धुर्य (dhurya)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 धुर्य्य mfn.
   (-र्य्यः-र्य्या-र्य्यं) Fit for a burthen,  adopted to it,  &c.
	 m.
  (-र्य्यः)
1. A beast of burthen. 
	 2. minister,  a charged affairs.
	 3. A house.
E.
  धुर् a burthen,  यत् aff.
  

Capeller Eng

English

 धु॑र्य a.
  fit to be yoked or harnessed,  draught
 being at
the top of (—°)
 eminent,  highest,  best.  — m.
  beast for draught
chief,  foreman
 n.
  fore-part of the pole.

Yates

English

 धुर्य्य (र्य्यः) 1.
m.
  Idem. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

धुर्य 	-	 dhurya 	-	 adj.
  	-	  being at the head of
धुर्य 	-	 dhurya 	-	 adj.
  	-	  eminently fit for or distinguished by
धुर्य 	-	 dhurya 	-	 adj.
  	-	  best
धुर्य 	-	 dhurya 	-	 adj.
  	-	  foremost
धुर्य 	-	 dhurya 	-	 adj.
  	-	  fit to be harnessed
धुर्य 	-	 dhurya 	-	 adj.
  	-	  able to draw or bear
धुर्य 	-	 dhurya 	-	 m.
  	-	  horse
धुर्य 	-	 dhurya 	-	 m.
  	-	  beast of burden
धुर्य 	-	 dhurya 	-	 m.
  	-	  chief
धुर्य 	-	 dhurya 	-	 m.
  	-	  kind of medic. plant
धुर्य 	-	 dhurya 	-	 m.
  	-	  minister
धुर्य 	-	 dhurya 	-	 m.
  	-	  leader
धुर्य 	-	 dhurya 	-	 m.
  	-	  bullock
धुर्य 	-	 dhurya 	-	 m.
  	-	  charge d'affaires
धुर्य 	-	 dhurya 	-	 n.
  	-	  forepart of a pole

 
   धुर्य  dhurya m.
   charge d'affaires  
   निसृष्टार्थ  nisRSTArtha m.
   charge d'affaires     
            

Wilson

English

 धुर्य्य
mfn.
   (-र्य्यः-र्य्या-र्य्यं) Fit for a burthen,  adapted to it,  &c.
m.
  (-र्य्यः)
1 A beast of burthen. 
2 A minister,  a charge d'affaires.
3 A horse.
E.
  धुर् a burthen,  यत् aff.
  

Apte

English

धुर्य [dhurya],  a.
  [धुरं वहति,  यत्]

Fit for a burden,  able to bear a burden &c.
 

Fit to be entrusted with important duties.

Standing at the head,  chief,  foremost
 see below.

र्यः A beast of burden. 

A horse or bullock yoked to the pole of a carriage
 नाविनीतैर्व्रजेद् धुर्यैः Ms.*
  4.67
 येनेदं ध्रियते विश्वं धुर्यैर्यानमिवाध्वनि Ku.*
  6.76
 धुर्यान् विश्रामयेति R.*
  1.54
6.78
17.19.

One who carries a burden (of responsibility)
 तस्या भवानपरधुर्यपदावलम्बी R.*
  5.66.

A chief,  leader,  head
 न हि सति कुलधुर्ये सूर्यवंश्या गृहाय R.*
  7.71.

A minister,  one charged with important duties
 ततो युगंधराख्यस्य हस्ते धुर्यस्य मन्त्रिणः Ks.*
  9.14.

An epithet of Viṣṇu. -र्यम् The forepart of a pole. Comp.
   -वाहः a beast for draught.

Apte 1890

English

 धुर्य a. [धुरं वहति,  यत्] 1 Fit for a burden,  able to bear a burden &c. 
2 Fit to be entrusted with important duties. 
3 Standing at the head,  chief,  foremost
 see below. 
र्यः 1 A beast of burden. 
2 A horse or bullock yoked to the pole of a carriage
 नाविनीतैर्व्रजेद् धुर्यैः Ms. 4. 67
 येनेदं ध्रियते विश्वं धुर्यैर्यानमिवाध्वनि Ku. 6. 76
 धुर्यान् विश्रामयेति R. 1. 54,  6. 78
 17. 19. 
3 One who carries a burden (of responsibility)
 R. 5. 66. 
4 A chief,  leader,  head
 न हि सति कुलधुर्ये सूर्यवंश्या गृहाय R. 7. 71. 
5 A minister,  one charged with important duties. 
6 An epithet of Viṣṇu. 
र्यं The forepart of a pole. 

Monier Williams Cologne

English

 धु॑र्य mfn.
   (w.r. धूर्य) fit to be harnessed,  able to draw or bear (Pāṇ.  iv,  4,  77)

 being at the head of,  foremost,  best,  AV.
  
 MBh.
   &c.
  

 eminently fit for or distinguished by (comp. ),  Bālar.
  iii,  2/3

 धु॑र्य m.
  beast of burden,  horse,  bullock &c.
  ,  Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 minister,  charge d'affaires,  W.
  (with मन्त्रिन्,  Kathās.
  ix,  14)

 leader,  chief (cf.   कुल-),  MBh.
   &c.
  

 a kind of medic.
   plant (=  ऋषभ),  L.
 

 धु॑र्य n.
  forepart of a pole,  R.
 

 N.
  of all Stotras except the 3 Pavamānas,  KātyŚr.
  ,  Sch.

Monier Williams 1872

English

 धुर्य or (sometimes wrongly spelt) धूर्य, 
अस्,  आ,  अम्,  fit to be harnessed,  fit for a burden,  able
to bear one,  &c.
 standing at the head,  holding the
first place,  foremost,  best
 a leader
 (अस्),  m. a
beast of burden,  a horse or bullock attached to the
shaft,  shafter
 a leader,  chief (e. g. कुल-धुर्य,  the
chief or leader of a family)
 a minister,  a chargé
d'affaires
 a kind of medicinal plant,  = ऋषभ
(अम्),  n. the fore-part of the pole.

Macdonell

English

 धुर्य dhúr-ya,  a.
  trained to bear burdens,  🞄fit for yoking
 first,  best
 m.
  chief (of,  g.,  🞄—°)
 an adept in (g. or —°)
 beast of burden
 🞄one able to bear the burden of (—°): -tā,  f.
  🞄service.

Benfey

English

 धुर्य धुर् + य (sometimes written
धूर्य धूर्य), 
 I. adj.
 
 1. Able to bear
a burthen,  MBh. 13,  3518.
 2. Being at
the head,  MBh. 4,  1074.
 3. Best,  MBh.
3,  13309.
 II. m.
  A beast of burthen, 
Man.  4,  67.
 III. n.
  The fore-part of
the pole,  Rām.  6,  92,  7.
 -- Comp.
  कुल
-धुर्य, 
 I. adj.
  able to bear the burthen
of a family,  Ragh. 7,  68.
 II. m.
  the
chief of a family,  MBh. 3,  11826.

Apte Hindi

Hindi

धुर्य
वि* - धुर् +  यत्
बोझा सँभालने के योग्य

धुर्य
वि* - धुर् +  यत्
महत्त्वपूर्ण कार्य सौंपे जाने के योग्य

धुर्य
वि* - धुर् +  यत्
"चोटी पर स्थित,  मुख्य,   प्रमुख"

धुर्यः
पुं*
  - धुर् +  यत्
बोझा ढोने का पशु

धुर्यः
पुं*
  - धुर् +  यत्
घोड़ा या बैल जो गाड़ी में जुता हुआ हो

धुर्यः
पुं*
  - धुर् +  यत्
भार को संभालने वाला

धुर्यः
पुं*
  - धुर् +  यत्
"मुख्य,  अग्रणी,   प्रधान"

धुर्यः
पुं*
  - धुर् +  यत्
"मंत्री,  महत्त्वपूर्ण कार्यों पर नियुक्त व्यक्ति"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

धुर्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ್ಣು /ಜಗತ್ತಿನ ಭಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುವ ಪರಮಾತ್ಮ
निष्पत्तिः - > "यत्" (४-४-७७)
व्युत्पत्तिः - > धुरं भुवनभारं वहति
प्रयोगाः - > "स्कन्धः स्कन्दधरो धुर्यः"
उल्लेखाः - > वि० स०
विस्तारः - > "भुवनं धृतवान् धुर्यः" - निरुक्तिः ।
धुर्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಶ್ವ /ಕುದುರೆ
धुर्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೃಷಭ /ಎತ್ತು
व्युत्पत्तिः - > धुरं वहति
प्रयोगाः - > "नाविनीतैर्व्रजेद्धुर्यैर्न च क्षुद्व्याधिपीडितैः" । "येनेदं ध्रियते विश्वं धुर्यैर्यानमिवाध्वनि" ।
उल्लेखाः - > मनु० ४-६७,  कुमा० ६-७६
धुर्य
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಭಾರವನು ಹೊರುವ ಎತ್ತು ಕುದುರೆ ಮೊದಲಾದುವು
निष्पत्तिः - > "यत्" (४-४-७७)
व्युत्पत्तिः - > धुरं वहति
प्रयोगाः - > "धुरन्धरः स्वर्गनिकेतनानां धुर्योत्थितैर्धूसरितो रजोभिः"
उल्लेखाः - > याद० २३-२५
धुर्य
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕಾರ್ಯಭಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುವ /ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುವ
प्रयोगाः - > "प्रगल्भमात्मा धुरि धुर्य वाग्मिनां वनेचराणि सताधिरोपितः"
उल्लेखाः - > किरा० १४-६
धुर्य
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ /ಉತ್ತಮನಾದ
धुर्य
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅಗ್ರಗಣ್ಯ /ಮುಂದಾಳು /ಯಜಮಾನ

L R Vaidya

English

 Durya {% (I) a. (f. र्या) %} 1. Able to bear a burden
 2. able to discharge important duties
 3. standing at the head,  foremost.

 Durya {% (II) m. %} 1. A beast of burden
a horse or bullock yoked to a carriage,  अथ यंतारमादिश्य धुर्यान् विश्रामयेति सः R.i.54,  M.iv.67,  K.S.vi.76
a leader,  a chief,  न हि सति कुलधुर्ये सूर्यवंश्या गृहाय R.vii.71
one who carries a burden,  R.v.66.

Bopp

Latin

 धुर्य (a धुर् s. य) jumentum,  equus. RAGH. 6. 78. 1. 54.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 धुर्य 1. b) Nom. abstr. °ता f. Śiś. 1,  41. 1. धू mit अव,  °धूत verschmäht,  Jātakam. 13. — Mit आ *abschütteln (Sünden u. dgl.),  Mahāvy. 126,  73. — Mit समुद् Z. 5 lies समुद्भूत st. समुद्धूत.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
धुरीणधुर्यधौरेयधौरेयकधुरंधराः ॥ १२६२ ॥
धूर्वहेऽथ गलिर्दुष्टवृषः शक्तोऽप्यधूर्वहः ।
-wordlist-
 
धुरीण (पुं),  धुर्य (पुं),  धौरेय (पुं),  धौरेयक (पुं),  धुरन्धर (पुं),  धूर्वह (पुं),  गलि (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

धुर्य
धुर्य,  धौरेय
धुरं वहति यो धुर्यो धौरेयः स च कथ्यते ॥ २६५ ॥
verse 2.1.1.265
page 0032

नाममाला

Sanskrit

वाह,  अश्व,  तुरग,  वाजिन्,  हय,  धुर्य,  तुरङ्गम,  सप्ति,  अर्वन्,  हरि,  रथ्य
वाहोऽश्वस्तुरगो वाजी हयो धुर्यस्तुरङ्गमः
सप्तिरर्वा हरी रथ्यः सप्ताद्यश्वो मयूखवान् ॥ ५२ ॥
verse 0.1.1.52
page 0028

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 धुर्य्यः,  त्रि,  (धुरं वहतीति । धुर् + “धुरो यड्-ढकौ ।” ४ । ४ । ७७ । इति यत् । “न भकु-च्छुराम् ।” ८ । २ । ७९ । इति न दीर्घः ।)धुरन्धरः । इत्यमरः । २ । ९ । ६५ ॥
 (यथा, रघुः । ५ । ६६ ।“तामेकतस्तव बिभर्त्ति गुरुर्विनिद्र-स्तस्या भवानपरधुर्य्यपदावलम्बी ॥
”श्रेष्ठः । यथा,  भागवते । ४ । २२ । ४९ ।“वण्यस्तु धुर्य्यो महतां संस्थित्याध्यात्मशिक्षया ॥
”ऋषभौषधौ अनडुहि च पुं । इति राजनिर्घण्टः ॥
(अश्वादिरपि । यथा,  महाभारते । ३ ।१९७ । १२ । “पुनरपि चान्योऽप्यश्वार्थी ब्राह्मणआगच्छत् । त्वरितोऽथ तस्मै अपनह्य वामंधुर्य्यमददत् अथ प्रायात् ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 धुर्य्य त्रि०
  धुरं वहति “धुरो यड्ढवौ” पा० यत् ।तद्धितयपरत्वान्न दीर्घः । १ धुर्वहे वृषादौ २ कार्य्यनिर्वाहके“प्रागल्भमात्मा धुरि धुर्य्यवाग्मिनम्” किरा० । “धुर्य्यःकर्मनिर्वाहकः” मल्लि० । “समस्तकार्य्येषु गतेन धु-र्य्यताम” माघः । ३ भारवाहके अमरः । ४ श्रेष्ठेशब्दार्थचि० । ५ वृषभे ६ ऋषभौषधौ च पु०
  राजनि०वृषादौ “नाविनीतैर्व्रजेद्धुर्य्यैः” मनुः । “येनेदं ध्रियतेविश्वं धुर्य्यैर्यानमिवाध्वनि” कुमा० । “रात्रिर्गतामतिमतां वर! मुञ्च शय्यां धात्रा द्विधैव ननु धूर्ज-गतो विभक्ता । तामेकतस्तव विभर्त्ति गुरुर्विनिद्रोयस्या भवानपरधुर्य्यपदावलम्बी” रघुः । ७ विष्णौ पु०
  ।“स्कन्दः स्कन्दधरो धुर्य्यः” विष्णु० । समस्तजन्तुजन्मा-दिलक्षणकार्य्यनिर्वाहकत्वात्तस्य तथात्वम् भाष्ये उक्तम् ।

Capeller

German

 धु॑र्य zum Anspannen geeignet
 an der
Spitze von (—°) befindlich
 der
vorderste,  beste. m.
  Zugtier. n.
  Vorderteil
der Deichsel.

Stchoupak

French

 धुर्य-
 a. qui est à la tête,  le premier,  le meilleur,  éminent, 
distingué 
 capable de porter un fardeau,  fig. digne d'une mission importante, 
apte 
 qui assume des responsabilités 
 m.
  bête de somme,  cheval,  taureau 
chef 
 nt. partie antérieure du brancard 
 -ता- f.
  prééminence,  fonctions
ou qualité de chef 
 -वत् comme une bête de somme.
°वाह- m.
  animal de trait,  bête de somme.
धुर्यासन- nt. siège d'honneur.
धुर्येतर- m.
  cocher (not. d'un char de guerre,  etc.,  où il sert de
second au chef).

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.