| YouTube Channel

धुक्ष (dhukSa)

 
शब्दसागरः
English
धुक्ष r. 1st cl. (धुक्षते)
1. To kindle.
2. To be weary.
3. To live. भ्वा० आ०
अक० अनिट्.
Wilson
English
धुक्ष r. 1st cl. (धुक्षते)
1 To kindle.
2 To be weary.
3 To live.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
धुक्ष्
मूलधातुः:
धुक्ष
धात्वर्थः:
सन्दीपन-क्लेशन-जीवनेषु
गणः:
भ्वादिः
कर्मकत्वं:
सकर्मकः
इट्त्वं:
सेट्
उपग्रहः:
आत्मनेपदी
रूपम्:
धुक्षते
धातुप्रदीपः
Sanskrit
धुक्षँ धुक्ष
मानकरूपान्तरम् - धिक्षँ
धिक्ष संदीपन, क्लेशन, जीवनेषु
- धुक्षते दुधुक्षे संधुक्षणम् धिक्षते ।। 602, 603 ।।
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
धुक्ष, सन्दीपने क्लेशे जीवे इति कविकल्प-द्रुमः
(भ्वां-आत्मं-अकं-सेट् ।) पञ्चमस्वरी ।ङ, धुक्षते वह्निः सन्दीप्यते इत्यर्थः धुक्षते जनःक्लिश्यति जीवति वेत्यर्थः इति दुर्गादासः
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
धुक्ष सन्दीप्तौ क्लेशे जीवने अक० आत्म० धुक्षते अधु-क्षिष्ट दुधुक्षे णिचि धुक्षयति ते “निर्वाणभूयिष्ठमथास्यवीर्यं संधुक्षयन्तीव वपुर्गुणेन” “करेण भानोर्बहुलावसानेसंधुक्ष्यमाणेव शशाङ्कलेखा” कुभा० “सत्वं समदुधुक्षच्च”भट्टिः
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
धुक्षँ धुक्ष
मानकरूपान्तरम् - धिक्षँ
धिक्ष सन्दीपन, क्लेशन, जीवनेषु
- इतो घस्यन्ताः (1432) षट्चत्वारिंशत् सेट आत्मनेपदिनश्च धुक्षते संघुक्षितः 587, 588
धातुवृत्तिः
Sanskrit
धुक्षँ धुक्ष
मानकरूपान्तरम् - धिक्षँ
धिक्ष (अर्थः) सन्दीपन, क्लेशन, जीवनेषु
( धुक्षते दुधुक्षे धुक्षिष्यते धुक्षताम् अधुक्षत धुक्षेत धुक्षिषीष्ट अधुक्षिष्ट दुधुक्षिषते दोघुक्षीति दोधुष्टि ) अनिटि "स्कोः'' इति कलोपः तस्यासिद्धत्वात् लघूपधगुणः ( दोधुक्षि ) अनिट्त्वे "स्को'' इति कलोपे "षढोः कः सति'' इति कतृवे सिपः षत्वम् ( दोघुष्टु दोधुढ्ढि अत्र सेर्हिः, तस्य धित्वे "झलां जश् झशि'' इति डकारः ( दोधुक्षाणि ) लङि तिप्तिसपोर्हल्ड्यादिलोपे पदान्तसंयोगत्वात् कलोपे "झलांजशोन्ते''इति जश्त्वस्य "वावसान'' इति चर्त्वे (अदोधोट् ( धुक्षयति अदुधुक्षत् धुक्षः एवं धिक्षतइतृयादि ) 595
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“धुक्ष सन्दीपनक्लेशनजीवनेषु”@} 2 धुक्षकः-क्षिका, धुक्षकः-क्षिका, दुधुक्षिषकः-षिका, दोधुक्षकः-क्षिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकधिक्षतिवत् 3 ज्ञेयानि।
4 सन्धुक्षमाणः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(९०२)
02
=>
(१-भ्वादिः-६०२। सक। सेट्। आत्म।)
03
=>
(८९८)
04
=>
[[आ। ‘सन्धुक्षमाणमरिधिक्षकमूष्मजालं संवृक्ष्यवेदमतशिक्षकभिक्षुगम्यम्।’ धा। का। १। ७७।]]