| YouTube Channel

धीः (dhIH)

 
Apte
English
धीः [dhīḥ], [ध्यै भावे क्विप् संप्रसारणं च]
(a) Intellect, understanding
धियः समग्रैः स गुणैरुदारधीः
R.*
 3.3
cf.
 कुधी, सुधी
&c.
 धियो यो नः प्रचोदयात् Gāyatrimantra
तत्राज्ञानं धिया नश्येदाभासात्तु घटः स्फुरेत् Vedāntasāra. (b) Mind
दुष्टधी wicked-minded
स्थितधीः किं प्रभाषेत
Bg.*
 2.54
R.*
 3.3.
Idea, imagination, fancy, conception
न धियां पथि वर्तसे
Ku.*
 6.22
ध्यायन्ति चान्यं धिया
Pt.*
 136.
A thought, intention, purpose, propensity
इमामहं वेद न तावकीं धियम्
Ki.*
 1.37.
Devotion, prayer.
A sacrifice.
Knowledge, science.
(in Horoscope) The fifth house from the लग्न.
Comp.
 -इन्द्रियम् an organ of perception (= ज्ञानेन्द्रिय q. v.
मनः कर्णस्तथा नेत्रं रसना च त्वचा सह । नासिका चेति षट् तानि धीन्द्रियाणि प्रचक्षते ॥ -गुणाः (pl. ) intellectual qualities: they are: शुश्रूषा श्रवणं चैव ग्रहणं धारणं तथा । ऊहापोहो$र्थविज्ञानं तत्त्वज्ञानं च धीगुणाः ॥ Kāmandaka. (sing. ) (नमो) अखिलधीगुणाय
Bhāg.*
 8.3.28. -पतिः (धियांपतिः) Bṛihaspati, the preceptor of the gods. -मन्त्रिन्
m.
 ,
सचिवः a minister for counsel (opp. कर्मसचिव 'a minister for action or execution').
a wise or prudent adviser. -विभ्रमः hallucination. -शक्तिः
f.
 intelletual quality or faculty. -सखः a counsellor, adviser, minister.
Apte 1890
English
धीः f. [ध्यै भावे क्विप् संप्रसारणं च] 1 (a) Intellect, understanding
धियः समग्रैः स गुणैरुदारधीः R. 3. 30
cf. कुधी, सुधी &c. (b) Mind
दुष्टधी wicked-minded
Bg. 2. 54
R. 3. 30.
2 Idea, imagination, fancy, conception
न धियां पथि वर्तसे Ku. 6. 22
Pt. 1. 136.
3 A thought, intention, purpose, propensity
Ki. 1. 37.
4 Devotion, prayer.
5 A sacrifice.
6 Knowledge, science.
Comp.
इंद्रियं an organ of perception (= ज्ञानेंद्रिय q. v.)
मनः कर्णस्तथा नेत्रं रसना चत्वचा सह । नासिका चेति षट् तानि धींद्रियाणि प्रचक्षते ॥.
गुणाः (pl.) intellectual qualities: they are:
शुश्रूषा श्रवणं चैव ग्रहणं धारणं तथा । ऊहापोहोर्थविज्ञानं तत्वज्ञानं च धीगुणाः ॥ Kāmandaka.
पतिः (धियांपतिः) Bṛhaspati, the preceptor of the gods.
मंत्रिन् m.,
सचिवः {1} a minister for counsel (opp. कर्मसचिव ‘a minister for action or execution’). {2} a wise or prudent adviser.
शक्तिः f. intellectual quality or faculty.
सखः a counsellor, adviser, minister.
Apte Hindi
Hindi
धीः
स्त्री*
 - "ध्यै + क्विप्, संप्रसारण"
"बुद्धि, समझ"
धीः
स्त्री*
 - "ध्यै + क्विप्, संप्रसारण"
मन
धीः
स्त्री*
 - "ध्यै + क्विप्, संप्रसारण"
"विचार, कल्पना, उत्प्रेक्षा, प्रत्यय"
धीः
स्त्री*
 - "ध्यै + क्विप्, संप्रसारण"
"विचार, आशय, प्रयोजन, नैसर्गिक प्रवृत्ति"
धीः
स्त्री*
 - "ध्यै + क्विप्, संप्रसारण"
"भक्ति, प्रार्थना"
धीः
स्त्री*
 - "ध्यै + क्विप्, संप्रसारण"
यज्ञ
धीः
स्त्री*
 - ध्यै भावे क्विप् संप्रसारणं च
बुद्धि
धीः
स्त्री*
 - ध्यै भावे क्विप् संप्रसारणं च
मन
धीः
स्त्री*
 - ध्यै भावे क्विप् संप्रसारणं च
विचार
धीः
स्त्री*
 - ध्यै भावे क्विप् संप्रसारणं च
कल्पना
धीः
स्त्री*
 - ध्यै भावे क्विप् संप्रसारणं च
प्रार्थना
धीः
स्त्री*
 - ध्यै भावे क्विप् संप्रसारणं च
यज्ञ
धीः
स्त्री*
 - ध्यै भावे क्विप् संप्रसारणं च
लग्न से पाँचवा घर
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 मतम्, दृष्टिः, मतिः, धीः
noun
किमपि वस्तु कमपि विषयं वा अधिकृत्य कृतं चिन्तनम्।
"अस्माकं मतेन भवताम् इदं कार्यं न समीचिनम्।"
Tamil
Tamil
தீ4: : புத்தி, கற்பனை, மனம், பக்தி, பிரார்த்தனை, யாகம்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
धीः,
स्त्री,
 (ध्यै चिन्तने + भावे क्विप् । सम्प्रसार-णञ्च ।) बुद्धिः । इत्यमरः । १ । ५ । १ ॥
(यथा, मनौ । ६ । ९२ ।“धृतिः क्षमा दमोऽस्तेयं शौचमिन्द्रियनिग्रहः ।धीर्विद्या सत्यमक्रोधो दशकं धर्म्मलक्षणम् ॥
”)