धूम (dhUma)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 धूम m.
  (-मः)
	 1. Smoke.
	 2. Scent.
 E.
  धू to agitate,  Unādi affix मक्.

Capeller Eng

English

 धूम॑ (m.  sgl.
  & pl.
 ) smoke,  vapour,  incense.

Yates

English

 धूम (मः) 1.
m.
  Smoke
 a sage.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

धूम 	-	 dhUma 	-	 m.
  	-	 smoke
नस्य 	-	 nasya 	-	 n.
  	-	 snuff  [ smokeless tobacco ]
धूमपानं करोति  { कृ } 	-	 dhUmapAnaMkaroti{kR} 	-	 verb 8 	-	 smoke
यत्र धूमः तत्र वह्निः 	-	 yatradhUmaHtatravahniH 	-	 sent.
  	-	 Wherethereissmoke, thereisfire.
कृपया वातायनस्य द्वारस्य उद्घाटनं कृत्वा धूमपानं करोतु 	-	 kRpayAvAtAyanasyadvArasyaudghATanaMkRtvAdhUmapAnaMkarotu 	-	 sent.
  	-	 Pleasesmokeafteropeningthewindow.
धूमक 	-	  dhUmaka 	-	 adj.
  	-	 smoke
धूमिका 	-	  dhUmikA 	-	 f.
  	-	 smoke
स्तरी 	-	  starI 	-	 f.
  	-	 smoke
सुपर्वन् 	-	  suparvan 	-	 m.
  	-	 smoke
अग्निबाहु 	-	  agnibAhu 	-	 m.
  	-	 smoke
अम्भःसू 	-	  ambhaHsU 	-	 m.
  	-	 smoke
ऋजीक 	-	  RjIka 	-	 m.
  	-	 smoke
कचमाल 	-	  kacamAla 	-	 m.
  	-	 smoke
करमाल 	-	  karamAla 	-	 m.
  	-	 smoke
खतमाल 	-	  khatamAla 	-	 m.
  	-	 smoke
घननाभि 	-	  ghananAbhi 	-	 m.
  	-	 smoke
जीमूतवाहिन् 	-	  jImUtavAhin 	-	 m.
  	-	 smoke
दहनकेतन 	-	  dahanaketana 	-	 m.
  	-	 smoke
नभोलय 	-	  nabholaya 	-	 m.
  	-	 smoke
मरुद्वाह 	-	  marudvAha 	-	 m.
  	-	 smoke

धूम 	-	  dhUma 	-	 m.
  	-	 fume
धूप 	-	  dhUpa 	-	 m.
  	-	 fume
धूपक 	-	  dhUpaka 	-	 m.
  	-	 fume
धूमप्रचूषक 	-	  dhUmapracUSaka 	-	 m.
  	-	 fume absorber

धूम 	-	 dhUma 	-	 m.
  	-	 smoke
धूम 	-	 dhUma 	-	 m.
  	-	  smoke as a sternutatory : a place prepared for the building of a house
धूम 	-	 dhUma 	-	 m.
  	-	  fume
धूम 	-	 dhUma 	-	 m.
  	-	  vapour
धूम 	-	 dhUma 	-	 m.
  	-	  kind of incense
धूम 	-	 dhUma 	-	 m.
  	-	  wheat
धूम 	-	 dhUma 	-	 m.
  	-	  mist
धूम 	-	 dhUma 	-	 m.
  	-	  saint

 
   धूम  dhUma m.
   fume   
   धूप  dhUpa m.
   fume    
   धूपक  dhUpaka m.
   fume   
   धूमप्रचूषक  dhUmapracUSaka m.
   fume absorber     
            

Wilson

English

 धूम
m.
  (-मः)
1 Smoke.
2 A saint.
E.
  धूम to agitate,  Uṇādi affix क्.

Apte

English

धूमः [dhūmḥ],  [धू-कम्पे मक्]

Smoke,  vapour
 शिरांस्यपातयत्त्रीणि वेगवद्भिस्त्रिभिः शरैः । सधूमशोणितोद्गारी रामबाणाभिपीडितः ॥ Rām.*
  3.27.18. धूमज्योतिःसलिलमरुतां सन्निपातः क्व मेघः Me.*
  5.

Mist,  haze.

(a) A meteor. (b) The fall of a meteor.

A cloud.

Smoke inhaled (as a sternutatory).

Belch,  eructation. 

A place prepared for the building of a house. Comp.
   -आभ a.
  of a smoky appearance,  smoke-coloured. (-भः) purple. -आवलिः f.
  a wreath or cloud of smoke. -उत्थम् ammoniac.

उद्गारः issuing of smoke or vapour
 धूमोद्गारानुकृतिनिपुणा जर्जरा निष्पतन्ति Me.*
  71.

eructation,  belch. -उपहत a suffocated by smoke. -ऊर्णा N.
  of the wife of Yama.  ˚पतिः an epithet of Yama. 

केतनः,  केतुः fire
 कोपस्य नन्दकुलकाननधूमकेतोः Mu.*
  1.1
 R.*
  11.81.

a meteor,  comet,  falling star
 धूमकेतुमिव किमपि करालम् Gīt.*
  1
 धूम- केतुरिवोत्थितः Ku.*
  2.32.

Ketu.

a kind of horse
 पृष्ठवंशे यदावर्त एकः संपरिलक्ष्यते । धूमकेतुरिति ख्यातः स त्याज्यो दूरतो नृपैः ॥ Aśvachikitsā.

N.
  of the sun
 Mb.
  -ग्रहः Rāhu
 दुर्दर्शनेन घटतामियमप्यनेन धूमग्रहेण विमला शशिनः कलेव Māl.
 2.8. -जः a cloud. ˚अङ्गजम् ammoniac. -ध्वजः fire.-निर्गमनम् a chimney. -प a.
  inhaling only smoke as a sort of penance
 इन्द्रेण सहिताः सर्वे आगता यज्ञभागिनः । ऊष्मपाः सोमपाश्चैव धूमपा आज्यपास्तथा Mb.
 *  12.284.8.

पथः a sacrifice.

seeking salvation by religious works
 (कर्ममार्ग)
 जगर्ह सामर्षविपन्नया गिरा शिवद्विषं धूमपथश्रमस्मयम् Bhāg.*
  4.4.1.

an air-hole,  a window. -पानम् inhaling smoke or vapour. -प्राश a.
  feeding only on smoke (as a hermit). -महिषी fog,  mist. योनिः a cloud
 cf.
   Me.*
  5. -लता a mass of curling smoke
 कोपानलबहुल- लोलधूमलताम् (शिखाम्) Mu.*
  1.9.

Apte 1890

English

 धूमः [धू-कंपे मक्] 1 Smoke,  vapour
 धूमज्योतिःसलिलमरुतां सन्निपातः क्व मेघः Me. 5. 
2 Mist,  haze. 
3 (a) A meteor. (b) The fall of a meteor. 
4 A cloud. 
5 Smoke inhaled (as a sternutatory). 
6 Belch,  eructation. 
7 A place prepared for the building of a house. 
Comp. 
आभ a. of a smoky appearance,  smokecoloured. (
भः) purple. 
आवलिः f. a wreath or cloud of smoke. 
उत्थं ammoniac. 
उद्गारः {1} issuing of smoke or vapour
 Me. 69. {2} eructation,  belch. 
ऊर्णा N. of the wife of Yama. °पतिः an epithet of Yama. 
केतनः,  केतुः {1} fire
 कोपस्य नंदकुलकाननधूमकेतोः Mu. 1. 10
 R. 11. 81. {2} a meteor,  comet,  falling star
 धूमकेतुमिव किमपि करालं Gīt. 1
 धूमकेतुरिवोत्थितः Ku. 2. 32. {3} Ketu. 
ग्रहः Rāhu
 Māl. 2. 8. 
जः a cloud. °अंगजं ammoniac. 
ध्वजः fire. 
प a. inhaling only smoke as a sort of penance. 
पथः {1} a sacrifice. {2} seeking salvation by religious works. {3} an air-hole,  a window. 
पानं inhaling smoke or vapour. 
प्राश a. feeding only on smoke (as a hermit). 
लता a mass of curling smoke
 Mu. 1. 9. 
महिषी fog,  mist. 
योनिः a cloud
 cf. Me. 5. 

Monier Williams Cologne

English

 धूम॑ a m.
  (√ धू or 1. ध्वन्) smoke,  vapour,  mist,  RV.
   &c.
   &c.
  

 smoke as a sternutatory (in 5 forms),  Suśr.
  : a place prepared for the building of a house,  Jyot.
 

 wheat,  L.
 

 a kind of incense,  L.
 

 a saint,  W.
 

 N.
  of a man g. गर्गादि

 धूम [cf.   Lat.
  fumus.]

 धूम b See above.

Monier Williams 1872

English

 धूम,  अस्,  m. (connected by some with rt. 1. ध्मा), 
smoke,  vapour,  incense
 mist,  haze
 breath (Ved.)
 a
cloud
 (in medic.) smoke as a sternutatory in five
forms
 = गो-धूम,  = शिलारस,  a kind of incense
 a
place prepared for the building of a house
 N. of a
man
 (आ),  f. a kind of plant (= धीरावी)
 [cf. गो-ध्°, 
चरिष्णु-ध्°,  तृष्ट-ध्°: cf. also rt. 1. ध्मा
 Gr.
θῡ-μό-ς
 Lat. fū-mu-s
 Old Germ. daum,  toum, 
‘fume
’ Lith. dū-mai,  ‘smoke
’ Slav. dü-mŭ, 
‘smoke
’ Hib. dluimh,  ‘cloud,  darkness.’]
—धू-
म-केतन,  अस्,  आ,  अम्,  ‘smoke-marked, ’ whose ensign
or mark is smoke
 (अस्),  m. fire or its deity
 a
meteor,  a comet
 Ketu or the personified descending
node.
—धूम-केतु,  उस्,  उस्,  उ,  Ved. ‘whose sign
is smoke, ’ known or to be known from smoke
(उस्),  m. fire
 a comet or falling star,  the personi-
fied descending node
 N. of a son of Kṛśāśva by
Arcis
 of Tṛṇa-vindu by Alambuṣā.
—धूम-
गन्धि,  इस्,  इस्,  इ,  Ved. smelling of smoke.
—धूम-
गन्धिक,  अम्,  n. a kind of grass (= रोहिष-
तृण).
—धूम-जाङ्गज (धूम-ज-अङ्°),  अम्, 
n. ammoniac.
—धूम-जाल,  अम्,  n. a multitude or
mass of clouds or smoke.
—धूम-दर्शिन्,  ई,  इनी, 
इ,  Ved. seeing smoke or vapour (as a person affected
with a peculiar disease of the eye).
—धूम-ध्वज, 
अस्,  m. ‘whose banner or symbol is smoke, ’ fire.
—धूम-प,  अस्,  आ,  अम्,  drinking or inhaling
only smoke
 [cf. धूम-प्राश।]
—धूम-प-
थ,  अस्,  m. ‘the way of smoke, ’ sacrifice
 seeking
salvation by works
 [cf. धूम-वर्त्मन्।]
—धू-
म-पान,  अम्,  n. inhaling smoke or vapour
 smoking
tobacco.
—धूमपान-विधि,  इस्,  m. ‘the rule of
inhaling smoke, ’ N. of the twenty-eighth chapter of
the Śārṅgadhara-saṃhitā.
—धूम-प्रभा,  f.,  N.
of one of the seventeen divisions of hell where smoke
takes the place of light.
—धूम-प्राश,  अस्,  आ,  अम्, 
‘smoke-eating, ’ feeding only on smoke,  as a hermit
[cf. धूम-प।]
—धूम-मङ्गज,  various reading
for धूम-जाङ्गज,  q. v.
—धूम-मय,  अस्,  ई, 
अम्,  consisting of smoke or vapour,  smoky.
—धू-
म-महिषी,  f. fog,  mist.
—धूम-योनि,  इस्,  m.
‘engendered from smoke or vapour, ’ a cloud.
—धू-
म-वत्,  आन्,  अती,  अत्,  smoky
 smoking,  steaming
containing the word धूम.
—धूमवत्-त्व,  अम्, 
n. smokiness.
—धूम-वर्चस्,  आस्,  m.,  N. of a
man.
—धूम-वर्ण,  अस्,  m. ‘smoke-coloured, ’ N.
of a king of the serpents.
—धूम-वर्त्मन्,  अ, 
n. ‘the path of smoke, ’ sacrifice
 seeking salvation
by works.
—धूम-शिख,  अस्,  आ,  अम्,  ‘smoke-
crested’ (said of flame or a tongue of fire).
—धूम-
संहति,  इस्,  f. a quantity of smoke,  a mass or cloud
of smoke.
—धूमाकार (°म-आक्°),  अस्,  आ,  अम्, 
having the form or appearance of smoke.
—धू-
माक्ष (°म-अक्°),  अस्,  ई,  अम्,  Ved. having dim, 
dark or troubled (?) eyes.
—धूमाङ्ग (°म-अङ्°)
= शिंशपा.
—धूमाभ (°म-आभ),  अस्,  आ,  अम्, 
of a smoky appearance or colour,  of a purple colour
(अस्),  m. purple.
—धूमा-वती,  f.,  N. of a place of
pilgrimage.
—धूमावती-मन्त्र,  अस्,  m. or धू-
मावती-मनु,  उस्,  m.,  N. of certain magical for-
mulas.
—धूमावलि (°म-आव्°),  इस्,  f. a wreath or
cloud of smoke.
—धूमोत्थ (°म-उत्°),  अम्,  n.
= वज्र-क्षार,  ammoniac
 [cf. धूम-जाङ्गज।]
—धूमोद्गार (°म-उद्°),  अस्,  m. ‘the issuing of
smoke or vapour, ’ N. of a kind of disease.
—धू-
मोपहत (°म-उप्°),  अस्,  आ,  अम्,  ‘smoke-struck, ’
suffocated with smoke.
—धूमोर्णा (°म-ऊर्°),  f., 
N. of the wife of Yama
 of the wife of Mārkaṇ-
ḍeya
 [cf. धूम्रोर्णा।]
—धूमोर्णा-पति,  इस्,  m.
‘husband of Dhūmorṇā, ’ epithet of Yama,  ruler of
the dead.

 धूम धूम,  धूम्र। See p. 457,  cols. 2,  3.

Macdonell

English

 धूम dhū-má,  m.
  (sg. & pl.
 ) smoke,  vapour: 🞄-ka (—°),  m.
  id..

Benfey

English

 धूम धूम (vb. धू,  or ध्मा),  m.
 
Smoke,  Man.  4,  69.
 -- Comp.
 
वि-,  adj.
 
smokeless
 loc. °मे,  at the time when
there is no smoke in the kitchen,  Man. 
6,  56. -- Cf.  Lat. fumus
 θυμός (originally
breath),  cf.  ध्मा।

Hindi

धुआं

Apte Hindi

Hindi

धूमः
पुं*
  - धू +  मक्
"धूआँ,   वाष्प"

धूमः
पुं*
  - धू +  मक्
"धुंध,  कोहरा"

धूमः
पुं*
  - धू +  मक्
"उल्का,  केतु"

धूमः
पुं*
  - धू +  मक्
बादल

धूमः
पुं*
  - धू +  मक्
धूआँ

धूमः
पुं*
  - धू +  मक्
"डकार,  उद्गार"

धूमः
पुं*
  -  धू+मक्
 धुआँ

धूमः
पुं*
  -  धू+मक्
वाष्प

धूमः
पुं*
  -  धू+मक्
"कुहरा,  धुंध"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

धूम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೊಗೆ
निष्पत्तिः - > धूञ् (कम्पने) - "मक्" (उ० १-१४२)
प्रयोगाः - > "कीर्णं पयोदनिवहैरिव धूमसङ्घैर्व्योमाभ्यलक्ष्यत कुलैस्तटितामिवोच्चैः" । "पुनानं पवनोद्धूतैर्धूमैराहुतिगन्धिभिः" ।
उल्लेखाः - > कुमा० १७-३८,  रघु० १-५३
धूम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧೂಮಕೇತು
धूम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉಲ್ಕಾಪಾತ
धूम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೇಘ /ಮೋಡ

L R Vaidya

English

 DUma {% m. %} 1. Smoke,  vapour,  धूमज्योतिःसलिलमरुतां संनिपातः क्व मेघः Megh.i.5,  R.i.53
mist,  haze
a meteor
eructation.

Bopp

Latin

 धूम m. (r. धू s. म) fumus. H. 4. 39. (Lith. dûmai m. pl. fu-
mus
 slav. dym
 germ. vet. daum,  toum vapor
 hib.
dluimh «a cloud,  darkness,  smoke»,  v. Pictet p. 46.
 lat.
fûmus
 gr. ϑῡμός.

Lanman

English

 dhūmá,  m. smoke
 vapor. [cf. Lat.
fūmus,  ‘smoke’: smoke has no such “swift
eddying motion” as to make it easy to
connect these names for it w. √dhū,  q. v.
but on this connection their identification
w. θῡμός should seem to depend: more
prob. is the explanation of dhūmá as ‘the
enveloping or blackening, ’ fr. √1dhvan, 
as vāma fr. √van.]

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
धूमः स्याद्वायुवाहोऽग्निवाहो दहनकेतनम् ॥ ११०३ ॥
अम्भःसूः करमालश्च स्तरीर्जीमूतवाह्यपि ।
-wordlist-
 
धूम (पुं),  वायुवाह (पुं),  अग्निवह (पुं),  दहनकेतन (पुं),  अम्भःसू (पुं),  करमाल (पुं),  स्तरी (स्त्री),  जीमूतवाहिन् (पुं)

नाममाला

Sanskrit

धूम,  धूम्र,  अलिप्रभ
कृष्णं नीलासितं कालं धूमं धूम्रमलिप्रभः ।
verse 0.1.1.148
page 0072

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: धूमः
Root: धूम
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ सार्द्रेन्दनवह्निजातः मेघाञ्जनयोः जनकः पदार्थः
Meaning(s):
⇒ Smoke
Shloka(s):
1|2|28|2 ► धूमस्तरिर्मेघवाही धूपोऽसौ गन्धवासितः॥ (स्वर्गकाण्डः/लोकपालाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 1|2|28|2 ⇢ धूमः (धूम) (पुं) ⇒ Smoke ⇒ सार्द्रेन्दनवह्निजातः मेघाञ्जनयोः जनकः पदार्थः
➠ 1|2|28|2 ⇢ तरिः (तरि) (पुं) ⇒ Smoke ⇒ सार्द्रेन्दनवह्निजातः मेघाञ्जनयोः जनकः पदार्थः
➠ 1|2|28|2 ⇢ मेघवाही (मेघवाहिन्) (पुं) ⇒ Smoke ⇒ सार्द्रेन्दनवह्निजातः मेघाञ्जनयोः जनकः पदार्थः
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ अग्निः
जातिः ➡ इन्धनजम्
परा_अपरासंबन्धः ➡ धूपः
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 धूमः,  पुं,
   (धूनोति धूयते वां । धू न कम्पे + “इषि-युधीन्धीति ।” उणां १ । १४४ । इति मक् ।)आर्द्रेन्धनप्रभवः । धूँया इति भाषा । तत्-पर्य्यायः । भम्भः २ मरुद्बाहः ३ खतमालः ४शिखिध्वजः ५ अग्निवाहः ६ तरी ७ । इतित्रिकाण्डशेषः ॥
 (यथा,  रघुः । ७ । २६ ।“हविःशमीपल्लवलाजगन्धीपुण्यः कृशानोरुदियाय धूमः ॥
”)अस्य गुणः । वातपित्तवृद्धिकारित्वम् । इतिराजवल्लभः ॥
 स च मेघाञ्जनयोर्जनकः ॥
 (यथा, मेघदूते । ५ ।“धूमज्योतिःसलिलमरुतां सन्निपातः क्व सेघः ॥
”भीमादिवदुत्तरपदलोपे धूमकेतुः । यथा,  गर्गः ।“उल्कापाते च त्रिदिनं धूमे पञ्चदिनानि च ॥
”उद्गारजवायुविशेषः । चोँया ढेँकुर इतिभाषा ॥
 यथा,  आह्निकतत्त्वधृतवचनम् ।“धूमोद्गारे तथा वान्ते क्षुरकर्म्मणि मैथुने ॥
”चिकित्साविशेषः । यथा,  --“श्वेता ज्योतिष्मती चैव हरितालं मनःशिला ।गन्धाश्चागुरुपत्राद्या धूमो मूर्द्धविरेचनम् ॥
गौरवं शिरसः शूलं पीनसार्द्धावभेदकौ ।कर्णाक्षिशूलं कासश्च हिक्काश्वासौ गलग्रहः ॥
दन्तदौर्ब्बल्यमास्रावः स्रोतोघ्राणाक्षिदोषजः ।पूतिघ्राणास्यगन्धश्च दन्तशूलमरोचकः ॥
हनुमन्याग्रहः कण्डूः क्रिमयः पाण्डुता मुखे ।श्लेष्मप्रसेको वैस्वर्य्यं गलशुण्ठ्युपजिह्विका ॥
खालित्यं पिञ्जरत्वञ्च केशानां पतनन्तथा ।क्षवथुश्चातितन्द्रा च बुद्धेर्मोहोऽतिनिद्रता ॥
धूमपानात् प्रशाम्यन्ति बलं भवति चाधिकम् ।शिरोरुहकपालानामिन्द्रियाणां स्वरस्य च ॥
”“स्नात्वा भुक्त्वा समुल्लिख्य क्षुत्त्वा दन्तान्विघृष्य च ।नावनाञ्जननिद्रान्ते चात्मवान् धूमपो भवेत् ॥
तथा वातकफात्मानो न भवन्त्यूर्द्ध्वजत्रुजाः ।रोगास्तस्य तु पेयाः स्युरापानास्त्रिस्त्रयस्त्रयः ॥
परं द्विकालपायी स्यादह्नः कालेषु बुद्धिमान् ।प्रयोगे स्नैहिके त्वेकं वैरेच्यं त्रिश्चतुःपिबेत् ॥
हृत्कण्ठेन्द्रियसंशुद्धिर्लघुत्वं शिरसः शमः ।यथेरितानां दोषाणां सम्यक् पीतस्य लक्षणम् ॥
व्याधिर्यमान्द्यं मूकत्वं रक्तपित्तं शिरोभ्रमम् ।अकाले चातिपीतश्च धूमः कुर्य्यादुपद्रवान् ॥
”“न विरिक्तः पिबेद्धूमं न कृते वस्तिकर्म्मणि ।न रक्ती न विषेणार्त्तो न शोची न च गर्भिणी ॥
न श्रमे न मदे नामे न पित्ते न प्रजागरे ।न मूर्च्छा भ्रमतृष्णासु न क्षीणे नापि च क्षते ॥
न मद्यदुग्धे पीत्वा च न स्नेहं नच माक्षिकम् ।धूमं न भुक्त्वा दध्ना च न रुक्षः क्रुद्ध एव च ॥
न तालुशोषे तिमिरे शिरस्यभिहते न च ।न शङ्खके न रोहिण्यां न मेहे न मदात्यये ॥
एषु धूममकालेषु मोहात् पिबति यो नरः ।रोगास्तस्य प्रवर्द्धन्ते दारुणा धूमविभ्रमात् ॥
”इति चरके सूत्रस्थाने पञ्चमेऽध्याये ॥
“धूमः पञ्चविधो भवति तद्यथा,  प्रायोगिकःस्नेहनो वैरेचनः कासघ्नो वामनीयश्चेति ।तत्रैलादिना कुष्ठतगरवर्गेण श्लक्ष्णपिष्टेनद्वादशाङ्गुलं शरकाण्डं क्षौमेणाष्टाङ्गुलं वेष्ट-यित्वा लेपयेदेषा वर्त्तिः प्रायोगिके । स्नेहफल-सारमधूच्छिष्टसर्ज्जरसगुग्गुलुप्रभृतिभिः स्नेह-मिश्रैः स्नेहने । शिरोविरेचनद्रव्यैर्वैरेचने । बृहती-कण्टकारिकात्रिकटुककासमर्द्दहिङ्ग्विङ्गुदीत्वङ्-मनःशिलाच्छिन्नरुहाकर्कटशृङ्गीप्रभृतिभिः कास-हरैश्च कासघ्ने । स्नायुचर्म्मखुरशृङ्गकर्कट-कास्थिशुष्कमत्स्यवल्लूरकृमिप्रभृतिभिर्वामनीयैश्चवामनीये ॥
”“मुखेन तं पिबेत् पूर्व्वं नासिकाभ्यां ततः पिबेत् ।मुखपीतं मुखेनैव वमेत् पीतञ्च नासया ॥
मुखेन धूममादाय नासिकाभ्यां न निर्हरेत् ।तेन हि प्रतिलोमेन दृष्टिस्तत्र विहन्यते ॥
”“अकालपीतः कुरुते भ्रममूर्च्छाशिरोरुजः ।घ्राणश्रोत्राक्षिजिह्वानामुपघातञ्च दारुणम् ॥
”“तत्र स्नेहनो वातं शमयति स्नेहादुपलेपाच्च ।वैरेचनः श्लेष्माणमुत्क्लेश्यापकर्षति रौक्ष्यात्तै-क्ष्णादौष्ण्याद्वैषद्याच्च । प्रायोगिकः श्लेष्माण-मुत्क्लेशयत्युत्क्लिष्टं चापकर्षति साधारणत्वात्पूर्व्वाभ्यामिति ॥
”“नरो धूमोपयोगाच्च प्रसन्नेन्द्रियवाङ्मनाः ।दृढकेशद्बिजश्मश्रुसुगन्धिविशदाननः ॥
”“प्रायोगिकं त्रींस्त्रीनुच्छ्वासानाददीत । मुख-नासिकाभ्याञ्च पर्य्यायांस्त्रींश्चतुरो वेति ॥
स्नैहिकं यावदश्रुप्रवृत्तिः वैरेचनिकमादोषदर्श-नात् । तिलतण्डुलयवागू पीतेन पातव्यो वाम-नीयः ग्रासान्तरेषु कासघ्न इति ।” इति सुश्रुतेचिकित्सितस्थाने ४० अध्यायः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 धूम पु०
  धूनीते धू--कम्पे मक् । सार्द्रेन्धनवह्निजाते मेघा-ञ्जनयोर्जनके (धूँया) ख्याते पदार्थे “सहजमलिनवक्र-भावभाजां भवति भवः प्रभवात्मनाशहेतुः । जलधरपदवीमवाप्य धूमोज्वलनविनाशमनु प्रयाति नाशम्” प्रबो०“सधूमदीप्ताग्निरुचीनि रेजुः” भट्टिः “धूमज्योतिः-सलिलमरुतां सन्निपातः क्व मेघः” मेघ० “पुनानं पवना-द्धुतैर्धूमैराहुतिगन्धिभिः” रघुः । भीमो भीमसेनवत् धूम-केतुशब्दस्योत्तरपदलोपः । २ धूमकेतौ ३ उल्कापाते च“त्रिदिनं धूमे पञ्च दिनानि गर्गः” । ४ अग्निमान्द्यसूचकेवायुभेदे (चोओंया ढेकुर) “धूमोद्गारे तथा वान्ते क्षुर-कर्मणि मैथुने” आह्निकत० । जाठराग्नेर्मान्द्ये हि अन्न-पाकस्यासम्भवात् जठरानलस्य दीप्त्यभावेन ततो धूमइवोद्गीर्यते इति लोकप्रसिद्धिः । सुश्रुतोक्ते ५ धूमपानेच धूमपानशब्दे दृश्यम् । ६ ऋषिभेदे ततः गर्गा० गोत्रेयञ् । धौम्य धूमर्षिगोत्रापत्रे पुंस्त्री । स च युधि-ष्ठिरस्य पुरोहितः धौम्यशब्दे दृश्यम् । अश्वा० फञ् ।धोमायन तद्गोत्रापत्ये पुंस्त्री० । ७ देशभेदे । देशबाचिन-स्ततः धूमा० भवार्थे वुञ् । धौमक तत्र भवे त्रि०
  ।

Capeller

German

 धूम॑ m.
  Rauch,  Dampf.  Abstr. धूमता f.
 

Grassman

German

 dhūmá,  m.,  Rauch [von dhū],  vgl. arcád-dhūma.
-ás {365, 3}
 {443, 6}
 {519, 3}.
-ám {36, 9}
 {164, 43}
 {263, 9}
 {302, 2}
 {518, 1}
 {871, 7}.
-éna {489, 6}.
-ā́sas {532, 3}.

Burnouf

French

 धूम धूम m.
  (धू
 sfx. म) fumée.
		 Gr.
θῦμα
 lat. fumus
 lith. dûmai.
धूमकेतन m.
  et धूमकेतु m.
  le feu
 Agni [qui a
pour drapeau la fumée].
		 Comète,  étoile filante,  météore igné.
		 Ketu ou le nœud descendant.
धूमध्वज m.
  le feu.
धूमप्रभा f.
  une des divisions de l'enfer.
धूममहिषी f.
  brouillard,  brume.
धूमयोनि m.
  nuage.
धूमल a. (sfx. ल) qui est de la couleur ou de la nature
de la fumée
		 rouge foncé,  pourpre. -- S. m.
  la pourpre.
धूमाभ m.
  (आ
 भा) mms.
धूमायामि [dénom.  de धूम] fumer.
धूमाययामि (c. de धूमायामि) faire fumer.
धूमिखा f.
  (sfx. इक) brouillard,  vapeur.
धूमिन् a. (sfx. इन्) fumeux,  vaporeux.
धूमोर्णा f.
  (ऊर्ण) surn.  de l'épouse de Yama.

Stchoupak

French

 धूम-
 m.
  fumée 
 vapeur,  brouillard 
 -क- ifc. id. 
 -ता- f.
 
état de fumée,  de vapeur 
 -मय- -ई- a. qui consiste en fumée,  en
vapeur 
 -वन्त्- a. fumeux,  fumant.
°केतन- (qui a la fumée pour insigne) m.
  feu 
 °केतु- id. 
 n.
  du
soleil 
 d'un Yakṣa.
°ग्राह- m.
  n.
  de Rāhu.
°जाल- nt. masse de fumée,  nuage de fumée.
°प- a. buveur de fumée,  qui se nourrit de fumée (à titre de
pénitence) 
 ép. d'un Śūdra ascète.
°पथ- (qui prend le chemin de la fumée) m.
  offrande (dans le feu), 
sacrifice 
 pratiques religieuses en général.
°पल्लव- m.
  traînée de fumée.
°पात- m.
  jet de fumée.
°प्राश- a. qui se nourrit de fumée (cf.  °प-).
°योनि- m.
  f.
  nuage.
°लता- f.
  tourbillon de fumée.
°लेखा- f.
  fille d'un Yakṣa.
धूमानुबन्ध- m.
  fumée épaisse,  nuage de fumée.
धूमोद्गम- धूमोद्गार- m.
  colonne de fumée ou de vapeur.
धूमोष्ण-योनि- f.
  = °योनि।

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.