| YouTube Channel

धूनना (dhUnanA)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“धूञ् कम्पने”@} 2 ‘धूनयति धवति धवते, धुनोति धुनुते, धुनाति च धुनीते।
धूनोति धूनुते स्युः पदानि कम्पे, विधूनने धुवति।।’ 3 इति देवः।
धावकः-विका, 4 धूनकः-निका, 5 दुधूषकः-षिका, दोधूयकः-यिका
6 धोता-धविता-त्री, धूनयिता-त्री, दुधूषिता-त्री, दोधूयिता-त्री
7 धून्वन्-ती, 8 धूनयन्-न्ती, दुधूषन्-न्ती
-- धोष्यन्-धविष्यन्-न्ती-ती, दुधूषिष्यन्-न्ती-ती
-- धून्वानः, -- दुधूषमाणः, 9 दोधूयमानः
धोष्यमाणः-धविष्यमाणः, -- दुधूषिष्यमाणः, दोधूयिष्यमाणः
प्रधूः-प्रध्वौ-प्रध्वः
-- -- 10 धूतम्- 11 धूतः-धूतवान्, धूनितः, दुधूषितः, दोधूयितः-तवान्
12 धवः, 13 धवनः, 14 परिधावी, धूनः, दुधूषुः, दोधुवः
धोतव्यम्-धवितव्यम्, धूनयितव्यम्, दुधूषितव्यम्, दोधूयितव्यम्
15 धवनीयम्, धूननीयम्, दुधूषणीयम्, दोधूयनीयम्
धव्यम्-अवश्यधाव्यम्, धून्यम्, दुधूष्यम्, दोधूय्यम्
ईषद्धवः-दुर्धवः-सुधवः
-- -- धूयमानः, धून्यमानः, दुधूष्यमाणः, दोधूय्यमानः
16 धवः, धूनः, दुधूषः, दोधूयः
धोतुम्- 17 विधवितुम्, दुधूषितुम्, दोधूयितुम्
धूतिः, धूनना, दुधूषा, दोधूया
धवनम्, धूननम्, दुधूषणम्, दोधूयनम्
धूत्वा, धूनयित्वा, दुधूषित्वा, दोधूयित्वा
विधूय, विधून्य, विदुधूष्य, विदोधूय्य
धावम् २, धूत्वा २, धूनम् २, धूनयित्वा २, दुधूषम् २, दुधूषित्वा २, दोधूयम् २
दोधूयित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (९०६)
02
=>
 (५-स्वादिः-१२५५। अक। वेट्। उभ।)
03
=>
 (श्लो। २६)
04
=>
 [[१। ‘धूञ्प्रीञोर्नुग्वक्तव्यः’ (वा। ७-३-३७) इति ण्यन्ते सर्वत्र नुगागमः। लघूपधत्वा- भावान्न गुणः।]]
05
=>
 [[२। पुरस्तात् प्रतिषेधकाण्डारम्भसामर्थ्यात्’ ‘सनि ग्रहगुहोश्च’ (७-२-१२) इतीण्नि- षेधः। ‘इको झल्’ (१-२-९) इति सनः कित्त्वान्न गुणः। एवं सन्नन्ते सवत्र ज्ञेयम्।]]
06
=>
 [[३। ‘स्वरतिसूतिसूयतिधूञूदितो वा’ (७-२-४४) इति वलादेरार्धधातुकस्येड्विकल्पः। एवं तव्यदादिष्वपि ज्ञेयम्।]]
07
=>
 [[४। शतरि, ‘स्वादिभ्यः--’ (३-१-७३) इति श्नुप्रत्ययः। ‘हुश्नुवोः सार्वधातुके’ (६-४-८७) इति यण्। एवं धून्वानः इत्यत्रापि प्रक्रिया ज्ञेया।]]
08
=>
 [[५। ण्यन्तात् ‘निगरणचलनार्थेभ्यः--’ (१-३-८७) इति नित्यं शतैव। न शानच्।]]
09
=>
 [[आ। ‘दोधूयमानं विविधोर्मियोगात् छायागरुत्मन्तमवेक्ष्य भीताः।’ या। अ। १८। ९६।]]
10
=>
 [[६। निष्ठायाम्, ‘श्रयुकः क्किति’ (७-२-११) इति नित्यमिण्निषेधः।]]
11
=>
 [[B। ‘कुब्जा कृतारिबलमैक्षत वृण्वती सा पात्रं समीरधुतसौरभधूतभृङ्गम्।।’ धा। का। २। ६८।]]
12
=>
 [[७। धूनयति = कप्पयतीत्यर्थेऽन्तर्भावितण्यन्तादस्मात् कर्तरि पचाद्यचि रूपमेवम्।]]
13
=>
 [[८। निमित्तभेदेनास्य धातोरकर्मकत्वे, ‘चलनशब्दार्थादकर्मकाद् युच्’ (३-२-१४८) इति तच्छीलादिषु कर्तृषु युच्प्रत्ययः।]]
14
=>
 [[९। ताच्छील्ये णिनिप्रत्यये रूपमेवम्।]]
15
=>
 [पृष्ठम्०८०२+ २४]
16
=>
 [[१। भावे, ‘ॠदोरप्’ (३-३-५७) इत्यप्प्रत्ययः।]]
17
=>
 [[आ। ‘स मायानामगात् सोता कपेर्विधवितुं द्युतिम्।।’ भ। का। ९। २८।]]
1 {@“धूञ् कम्पने”@} 2 आधृषीयः।
‘धूनयति धवति धवते, धुनोति धुनुते, धुनाति च धुनीते।
धूनोति धूनुते स्युः पदानि कम्पे, विधूनने धुवति।।’ 3 इति देवः।
धूनकः-निका, 4 धावकः-विका, दुधूनयिषकः-षिका
धूनयिता-त्री, दुधूनयिषिता-त्री, धूनयन्-न्ती, दुधूनयिषन्-न्ती
धूनयिष्यन्-न्ती-ती, दुधूनयिषिष्यन्-न्ती-ती
धूनयमानः, दुधूनयिषयमाणः, धूनयिष्यमाणः, दुधूनयि- षिष्यमाणः, धूनितम्-धावितम् 5 -तः-तवान्, दुधूनयिषितः-तवान्
धूनः, दुधूनयिषुः
धूनयितव्यम्, दुधूनयिषितव्यम्
धूननीयम्, दुधूनयिषणीयम्, धून्यम्, दुधूनयिष्यम्
ईषद्धूनः-दुर्धूनः-सुधूनः
धून्यमानः, दुधूनयिष्यमाणः
धूनः, दुधूनयिषः
धूनयितुम्, दुधूनयिषितुम्
धूनना, दुधूनयिषा
धूननम्, दुधूनयिषणम्, धूनयित्वा, दुधूनयिषित्वा, प्रधून्य, प्रदुधूनयिष्य, धूनम् २ -धूनयित्वा २, दुधूनयिषम् २
दुधूनयिषित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (९०८)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१८३६। अक। सेट्। उभ।)
03
=>
 (श्लो। २६)
04
=>
 [[१। ‘धूञ्प्रीञोर्नुग् वक्तव्यः’ (वा। ७-३-३७) इत्यत्र प्रीञा साहचर्यात् क्र्यादेरेव ग्रहणमिति पक्षे, ‘हेतुमण्ण्यन्तादेव नुगागमः, न तु स्वार्थण्यन्तात्’ इति पर्यव- सानात्, अस्य धातोः स्वार्थण्यन्तत्वात् नुगभावे रूपमेवम्। एवमेव तृजादिष्वपि। अत्र पक्षे धावयिता-त्री, इत्यादीनि रूपाणि ज्ञेयानि।]]
05
=>
 [[आ। ‘कूटाद्येषु हतेषु धावितमतिष्वन्येषु धावत्सु च स्वैरं तत्र जनान् प्रयन् विगलितश्रन्थान् कचान् ग्रन्थयन्।।’ धा। का। ३। ५१।]]