| YouTube Channel

धुनिः (dhuniH)

 
Apte
English
धुनिः [dhuniḥ] नी [nī], नी
f.
 A river
पुराणां संहर्तुः सुरधुनि कपर्दो$धिरुरुहे G. L.* 22.
Comp.
 -नाथः tho ocean.
Apte 1890
English
धुनिः,
नी f. A river
पुराणां संहर्तुः सुरधुनि कपर्दोऽधिरुरुहे G. L. 22.
Comp.
नाथः the ocean.
Apte Hindi
Hindi
धुनिः
स्त्री*
 - धु + नि
"नदी, दरिया"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 गर्जम्, गर्जः, गर्जनम्, घोषः, घोषणम्, हिङ्कारः, घनध्वनिः, अभिष्टनः, अवक्रन्दः, अवगूरणम्, अवस्वन्यम्, आनर्दम्, आनर्दितम्, आरटि, आरसितम्, उद्गारः, उद्धूतम्, कण्ठीरवः, क्ष्वेडा, धुनिः, धूत्कारः, नर्दः, नर्दनः, नर्दितः, निर्ह्रादः, निवाशः, निह्रादितम्, प्रगर्जनम्, प्रस्वनितम्, महानादः, महाविरावः, मायुः, मेडिः, रटितम्, रम्भः, रम्भम्, रवणः, रवणम्, रवणा, रवतः, रेषणम्, वाशः, वाशनम्, वाशिः, वाश्रः, विरवः, विस्फोटनम्, विस्फूर्जितम्, शुष्मः, समुन्नादः, हुलिहुली, हुंकृतम्
noun
अभिष्टनक्रिया।
"मेघानां गर्जनाभिः सह विद्युद्भिः सह च वर्षा अवर्षत्। "
Tamil
Tamil
து4னி: : து4னீ = ஆறு.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
धुनिः,
स्त्री,
 (धुनोति वेतसादिनदीजातवृक्षा-निति । धु कम्पने + वहुलवचनात् निः स चकित् ।) नदी । इत्यमरटीकायां भरतः ॥
(यथा, ऋग्वेदे । २ । ३० । २ ।“पथोदरन्तीरनुजोषमस्मैदिवे दिवे धुनयो यन्त्यर्थम् ॥
”पुं, जलप्रतिरोधकोऽसुरविशेषः । यथा, तत्रैव ।१ । १७४ । ९ ।“त्वं धुनिरिन्द्रधुनिमतीरृणोरपः सीरान-स्रवन्तीः ॥
”“हे इन्द्र त्वं धुनिः कम्पयिता शत्रूणामसि अतोधुनिमतीः कम्पनोपेततरङ्गवतीः अथवा धुनि-र्नामजलप्रतिरोधकार्य्यसुरः स एव प्रतिबन्धक-तया यासां तादृशीरपः ॥
” इति तद्भाष्येसायनः । धूनयति कम्पयति शत्रूनिति । मरु-द्बिशेषः । यथा, वाजसनेयसंहितायाम् । ३९ । ७ ।“उग्रश्च भीमश्च ध्वान्तश्च धुनिश्च ॥
”कम्पयितरि, त्रि । यथा, ऋग्वेदे । १ । ७९ । १ ।“हिरण्यकेशो रजसोविसारेहिर्धुनिर्वात इवध्रजीमान् ॥
”)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“धुञ् कम्पने”@} 2 3 ‘धूञ् कम्पने’ इति अत्रैव 4 दीर्घान्तं क्षीरस्वामिप्रमृतयः पठन्ति।
तस्य च ण्यन्ते नुगागमे धूनयतीत्यादिरूपं प्रदर्शयन्ति।
स च दीर्घान्तो धातुः सेट्।
‘ऊर्ध्वं धूनोति वायुर्विधृतशवशिरःश्रेणिकुञ्जेषु--’ 5 इति, ‘धूनोति चम्पकवनानि--’ 6 इति च प्रयोगदर्शनात् सोऽप्य- स्तीति ज्ञायते।
अत्र ह्रस्वान्तपाठमादृत्य रूपाणि विलिखितानि।
दीर्घान्तस्य तु यथाक्रममुत्तरत्र लेखनमादृतम्।]] ‘धूनयति धवति धवते धुनोति धुनुते धुनाति च धुनीते।
धूनोति धूनुते स्युः पदानि कम्पे, विधूनने धुवति।।’ 7 इति देवः।
धावकः-विका, धावकः-विका, 8 दुधूषकः-षिका, 9 धूयकः-यिका
10 धोता-त्री, धावयिता-त्री, दुधूषिता-त्री, दोधूयिता-त्री
11 धुन्वन्- 12 ती, धावयन्-न्ती, दुधूषन्-न्ती
-- धोष्यन्-न्ती-ती, धावयिष्यन्-न्ती-ती, दुधूषिष्यन्-न्ती-ती
धुन्वानः, धावयमानः, दुधूषमाणः, दोधूयमानः
धोष्यमाणः, धावयिष्यमाणः, दुधूषिष्यमाणः, दोधूयिष्यमाणः
13 विधुत्-विधुतौ-विधुतः
-- -- 14 धुतम्-धुतः-धुतवान्, धावितः, दुधूषितः, दोधूयितः-तवान्
धवः, 15 धवनः, प्रधावी, धावः, दुधूषुः, 16 दोध्वः
धोतव्यम्, धावयितव्यम्, दुधूषितव्यम्, दोधूयितव्यम्
धवनीयम्, धावनीयम्, दुधूषणीयम्, दोधूयनीयम्
17 धव्यम्, अवश्यधाव्यम्, धाव्यम्, दुधूष्यम्, दोधूय्यम्
18 धूयमानः, धाव्यमानः, दुधूष्यमाणः, दोधूय्यमानः
19 धवः, धावः, दुधूषः, दोधूयः
धोतुम्, धावयितुम्, दुधूषितुम्, दोधूयितुम्
विधुतिः, 20 धुनिः, धावना, दुधूषा, दोधूया
धवनम्, धावनम्, दुधूषणम्, दोधूयनम्
धुत्वा, धावयित्वा, दुधूषित्वा, दोधूयित्वा
विधुत्य, विधाव्य, विदुधूष्य, विदोधूय्य
21 धावम् २, धुत्वा २, धावम् २, धावयित्वा २, दुधूषम् २, दुधूषित्वा २, दोधूयम् २
दोधूयित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (९०३)
02
=>
 (५-स्वादिः-१२५५। सक। अनि। उभ।)
03
=>
 [[[अ]
04
=>
 (स्वादावेव)
05
=>
 (मालतीमाधवे ५-४)
06
=>
 (कविरहस्ये)
07
=>
 (श्लो। २६)
08
=>
 [[१। सन्नन्ताण्ण्वुलि, झलादेः सनः कित्त्वात्, गुणनिषेधः, ‘अज्झनगमाम्--’ (६-४-१६) इति दीर्घः। एवं सन्नन्ते सर्वत्र प्रक्रिया बोध्या।]]
09
=>
 [[२। यङन्ताण्ण्वुलि, ‘अकृत्सार्वधातुकयोः--’ (७-४-२५) इति दीर्घः। अभ्यासे गुणः। यङन्ते सर्वत्रैषैव प्रक्रिया।]]
10
=>
 [पृष्ठम्०७९९+ २६]
11
=>
 [[१। शतरि, ‘स्वादिभ्यः--’ (३-१-७३) इति श्नुप्रत्यये, यणादेशे च रूपम्।]]
12
=>
 [[आ। ‘हेम्नः स्थलीषु परितः परिवृत्य वाजी धुन्वन् वपुः प्रविततायतकेशपङ्क्तिः।’ शि। व। ५। ५५।]]
13
=>
 [[२। क्विपि, ‘ह्रस्वस्य पिति कृति--’ (६-१-७१) इति तुगागमः। ल्यप्यप्येवं ज्ञेयम्।]]
14
=>
 [[B। ‘कुब्जा कृतारिबलमैक्षत वृण्वती सा पात्रं समीरधुतसौरभधूतभृङ्गम्।।’ धा। का। २। ६८।]]
15
=>
 [[३। ‘चलनशब्दार्थादकर्मकात्--’ (३-२-१४८) इति ताच्छीलिको युच्। अकर्मकत्वमपि धातोरस्य विवक्षाभेदेन भवति।]]
16
=>
 [[४। यङन्तात् पचाद्यचि यङो लुकि, यणादेशे रूपमेवम्।]]
17
=>
 [[५। ‘अचो यत्’ (३-१-९७) इति यत्प्रत्यये गुणः, अवादेशश्च। आवश्यकार्थे तु ‘ओरावश्यके’ (३-१-१२५) इति ण्यत्प्रत्यये आवादेशः।]]
18
=>
 [[६। यगन्ताच्छानशि, ‘अकृत्सार्वधातुकयोः--’ (७-४-२५) इति दीर्घः।]]
19
=>
 [[७। ‘ॠदोरप्’ (३-३-५७) इति भावेऽप्प्रत्ययः। घञोऽपवादः।]]
20
=>
 [[८। क्तिनि, बाहुलकात् निप्रत्ययः, ‘ग्लानिः, म्लानिः’ इतिवत्। धुनिः = नदी।]]
21
=>
 [पृष्ठम्०८००+ २८]