| YouTube Channel

धीवर (dhIvara)

 
शब्दसागरः
English
धीवर
m.
 (-रः) A fisherman.
f.
 (-री)
1. A fisherman's wife.
2. A sort of
harpoon for catching fish with.
E.
 धी to hold or gain, (fish, )
Unādi affix ष्वरच्.
Capeller Eng
English
धीवर (f. ई) & °क
m.
 a fisher.
Yates
English
धीवर (रः) 1.
m.
 A fisherman.
f.
 (री)
His wife
a harpoon.
Spoken Sanskrit
English
धीवर - dhIvara -
m.
 - fisherman
धीवर - dhIvara -
m.
 - fisher [ job ]
धीवर - dhIvara -
m.
 - very clever man
धीवर - dhIvara -
n.
 - iron
Wilson
English
धीवर
m.
 (-रः) A fisherman.
f.
 (-री)
1 A fisherman's wife.
2 A sort of harpoon for catching fish with.
E.
 धी to hold or gain, (fish, ) Uṇādi affix ष्वरच्.
Apte
English
धीवरः [dhīvarḥ], A fisherman
मृगमीनसज्जनानां तृणजलसंतोषविहित- वृत्तीनाम् । लुब्धकधीवरपिशुना निष्कारणवैरिणो जगति ॥
Bh.*
 2.61
1.85. -रम् Iron.
री A fisherman's wife. A kind of harpoon for catching fish.
A fish-basket.
Apte 1890
English
धीवरः A fisherman
मृगमीनसज्जनानां तृणजलसंतोषविहितवृत्तीनां । लुब्धकधीवरपिशुना निष्कारणवैरिणो जगति ॥ Bh. 2. 61, 1. 85.
रं Iron.
री 1 A fisherman's wife.
2 A kind of harpoon for catching fish.
3 A fishbasket.
Monier Williams Cologne
English
धीवर a
m.
 a very clever man,
Subh.
(also °रक) a fisherman,
MBh.
Kāv.
&c.
 (as a mixed caste,
Gaut.
 iv, 19)
धीवर
n.
 iron,
L.
धीवर b See above.
Monier Williams 1872
English
धीवर, अस्, m. a fisherman, fisher
(ई), f. a
fisherman's wife
a sort of harpoon for catching fish
a receptacle for fish, a fish-basket
(अम्), n. iron
[cf. तीव्र।]
धीवर धीवर। See col. 1.
Macdonell
English
धीवर dhī-vara,
m.
 very clever man
fisherman 🞄(also -ka,
m.
 )
ī,
f.
 fisherwoman.
Benfey
English
धीवर धीवर,
1.
m.
 A fisherman,
MBh. 2, 784.
2.
f.
 री, A fisherman's
wife, Kathās. 26, 149.
Hindi
Hindi
(पु) एक मछुआरे
Apte Hindi
Hindi
धीवरः
पुं*
 - दधाति मत्स्यान् - धा + ष्वरच्
मछुवा
धीवरम्
नपुं*
 - -
लोहा
Shabdartha Kaustubha
Kannada
धीवर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬೆಸ್ತರವನು /ಮೀನು ಹಿಡಿಯುವವನು
निष्पत्तिः - > डुधाञ् (धारणपोषणयोः) - "ष्वरच्" (उ० ३-१) । ईत्वं निपा० ।
व्युत्पत्तिः - > दधाति मत्स्यान्
प्रयोगाः - > "यतोऽपि निम्नं भवति नयन्ति हि ततो जलम् । यतच्छिद्रं ततश्चापि नयन्ते धीवरा जलम् ॥"
उल्लेखाः - > भा० वन० २०-१७
L R Vaidya
English
DIvara {% (I) m. %} A fisherman, विस्तारितं मकरकेतनधीवरेण Bhartr.i.85, ii.61.
DIvara {% (II) m. %} Iron.
Bopp
Latin
धीवर m. piscator. HIT. 110. 2.
Lanman
English
dhīvara, m.
—1. a very clever or skilful
man
—2. a fisher. [dhī́, 1171.]
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 चतुर, चतुरक, निपुण, निष्ण, निष्णात, विशारद, पटु, प्रवीण, प्राज्ञ, विचक्षण, विदग्ध, पटुमति, पटिष्ठ, पटीयस्, पेशल, प्रणत, प्रतीत, अणुक, अभिज्ञ, उल्लाघ, ऋभु, ऋभुमत्, ऋभुष्ठिर, ऋभ्व, ऋभ्वन्, ऋभ्वस्, करण, कर्मठ, कर्मण्य, कलाप, कलिङ्ग, कल्य, कारयितव्यदक्ष, कुशल, कुशलिन्, कृतकर्मन्, कृतमुख, कृतिन्, कृत्नु, क्रियापटु, छेक, छेकल, छेकाल, तूर्णि, तेजीयस्, धीवन्, धीवर, धृत्वन्, धृषु, नदीष्ण, नयक, नागर, नागरक, नागरिक, निर्ग्रन्थक, निर्ग्रन्थिक, प्रोह, प्रौण, बहुपट, बुध, बुध्द, मतिमत्, मनस्विन्, मर्मज्ञ, विज्ञ, विडङ्ग, विदुर, विद्वल, शिक्व, सुधी, सुविचक्षण, समाप्त
adjective
यः चातुर्येण कार्यं करोति।
"चतुरेण आरक्षकेण अपराद्धानां एकः सङ्घः गृहीतः।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
धीवरे दाशकैवर्तौ बडिशं मत्स्यवेधनम् ।
-wordlist-
धीवर (पुं), दाश (पुं), कैवर्त (पुं), बडिश (क्ली), मत्स्यवेधन (क्ली)
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskrit
--source--
मलयश्चन्दनगिरिः स्थाल्लोहे धीनधीवरे ॥ १५६ ॥
-wordlist-
चन्दनगिरि (पुं), धीन (क्ली), धीवर (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
कैवर्त
कैवर्त, धीवर, दास, मत्स्यबन्धिन्, जालिक
कैवर्तो धीवरो दासो मत्स्यबन्धी तु जालिकः ।
verse 2.1.1.594
page 0067
अमरकोशः
Sanskrit
Word: धीवरः
Root: धीवर
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ fisherman
⇒ fisher [job]
⇒ very clever man
Shloka(s):
1|10|15|2 ► अगाधमतलस्पर्शे कैवर्ते दाशधीवरौ॥ (वारिवर्गः)
3|3|17|8 ► खेटकौ ग्रामफलकौ धीवरेऽपिच जालिकः। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 1|10|15|2 ⇢ कैवर्तः (कैवर्त) (पुं)
➠ 1|10|15|2 ⇢ दाशः (दाश) (पुं) ⇒ wife, slave, mariner, servant, ferryman, fisherman
➠ 1|10|15|2 ⇢ धीवरः (धीवर) (पुं)
➠ 3|3|17|8 ⇢ जालिकः (जालिक) (पुं) ⇒ cheat, spider, catcher, fisherman, deceptive, bird-catcher, living on his net
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ मनुष्यः
अन्यसंबन्धाः ➡ मत्स्यः
उपजीव्य_उपजीवक_भावः ➡ मत्स्यः
जातिः ➡ मनुष्यः
उपाधि ➡ वृत्तिः
स्व_स्वामीसंबन्धः ➡ शणसूत्रजालम्
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
धीवरः,
पुं,
 (दधाति मत्स्यानिति । धा + “छित्वर-च्छत्वरधीवरपीवरेति ।” उणां । ३ । १ । इतिष्वरच् प्रत्ययेन निपातनात् साधुः ।) कैवर्त्तः ।इत्यमरः । १ । १० । १५ ॥
(यथा, महाभारते ।२ । २० । १७ ।“यतो हि निम्नं भवति नयन्ति हि ततो जलम् ।यतश्छिद्रं ततश्चापि नयन्ते धीवरा जलम् ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
धीवर पुंस्त्री दधाति मत्स्यान् जित्वरेत्यादिना नि० ।१ कैवर्त्ते २ तद्भार्य्यायां स्त्री ङीष । सा च बुद्धिकर्मभ्यांयुतस्त्रियाम् धीवरशब्दे दृश्यम् ।
Capeller
German
धीवर (f. ई) u.
°क
m.
 Fischer.
Burnouf
French
धीवर धीवर
m.
 pêcheur. -- F. धीवरी femme de
pêcheur.
Harpon.
Stchoupak
French
धीवर-
-क-
m.
 pêcheur.