f.
, °त्व
n.
Yates
English
धूर्त्त (र्त्तः-र्त्ता-र्त्तं)
a. Fraudulent
mis-
chievous.
m.
A gamester, a
rogue
a thorn-apple.
n.
Rust,
iron filings
black salt.
Spoken Sanskrit
English
धूर्त - dhUrta -
adj.
- cunning
कूटकृत् - kUTakRt -
adj.
- cunning
छलिन् - chalin -
adj.
- cunning
नागर - nAgara -
adj.
- cunning
वक्र - vakra -
adj.
- cunning
अभिदिप्सु - abhidipsu -
adj.
- cunning
आह्वृति - AhvRti -
adj.
- cunning
कलिङ्ग - kaliGga -
adj.
- cunning
कवि - kavi -
adj.
- cunning
क्षेत्रज्ञ - kSetrajJa -
adj.
- cunning
गुप्तशिल - guptazila -
adj.
- cunning
चिकित्सु - cikitsu -
adj.
- cunning
जालवत् - jAlavat -
adj.
- cunning
धन्विन् - dhanvin -
adj.
- cunning
धूर्तक - dhUrtaka -
adj.
- cunning
नागरक - nAgaraka -
adj.
- cunning
नागरिक - nAgarika -
adj.
- cunning
पटविक - paTavika -
adj.
- cunning
पटु - paTu -
adj.
- cunning
मायावत् - mAyAvat -
adj.
- cunning
मायिन् - mAyin -
adj.
- cunning
शीलगुप्त - zIlagupta -
adj.
- cunning
स्थग - sthaga -
adj.
- cunning
वक्रभाव - vakrabhAva -
m.
- cunning
हूर्छन - hUrchana -
n.
- cunning
विदग्ध - vidagdha - ppp. - cunning
वैदग्ध्य - vaidagdhya -
n.
- cunning in
अचतुर - acatura -
adj.
- not cunning
अमाय - amAya -
adj.
- not cunning
कृत्रिमता - kRtrimatA -
f.
- cunningness
सुविदग्ध - suvidagdha -
adj.
- very cunning
वक्रशीला - vakrazIlA -
f.
- cunning woman [ with crooked nature ]
युक्ति - yukti -
f.
- cunning device
कवि - kavi -
m.
- cunning fighter
धूर्तजन्तु - dhUrtajantu -
m.
- cunning creature
कपटप्रबन्ध - kapaTaprabandha -
m.
- cunning contrivance
प्रपञ्चबुद्धि - prapaJcabuddhi -
adj.
- having a cunning mind
खोटि - khoTi -
f.
- cunning or scheming woman
स्वमाया - svamAyA -
f.
- own cunning or magical art or skill
धूर्त dhUrta
adj.
knavish
कापटिक kApaTika
adj.
knavish
पिशुन pizuna
adj.
knavish
चुम्बक cumbaka
adj.
knavish
धौर्तिक dhaurtika
adj.
knavish
छात्त्रव्यंसक chAttravyaMsaka
m.
knavish pupil
धूर्त dhUrta
adj.
villainous, knavish
धूर्त dhUrta
adj.
cunning
धूर्त dhUrta
adj.
fraudulent
धूर्त dhUrta
adj.
mischievous
धूर्त dhUrta
adj.
subtle
धूर्त dhUrta
adj.
villainous, knavish
धूर्त dhUrta
adj.
crafty
धूर्त dhUrta
adj.
knavish
धूर्त dhUrta
adj.
aberrant
धूर्त dhUrta
m.
sharper
धूर्त dhUrta
m.
blackleg [ swindler etc. ]
धूर्त dhUrta
m.
gambler
धूर्त dhUrta
m.
rogue
धूर्त dhUrta
m.
swindler
धूर्त dhUrta
m.
cheat
धूर्त dhUrta
m.
particular fragrant plant
धूर्त dhUrta
m.
thorn-apple
धूर्त dhUrta
m.
deceiver
धूर्त dhUrta
n.
black salt
धूर्त dhUrta
n.
rust or iron-filings
Wilson
English
धूर्त्त
mfn.
(-र्त्तः-र्त्ता-र्त्तं)
1 Fraudulent, crafty, dishonest, knavish, &c.
2 Mischievous, injurious.
m.
(-र्त्तः)
1 A gamester.
2 A rogue, a cheat.
3 Thorn apple, (Datura.)
n.
(-र्त्तं)
1 Rust or iron filings.
2 Black salt.
E.
धुर्व्व to injure, Uṇādi affix तन्,
deriv.
irr
.
Apte
English
धूर्त [dhūrta],
a.
[धूर्व्-धूर् वा क्त, उणा ˚तन् वा Tv.]
Cunning, knavish, roguish, crafty, fraudulent.
Mischievous, injurious.
Hurt, injured.
Gay, licentious
धूर्तै- रन्वीयमानाः स्फुटचतुरकथाकोविदैर्वेशनार्यः
Mu.*
3.1.
र्तः A cheat, rogue, swindler.
A gamester.
A lover, gallant, gay deceiver
नारीजने धूर्तता Bh.
तत्ते धूर्त हृदि स्थिता प्रियतमा काचिन्ममैवापरा
Pt.*
4.6
धूर्तो$परां चुम्बति
Amaru.*
19
so धूर्तानामभिसारसत्वरहृदाम्
Gīt.*
11.
The thorn apple (धत्तूर).
Hurting, injuring.
र्तम् Rust, iron-filings.
Black-salt.
Comp.
-कितवः a gamester. -कृत्
a.
crafty, dishonest. (m. ) the Dhattūra plant. -जन्तु a man. -मानुषा
N.
of a plant (Mar. रास्ना). -रचना a roguery.
Apte 1890
English
धूर्त a. [धूर्व्-धूर् वा क्त, उणा °तन् वा Tv.] 1 Cunning, knavish, roguish, crafty, fraudulent.
2 Mischievous, injurious.
3 Hurt, injured.
4 Gay, licentious
Mu. 3. 10.
र्तः 1 A cheat, rogue, swindler.
2 A gamester.
3 A lover, gallant, gay deceiver
तत्ते धूर्त हृदि स्थिता प्रियतमा काचिन्ममैवापरा Pt. 4. 6
धूर्तोऽपरां चुंबति Amaru. 16
so धूर्तानामभिसारसत्वरहृदां Gīt. 11.
4 The thornapple (धत्तूर).
5 Hurting, injuring.
र्तं 1 Rust, iron-filings.
2 Blacksalt.
Comp.
कितवः a gamester.
कृत् a. crafty, dishonest. (
m.) the Dhattūra plant.
जंतुः a man.
रचना a roguery.
Monier Williams Cologne
English
धूर्त
mfn.
(√ धूर्व् or ध्वृ) cunning, crafty, fraudulent, subtle, mischievous
धूर्त
m.
a rogue, cheat, deceiver, swindler, sharper, gambler,
Yājñ.
MBh.
Kāv.
&c.
(also ifc.
cf.
कठ- and
Pāṇ.
ii, 1, 65)
N.
of Skanda,
AV.
Pariś.
the thorn-apple,
L.
a partic. fragrant plant,
L.
धूर्त
n.
rust or iron-filings,
L.
black salt,
L.
Monier Williams 1872
English
धूर्त धूर्त। See under rt. धूर्व् below.
धूर्त, अस्, आ, अम्, cunning, crafty, dishonest,
knavish, fraudulent, subtle
mischievous, injurious
(अस्), m. a rogue, cheat, swindler
a gamester
(in
amatory language) a gay deceiver, a lover or
gallant
the thorn-apple, Datura [cf. कितव and
क्रूर-धूर्त]
a kind of perfume [cf. चोरक]
(आ), f. a sort of nightshade
(अम्), n. rust
or iron-filings
black salt (= खण्ड-लवण
cf. क्षेम-धूर्त).
—धूर्त-कितव, अस्, m. a
gamester.
—धूर्त-कृत्, त्, m. = धूर्त, dishonest,
a knave, rogue, cheat
(त्), m. thorn-apple.
—धूर्त-
चरित, अम्, n. ‘the actions of rogues, N. of a
work.
—धूर्त-जन्तु, उस्, m. ‘the cunning creature,
man.
—धूर्त-ता, f. or धूर्त-त्व, अम्, n. knavery,
craftiness, roguery, knavishness, shrewdness.
—धूर्-
त-त्रय, अम्, n. three rogues, a trio of swindlers.
—धूर्त-नर्तक, अम्, n. ‘rogues as actors, N.
of a comedy by Sāma-rāja.
—धूर्त-प्रलाप, अस्,
m. the talk or confabulation of rogues.
—धूर्त-
मण्डल, अस्, m. a party of rogues or gamblers.
—धूर्त-मानुषा, f., N. of a plant (= रास्ना)।
—धूर्त-रचना, f. a cunning plot, roguery.
—धूर्त-राज, अस्, m. the chief of rogues.
—धूर्-
त-समागम, अम्, n. ‘assemblage of rogues, N. of
a comedy by Jyotir-īśvara.
—धूर्त-स्वामिन्, ई, m.
‘lord of the rogues, N. of a commentator on
Āpastamba.
Macdonell
English
धूर्त dhū́r-ta, pp. [√ dhvṛ] cunning, knavish, 🞄fraudulent
m.
knave, rogue, cheat
🞄gamester
thorn-apple: -ka,
a.
cunning, 🞄fraudulent
m.
cheat.
Benfey
English
धूर्त धूर्त (properly ptcple. pf. pass.
of ध्वृ),
adj.
,
f.
ता, Fraudulent, knavish,
a rogue, Pañc, 33, 4.
2. Gaming at
dice, a gamester, Rām. 5, 13, 21.
--
Comp.
अक्ष-,
m.
A dice-player, Da-
śak. in Chr. 185, 17
196, 5.
Hindi
Hindi
... चालाक
Apte Hindi
Hindi
धूर्त
वि* - धूर्व( धूर्) + क्त
"चालाक, शठ, बदमाश, मक्कार, जालसाज"
धूर्त
वि* - धूर्व( धूर्) + क्त
"उपद्रवी, क्षति पहुँचाने वाला"
धूर्तः
पुं*
- -
"ठग, बदमाश, उचक्का"
धूर्तः
पुं*
- -
जुआरी
धूर्तः
पुं*
- -
"प्रेमी, रसिया, विनोदप्रिय धूर्त"
धूर्तः
पुं*
- -
धतूरा
Shabdartha Kaustubha
Kannada
धूर्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉಮ್ಮತ್ತಿ ಗಿಡ
निष्पत्तिः - > धुर्वी (हिंसायाम्) - "क्तः" (३-२-१०२)
व्युत्पत्तिः - > धूर्व्यते
विस्तारः - > "उन्मत्तः कितवो धर्तः" -अम०
धूर्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಾಯಕನ ಒಂದು ಭೇದ /ಶಠನಾಯಕ
धूर्त
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಖಂಡಲವಣ
धूर्त
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೆಂಪು ಗಂಧದ ಮರ
धूर्त
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಿಂಸೆ /ತೊಂದರೆ
धूर्त
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ವಿಟ /ಕಾಮುಕ
प्रयोगाः - > "धर्तैरन्वीयमानाः स्फुटचतुरकथाकोविदैर्वेशनार्यः"
उल्लेखाः - > मुद्रा० ३-१०
धूर्त
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕಪಟಿ /ವಂಚಕ
प्रयोगाः - > "नराणां नापितो धूर्तः पक्षिणां चैव वायसः दंष्ट्राणां सृगालस्तु श्वेतभिक्षुस्तपस्विनाम् ॥"
उल्लेखाः - > पञ्चतं० ३-७४
धूर्त
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮಾಯಾವಿ
धूर्त
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಜೂಜುಕೋರ
धूर्त
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಹಿಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನು
L R Vaidya
English
DUrta {% (I) a. (f. र्ता) %} 1. Cunning, crafty, fraudulent
2. mischievous, injurious.
DUrta {% (II) m. %} 1. A rogue, a swindler
2. a gamester
3. a lover, a gallant, a gay deceiver, धूर्तोऽपरां चुंबति Am.S.16, धूर्तानामभिसारसत्वरहृदाम् Git.G.xi.
4. the thorn-apple (धत्तूर).
Bopp
Latin
धूर्त (ut videtur, a r. धूर् vel धुर्व् vel ध्वृ s. त) fraudulen-
tus. HIT. 76. 15.
Lanman
English
dhūrta, a. subst. shrewd, sly, cunning
rogue. [ppl. of √dhvṛ, ‘harm by deceit’
(cf. 957b^2): according to the grammarians,
dhū́rta, w. acct altered as in júṣṭa:
for a somewhat analogous development
of mg, cf. Middle Eng. schrewen, ‘curse,
whence schrew-ed, ‘cursed, bad, Eng.
shrewd, ‘bad, artful.’]
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
धूर्त m. als Bein. Skanda's, AV. Pariś. 20, 4.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
शठ, धूर्त, वक्रगामिन्, कपटिक, वञ्चूक, कापटिक, स्थग, वक्र, वञ्चक, व्यंसक
adjective
यः वञ्चयति।
"शठं पुरुषं प्रति सावधानं भवितव्यम्।"
Synonyms:
चेष्टालु, शरारु, पियारु, काहल, खादुक, च, धूर्त, बन्धुर, विष्व, हत्रु, हानुक, शर्शरीक, असद्ग्रह, खल
adjective
यः चेष्टां करोति।
"चेष्टालवः बालाः जनान् पीडयन्ति।"
Sanskrit Tibetan
Tibetan
khram pa
१) उपधि २) कपट ३) कपटता ४) कपटिन ५) क्षेपक ६) चतुर ७) चुम्बक ८) दम्भ ९) धूर्त १०) पाटच्चर (?) ११) भ्रामज
sgyu can
धूर्त
ngan pa
१) अज्ञ २) अभिषक्त ३) अमेध्य (?) ४) असत्य ५) इत्वर ६) कु ° ७) कुटिल ८) कुहना ९) खल १०) चण्ड ११) दुः ° १२) दुर्विदग्ध १३) धिक् १४) धूर्त १५) प्रत्यवर १६) मन्द १७) लूह १८) वि° १९) शठ २०) हीन
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
क्रूरे नृशंसनिस्त्रिंशपापा धूर्तस्तु वञ्चकः ३७६
व्यंसकः कुहको दाण्डाजिनिको मायिजालिकौ
-wordlist-
क्रूर (पुं), नृशंस (पुं), निस्त्रिंश (पुं), पाप (पुं), धूर्त (पुं), वञ्चक (पुं), व्यंसक (पुं), कुहक (पुं), दाण्डाजिनिक (पुं), मायिन् (पुं), जालिक (पुं)
--source--
कितवो द्यूतकृद्धूर्तोऽक्षधूर्तश्चाक्षदेविनि ४८५
-wordlist-
कितव (पुं), द्यूतकृत् (पुं), धूर्त (पुं), अक्षधूर्त (पुं), अक्षदेविन् (पुं)
--source--
सिंहानधूर्तमण्डूरसरणान्यस्य किट्टके १०३८
-wordlist-
सिंहान (क्ली), धूर्त (क्ली), मण्डूर (क्ली), सरण (क्ली), लोहकिट्टक (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
दाण्डाजिनिक
दाण्डाजिनिक, कुहक, कार्पटिक, जालिक, कौसृतिक, धूर्त, व्यंसक, मायाविन्, मायिक, मायिन्
दाण्डाजिनिकः कुहकः कार्पटिको जालिकश्च कौसृतिकः
धूर्तो व्यंसक उक्तो मायावी मायिको मायी ३४९
verse 2.1.1.349
page 0041
नाममाला
Sanskrit
धूर्त, चाटुकृत्, कितव, शठ
विदग्धश्चतुरः धूर्तश्चाटुकृत् कितवः शठः
verse 0.1.1.165
page 0080
Mahabharata
English
Dhūrta^1, an ancient king. § 6 (Anukram.): I, 1, 231 (in Sañjaya's enumeration).
Dhūrta^2 = Śiva (1000 names^1).
पुराणम्
English
धूर्त / DHŪRTA. A King of ancient india. (M.B. Ādi Parva, Chapter 1, Stanza 238).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
धूर्त्तं,
क्ली,
(धूर्व्वतीति धूर्व्व + “हसिमृग्रिति ।”उणां ८६ इति तन् ।) विड्लवणम् ।इति राजनिर्घण्टः
लौहकिट्टम् इति हेम-चन्द्रः ४०
धूर्त्तः,
पुं,
(धूर्व्वति हन्तीति धूर्व्व + तन् ।) धुस्तूर-वृक्षः इति मेदिनी ते, २८
चोरकः ।इति राजनिर्घण्टः
(खण्डलवणम् इतिविश्वः ते, २२
)
धूर्त्तः, त्रि, (धूर्व्वति हिनस्तीति धूर्व्व + “हसि-मृग्रिण्वामिदमिलूपूधूर्विभ्यस्तन् ।” उणां ।८६ इति तन् ।) द्यूतकृत् वञ्चकः शेषस्यपर्य्यायः मायी इति हेमचन्द्रः ।१४९
विटः इति मेदिनी ते, २८
(यथा, महाभारते १२ ।“प्रिया हि धूर्त्ता मम देविनः सदाभवांश्च देवोपम ! राज्यमर्हति
”यथा पञ्चतन्त्रे ७३ ।“नराणां नापितो धूर्त्तः पक्षिणां चैव वायसः ।दंष्ट्रिणाञ्च शृगालश्च श्वेतभिक्षुस्तपस्विनाम्
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
धूर्त्त
पु०
धूर्व--धूर--वा क्त उणा० तन् वा धूस्तूरवृक्षे(धूतुरा) अमरः चोरकवृक्षे राजनि० लौहकिट्टे
न०
हेमच० विड्लबणे
न०
राजनि० भावे क्त हिंसनेतदस्यास्ति अर्श० अच् उणा० तन् वा वञ्चके माया-विनि द्यूतकरे
त्रि०
हेमच० शठनायके शठशब्दे तल्ल-क्षणं दृश्यम् “सार्द्धं मनोरथशतैस्तव धूर्त्त! कान्ता सैवस्थिता मनसि कृत्रिमहावरम्या” “दृष्ट्वेकासनसंस्थितेप्रियतमे पश्चादुपेत्यादराद् एकस्या नयने पिधाय विहित-क्रीडानुबन्धच्छलः ईषद्वक्रितकन्धरः सपुलकः प्रेम्णो-ल्लसन्मानसाम् अन्वर्हासलसत्कपोलफलकां धूर्त्तोऽपरांचुम्बति” सा० तत्र द्यूतकरे “प्राप्ते नृपतिना भागे प्रसिद्धेधूर्त्तमण्डले” गृह्णीयाद्धूर्त्तकितवादितराद्दशकं शतम्”याज्ञ० वञ्चके “नराणां नापितो धूर्त्तः पक्षिणां चैववायसः दंष्ट्रिणां शृगालस्तु श्वेतभिक्षुस्तपस्विनाम्”पञ्चत० “स्वर्णकारः स्वर्णबणिक् कायस्थश्च व्रजेश्वर! ।नरेषु मध्ये ते धूर्त्ताः कृपाहीना महीतले हृदयंक्षुरधाराभं तेषां नास्ति सादरम् शतेषु सज्जनःकोऽपि कायस्थो नेतरौ तौ सुबुद्धिः शिवभक्तश्चशास्त्रज्ञो धर्ममानसः विश्वसेत् तेषु तात खात्म-कल्याणहेतवे” ब्रह्मवैवर्त्त जन्मख० ८५ अ० “प्रियाश्चधूर्त्ता मम सेविनः सदा” भा० वि० अ० धूर्त्तशब्देनजातिवाचकस्य समासे पीटायुवतीत्यादि पा० परनिपातेवकधूर्त्त शृगालधूर्त्त कठधूर्त्त इत्यादि शौण्डादि० त० ।अक्षधूर्त्तः धुर्व कर्मणि क्त हिंसिते
त्रि०
Capeller
German
धूर्त schlau, verschmitzt, betrügerisch
m.
Schelm, Betrüger, Spieler. Abstr.
°ता
f.
,
°त्व
n.
Burnouf
French
धूर्त धूर्त pp. de ध्वृ।
A. fourbe, trompeur
mal intentionné. -- S.
m.
voleur, escroc, filou
joueur de
profession.
Datura ou pomme épineuse. -- S.
n.
rouille ou limaille
de fer.
Sel gemme.
धूर्तक
m.
(sfx. क) chacal.
धूर्तकृत्
m.
(कृ) datura, bot.
धूर्तजन्तु
m.
l'animal rusé par excellence, c-à-d.
l'homme.
धूर्तमानुषा
f.
mimosa octandra, bot.
Stchoupak
French
धूर्त-
[ध्वृ- véd.] a. v. retors. rusé, malin, astucieux,
malfaisant
m.
coquin, fripon, escroc, tricheur
joueur
-क- a. ou
m.
id.
°चरित- nt.
pl.
°रचना-
f.
pratiques de coquin.
°प्रलाप-
m.
propos de coquin.