| YouTube Channel

धूतपाप (dhUtapApa)

 
शब्दसागरः
English
धूतपाप
mfn.
 (-षः-षा-षं) Pure, free from sin.
E.
 धूत shaken, पाप sin.
Monier Williams Cologne
English
धूत—पाप
mfn.
=
 -कल्मष,
R.
destroying sin,
MW.
Apte Hindi
Hindi
धूतपाप
वि* धूत- पाप -
"जिसने अपने पाप उतार फेंके हैं, पापमुक्त"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
धूतपाप
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದ
व्युत्पत्तिः - > धूतं त्यक्तं पापं येन
L R Vaidya
English
DUta-pApa {% a. %} who has shaken off his sins.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
धूतपाप
त्रि०
 धूतं त्यक्तं पापं येन । १ त्यक्तपापे २ वेदशिरसोमुनेः शुचिनामाप्सरोजातायां कन्यायां स्त्री तस्या एवधर्मशापेन चन्द्रशिलात्मकतया नदीरूपेण प्रादुर्भावात्तद्रूपायां काशीस्थायां ३ नद्याञ्च स्त्री तत्कथा ।काशीखण्ड ५१ अ० यथा“पुरा वेदशिरा नाम मुनिरासीन्महातपाः । भृगुवंश-समुत्पन्नो मूर्त्तो वेद इवापरः । तपस्यतस्तस्य मुनेः पुरो-दृग्गोचरं गता । शुचिरप्सरसां श्रेष्ठा रूपलावण्य-शालिनी । तस्यादर्शनमात्रेण परिक्षुब्धं मुनेर्मनः ।चस्कन्द स मुनिस्तूर्णं साथ भीता वराप्सराः” इत्युपक्रमे“इदानीं शृणु कल्याणि! कर्त्तव्यं यत् त्वया शुचे ।अमोघवीजा हि वयं तद्वीजमुररीकुरु । एतस्मिन्रक्षिते वीर्य्ये परिस्कन्ने त्वदीक्षणात् । त्वमावहभवित्र्यत्र कन्यारत्नं महाशुचे! । इत्युक्त्वा तेन मुनिनापुनर्जातेव साप्सराः । महाप्रसाद इत्युक्त्वा मुनेः शुक्र-मजीगिलत् । अथ कालेन दिव्यस्त्री कन्यारत्नमजीजनत् ।अतीव नयनानन्दि निधानं रूपजेयसाम् । शुचिरप्स-रसां श्रेष्ठा जगाम त्रिदशालयम् । ताञ्च वेदशिराःकन्यां स्नेहेन समवर्द्धयत् । क्षीरेण, स्वाश्रमस्थायाहरिण्या हरिणीक्षणाम् । मुनिर्नाम ददौ तस्यैधूतपापेति चार्थवत्” । ततः पितुरुपदेशेन तपश्चरणेतस्या ब्रह्मतो वरप्राप्तिः धर्मशापेन नदीभावप्राप्तिरित्यादिकथा तत्रैवाध्याये यथा“धूतपापोवाच । पितामह! वरो मह्यं यदि देयो वर-प्रद! । सर्वेभ्यः पावनेभ्योऽपि कुरु मामतिपावनीम् ।स्रष्टा तदिष्टमाकर्ण्य नितरां तुष्टमानसः । प्रत्युवाच चतां बालां विमलां विमलैषिणीम् । ब्रह्मोवाच धूयपापे!पवित्रासि यानि सन्त्यत्र सर्वतः । तेभ्यः परित्रमतुलंत्वमाध वरतो मम । तिस्रः काट्यर्द्धकोटी च सन्ति-तीर्थान्यनेकशः । दिवि भुव्यन्तरीक्षे च पावनान्युत्तरो-त्तरम् । तानि सर्वाणि तीर्थानि” त्वत्तनौ प्रतिलोम वै ।वसन्तु मम वाक्येन भव सर्वातिपावनी । इत्युक्त्वान्त-र्द्धधे वेधाः सापि निर्धूतकल्मषा । धूतपापोटजं प्राप्ता-ऽथोवेदशिरसः पितुः । कदाचित्तां समालोक्य खेल-न्तीमुटजाजिरे । धर्मस्तत्तपसा हृष्टः प्रार्थयामास कन्य-काम् । धर्म उवाच । पृथुश्रोणि! विशालाक्षि! क्षामो-दरि! शुभानने! । क्रीतः स्वरूपसम्पत्त्या त्वयाहं देहिमे रतिम् । नितरां बाधते कामस्त्वत्कृते मां सुलोचने! ।इत्थं सुसाम्ना सा तेन प्रार्थितेत्यसकृद्रहः । उवाच सापिता दाता तं प्रार्थय सुदुर्मते! । पितृप्रदेया यत् कन्याश्रुतिरेषा सनातनी । निशम्येति वचो धर्मो भाविनो-ऽर्थस्य गौरवात् । पुनर्निर्बन्धयाञ्चक्रेऽपधृतिर्धृतिशा-लिनीम् । धर्म उवाच । न प्रार्थयेऽहं सुभगे! पितरं तव-सुन्दरि! । गान्धर्वेण विवाहेन कुरु मे त्वं समीहितम् ।इति निर्बन्धवद्वाक्यं सा निशम्य कुमारिका । पितुःकन्या फलं दित्सुः पुनराहेति तं द्विजम् । अरे जडमते!मा त्वं पुनर्व्रूहीति याह्यतः । इत्युक्तोऽपि कुमार्य्या-स नातिष्ठन्मदनातुरः । ततः शशाप तं बाला प्रबला तप-सोबलात् । जडोऽस्यतितरां यस्माज्जलाधारो नदो भव ।इति शप्तस्तया सोऽथ तां शशाप क्रुधान्वितः । कठोर-हृदये! त्वं तु शिला भव सुदुर्मते! स्कन्द उवाच ।इत्यन्योऽन्यस्य शापेन मुने! धर्मनदोऽभवत् । अवि०मुक्ते महाक्षेत्रे ख्यातो धर्मनदो महान् । साप्याहपितरं त्रस्ता स्वशिलात्वस्य कारणम् । ध्यानेन धर्मंविज्ञाय मुनिः कन्यामथाब्रवीत् । मा भैः पुत्रि! करिष्यामितव सर्वं शुभोदयम् । तच्छापो नान्यथा भूयाच्चन्द्रकान्त०शिला भव । चन्द्रोदयमनुप्राप्य द्रवीभूता तनुस्तव । नदी०भव सुते! साध्वि! धूतपापेति विश्रुता । स च धर्मो नदःकन्ये! तव भर्त्ता सुशोभनः । तैर्गुणैः परिपूर्णाङ्गो येगुणाः प्रार्थितास्त्वया । अन्यच्च शृणु सद्वुद्धे! ममापितपसोबलात् । द्वैरूप्यं भवतोर्भावि प्राकृतञ्च द्रवञ्चरम् ।इत्याश्वास्य पिता तां तु धूतपापां परन्तपः । चन्द्रका-न्तशिलाभूतामनुजग्राह बुद्धिमान् । तदारभ्य मुने!काश्यां ख्यातो धर्मनदो ह्रदः । धर्मोद्रवस्वरूपेण महा-पातकनाशनः । धुनी च धूतपापा सा सर्वतीर्थमयीशुभा” । “किरणा धूतपापा च तस्मिन् धर्मनदे शुभे ।अवन्त्यौ पापसंहर्त्र्यौ वाराणस्यां शुभद्रवे । ततोभागीरथी प्राप्ता तेन दैलीपिना सह । भागीरथ्यासहायाता यमुना च सरस्वती । किरणा धूतपापा चपूर्ण्यतीर्थे सरस्वती । गङ्गा च यमुना चैव पञ्च नद्यःप्रकीर्त्तिताः” । “करीषिणीं चित्रवहां चित्रसेनाञ्चनिम्नगाम् । गोमतीं धूतपापाञ्च गण्डकीञ्च महानदीम्”भा० भी० ९ अ० ।