| YouTube Channel

धुनी (dhunI)

 
शब्दसागरः
English
धुनी
f.
 (-नी) A river.
E.
 धु to go, affix इन् fem. affix ङीप्
the affix is
sometimes considered as निक् leaving नि, which makes धुनि ut sup.
Yates
English
धुनी (नी) 3.
f.
 Idem.
Wilson
English
धुनी
f.
 (-नी) A river.
E.
 धु to go, affix नुक्, fem. affix ङीप्
the affix is sometimes
considered as निक्, leaving नि, which makes धुनि ut sup.
Monier Williams Cologne
English
धु॑नी
f.
 river (cf. द्यु-धुनि).
Macdonell
English
धुनी dhun-ī,
f.
 river.
Apte Hindi
Hindi
धुनी
स्त्री*
 - धुनि + ङीष्
"नदी, दरिया"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
धुनी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನದಿ /ಹೊಳೆ
निष्पत्तिः - > धूञ् (कम्पने) - "क्विप्" (३-२-१७८) । नुक् पृषो० । "ङीप्" (४-१-५)
व्युत्पत्तिः - > धुनोति वेतसादीन्
L R Vaidya
English
DunI(ni) {% f. %} A river, कतमया पुराणां संहर्तुः सुरधुनि कपर्दोऽधिरुरुहे G.L.22.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
? dhunī (perh. = Pkt. Lex. dhuṇi, Sheth, cf. AMg. jhuṇi, for Skt. dhvani?), sound (?), in -mahatī gāthā-dhunī Divy 〔328.26〕 (prose).
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 नदी, सरित्, तरङ्गिणी, शैवलिनी, तटिनी, धुनी, स्रोतस्वती, द्वीपवती, स्रवन्ती, निम्नगा, आपगा, स्रोतस्विनी, स्रोतोवहा, सागरगामिनी, अपगा, निर्झरिणी, सरस्वती, समुद्रगा, कूलङ्कषा, कूलवती, शैवालिनी, समुद्रकान्ता, सागरगा, रोधोवती, वाहिनी
noun
जलस्य सः प्रवाहः यः पर्वतात् आरभ्य विशिष्टमार्गेण सागरं प्रति गच्छति।
"पर्वतप्रदेशे पाषाणसिकतादिषु नदी मार्गम् आक्रमति ।/ पाणिनेः न नदी गङ्गा यमुना न नदी स्थली।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
नदी हिरण्यवर्णा स्याद्रोधोवक्रा तरङ्गिणी ॥ १०७९ ॥
सिन्धुः शैवलिनी वहा च ह्रदिनी स्रोतस्विनी निम्नगा
स्रोतो निर्झरिणी सरिच्च तटिनी कूलंकषा वाहिनी ।
कर्बुर्द्वीपवती समुद्रदयिताधुन्यौ स्रवन्तीसर-
स्वत्यौ पर्वतजापगा जलधिगा कुल्या च जम्बालिनी ॥ १०८० ॥
-wordlist-
नदी (स्त्री), हिरण्यवर्णा (स्त्री), रोधोवक्रा (स्त्री), तरङ्गिणी (स्त्री), सिन्धु (पुंस्त्री), शैवलिनी (स्त्री), वहा (स्त्री), ह्रदिनी (स्त्री), स्रोतस्विनी (स्त्री), निम्नगा (स्त्री), स्रोतस् (क्ली), निर्झरिणी (स्त्री), सरित् (स्त्री), तटिनी (स्त्री), कूलङ्कषा (स्त्री), वाहिनी (स्त्री), कर्षू (स्त्री), द्वीपवती (स्त्री), समुद्रदयिता (स्त्री), धुनी (स्त्री), स्रवन्ती (स्त्री), सरस्वती (स्त्री), पर्वतजा (स्त्री), जलधिगा (स्त्री), कुल्या (स्त्री), जम्बालिनी (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
सिन्धु
सिन्धु, स्रवन्ती, तटिनी, तरङ्गिणी, नदी, धुनी, निर्झरिणी, निम्नगा, कूलङ्कषा, शैवलिनी, सरस्वती, समुद्रकान्ता, ह्रदिनी, आपगा, स्रोतस्, स्रोतस्विनी, कर्षू, कुल्या, द्वीपवती, सरित्, रोधस्, वप्र, भिद्य, उद्ध्य, नद
सिन्धुः स्रवन्ती तटिनी तरङ्गिणी,
नदी धुनी निर्झरिणी च निम्नगा ।
कूलङ्कषा शैवलिनी सरस्वती,
समुद्रकान्ता ह्रदिनी तथापगा ॥ ६६५ ॥
स्रोतः स्रोतस्विनी कर्षूः कुल्या द्वीपवती सरित् ।
रोधो वप्रस्तु विज्ञेयो भिद्य उद्ध्यो नदः स्मृतः ॥ ६६६ ॥
verse 3.1.1.665
page 0076
नाममाला
Sanskrit
स्रोतस्विनी, धुनी, सिन्धु, स्रवन्ती, निम्नगा, आपगा, नदी, नद, द्विरेफ, सरित्, तरङ्गिणी
स्रोतस्विनी धुनी सिन्धुः स्रवन्ती निम्नगाऽपगा ।
नदी नदो द्विरेफश्च सरिन्नामा तरङ्गिणी ॥ २४ ॥
verse 0.1.1.24
page 0012
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
धुनी,
स्त्री,
 (धुनि + कृदिकारादिति वा ङीष् ।)नदी । इत्यमरः । १ । १० । ३० ॥
(यथा, भागवते । ४ । २९ । ५५ ।“सत्वं विचक्ष्य मृगचेष्टितमात्मनोऽन्त-श्चित्तं नियच्छ हृदि कर्णधुनीञ्च चित्ते ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
धुनि(नी) स्त्री धुनोति वेतसादीन् धु--निक् धूनयतिवेतसान् धूनि--इन् पृषो० ह्रस्वो वा ङीप् वा ।१ नदीमात्रे अमरः । “दिवे दिवे धुनयो यन्त्यर्थम्”ऋ० २ । ३० । २ “धुनयोनद्यः” भा० । “स्वर्धून्यभून्नभसि सापतती निमार्ष्टि” भाग० ८ । २१ । ६ २ असुरभेदे
पु०
 “स्वप्नेनाभ्युप्य चुमुरिं धुनिञ्च” २ । १५ । ९ । “चुमुरिंधुनिम् एतन्नामासुरौ” भा० ३ कम्पके
त्रि०
 ४ जलप्रति-रोधके असुरभेदे
पु०
 “त्वं धुनिरिन्द्र! धुनिमतीः” ऋ० १ ।१७५ । ९ “हे इन्द्र! त्वं धुनिः कम्पयिता शत्रूणामसि अतोधुनिमतीः कम्पनोपेततरङ्गवती । अथ वा धुनिर्नामजलप्रतिरोधकार्यसुरः स एव प्रतिरोघकतयास्ति यासांतादृशीरपः” भा० तरङ्गस्य कम्पनवत्त्वात् धुनित्वम् । धून-यति धू--णिच्--नुक् इन् पृषो० ह्रस्वः । सप्तानां मरुतांमध्ये ५ मरुद्भेदे । ते च मरुतः “उग्रश्च १ भीमश्च २धान्तश्च ३ धुनिश्च ४ । सासह्वां ५ श्चाभियुग्वा ६ च विक्षिपः ७स्वाहा” यजु० ३९ । ७ उक्ताः ।