| YouTube Channel

धिषण (dhiSaNa)

 
शब्दसागरः
English
धिषण
m.
 (-णः)
1. A name of VRIHASPATI.
2. Any Guru or spiritual
preceptor.
f.
 (-णा) The understanding, the intellect.
E.
 धृष् to be
presumptuous, Unādi affix क्यु, and धिष substituted for the root.
Capeller Eng
English
धिष॑ण
a.
 intelligent, wise
m.
E.
 of Bṛhaspati. —
f.
आ a
cert.
 Soma-vessel, also
fig.
 = the Soma-juice & its effects
intelligence, wisdom, knowledge, a woman's name
du.
 the two worlds
(lit. bowls),
i.e.
 heaven and earth
pl.
 heaven, earth, and air.
Yates
English
धिषण (णः) 1.
m.
 Vrihashpatī
a
Guru.
f.
 (णा) The intellect.
Wilson
English
धिषण
m.
 (-णः)
1 A name of VṚHASPATI.
2 Any Guru or spiritual preceptor.
f.
 (-णा) The understanding, the
intellect.
E.
 धृष to be presumptuous, Uṇādi affix क्यु, and धिष
substituted for the root.
Apte
English
धिषणः [dhiṣaṇḥ],
N.
 of Bṙihaspati, preceptor of the gods
बुद्ध्या यो धिषणाधिकः Parṇāl.3.15. -णम् A dwellingplace, an abode, residence
यत्रात्मयोनिधिषणाखिललोकपद्मम्
Bhāg.*
 3.28.25.
णा Speech.
Praise, hymn.
Intellect, understanding
विशुद्धैवोत्पत्त्या पतति न च तत्पाप- धिषणा
Mv.*
 6.8
आर्यपुत्रार्यधिषण, प्राणनाथ, शुभव्रत Kāśīkhaṇḍam.
Earth.
A cup, bowl.
Comp.
 -अधिपः
N.
 of Bṛihaspati.
Apte 1890
English
धिषणः N. of Bṛhaspati, preceptor of the gods.
णं A dwellingplace, an abode, residence.
णा 1 Speech.
2 Praise, hymn.
3 Intellect, understanding
Mv. 6. 8.
4 Earth.
5 A cup, bowl
Comp.
अधिपः N. of Bṛhaspati.
Monier Williams Cologne
English
धिष॑ण
mfn.
 intelligent, wise,
Hcat.
धिष॑ण
m.
N.
 of an evil being,
AV.
 ii, 14, 1
of Bṛhas-pati (the regent of the planet Jupiter, also °णाधिप,
MatsyaP.
 ),
Hcar.
of the pl° J° itself,
L.
of a Nārāyaṇa,
Cat.
of an astronomer,
L.
of a writer on Tājaka works,
Cat.
any Guru or spiritual preceptor,
W.
धिष॑ण
n.
 understanding, intellect,
BhP.
 viii, 5, 39.
Monier Williams 1872
English
धिषण, अस्, m. (said to be fr. धिष् substi-
tuted for rt. धृष्), ‘the intelligent one, ’ N. of
Bṛhas-pati, preceptor of the gods and regent of the
planet Jupiter, the planet Jupiter itself [cf. धिष-
णाधिप and धी-मत्]
any Guru or spiritual pre-
ceptor
epithet of a Nārāyaṇa
N. of an astronomer
of an evil spirit or demon
(आ), f. a sort of Soma-
vessel, a cup, goblet, bowl
a Soma press
(accord-
ing to some commentators) the Soma juice itself and
its effects
(metaphorically धिषणे, f. du. the two
cups or bowls, i. e. the two worlds or heaven and
earth
and धिषणास्, f. pl. the three worlds or
heaven, earth, and the intermediate atmosphere)
a
female divinity presiding over prosperity and gain,
(sometimes reckoned among the wives of the gods)
= वाच्, speech, praise, hymn
= 2. धी, intelligence,
intellect, understanding, knowledge
N. of the wife
of Havir-dhāna, daughter of Agni
of the wife of
Kṛśāśva and mother of Veda-śira, Devala, Vayuna,
and Manu
(अम्), n. a dwelling-place, abode, seat,
site, resting-place [cf. धिष्ण्य]
understanding,
intellect.
—धिषणाधिप, अस्, m. ‘lord of the
planet Jupiter, ’ epithet of Bṛhas-pati.
Macdonell
English
धिषण dhiṣ-áṇa,
a.
 wise
m.
 ep. of Bṛhaspati.
Benfey
English
धिषण धिषण,
I.
n.
 An abode, a
seat, Bhāg. P. 3, 16, 33.
II.
f.
 णा,
1.
Intellect, Bhāg. P. 1, 15, 47.
2. The
name of one of the wives of the gods,
MBh. 9, 2516.
3. A proper name,
Bhāg. P. 6, 6, 20.
Apte Hindi
Hindi
धिषणः
पुं*
 - "धृष् + क्यु, धिष् आदेशः"
देवों के गुरू बृहस्पति का नाम
धिषणम्
नपुं*
 - -
"निवासस्थान, आवास, घर"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
धिषण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗುರು /ಬೃಹಸ್ಪತಿ
निष्पत्तिः - > "अच्" (५-२-१२७) । ञि धृषा (प्रागल्भ्ये) - क्युः" (उ० २-८३) । धिष् च ।
व्युत्पत्तिः - > प्रशस्ता धिषणाऽस्त्यस्य । धृष्णोति ।
विस्तारः - > "गीष्पतिर्धिषणो गुरुः" अम० ।
L R Vaidya
English
DizaRa {% (I) m. %} An epithet of Bṛihaspati, the preceptor of the gods.
DizaRa {% (II) n. %} A dwelling-place, an abode.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
धिषण a writer on Tājaka. Peters. 2, 131.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
धिषण m. Name eines Arztes, S I, 509, 8
— eines °Königs, S I, 550, 7.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
बृहस्पतिः सुराचार्यो जीवश्चित्रशिखण्डिजः ।
वाचस्पतिर्द्वादशार्चिर्धिषणः फाल्गुनीभवः ॥ ११८ ॥
गीर्बृहत्योः पतिरुतथ्यानुजाङ्गिरसौ गुरुः ।
-wordlist-
बृहस्पति (पुं), सुराचार्य (पुं), जीव (पुं), चित्रशिखण्डिज (पुं), वाचस्पति (पुं), द्वादशार्चिस् (पुं), धिषण (पुं), फल्गुनीभव (पुं), गीष्पति (पुं), बृहस्पति (पुं), उतथ्यानुज (पुं), आङ्गिरस (पुं), गुरु (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
वाचस्पति
वाचस्पति, आङ्गिरस, बृहस्पति, गुरु, जीव, धिषण, त्रिदशाचार्य, चित्रशिखण्डिप्रसूत
वाचस्पतिराङ्गिरसो वृहस्पतिः कथ्यते गुरुर्जीवः ।
धिषणस्त्रिदशाचार्यश्चित्रशिखण्डिप्रसूतश्च ॥ ४७ ॥
verse 1.1.1.47
page 0007
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
धिषणः,
पुं,
 (धृष्णोति प्रागल्भ्यं ददातीति । धृष् +“धृषेधिष च संज्ञायाम् ।” उणां २ । ८२ । इतिक्युः ।) बृहस्पतिः । इत्यमरः । १ । ३ । २४ ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
धिषण
पु०
 धृष्णोति धृष--“धृषोधिष च संज्ञांयाम्” उणा० क्यु ।१ वृहस्पतौ । धृष्णोत्यनया करणेल्यु । २ बुद्धौ स्त्री अमरः“पराय धिषणाभ्यः” ऋ० ९ । ५९ । २ । “आर्य्यपुत्रार्य्य-धिषण! प्राणनाथ! शुभव्रत” काशीख० १० अ० ।३ स्तुतौ ४ वाचि ५ पृथिव्याञ्च निघ० ६ स्थाने च “तदाविकुण्ठधिषणात्तयोर्निपतमानयोः” भाग० ३ । १६ । ३३ ।“ये पारमेष्ट्यं धिषणमधितिष्ठन्न कञ्चन प्रत्युत्तिष्ठेदितिब्रूयुर्धर्मं ते न परं विदुः” भाग० ६ । ७ । १३ ।
Capeller
German
धिष॑ण verständig, klug (Bein Bṛhaspati's)
f.
 आ Somakufe o. schale, Somasaft,
N. einer Genie
Du. die beiden Welten
(eig Schalen): Himmel und Erde, Pl.
die drei Welten: H., E. u. Luftkreis.
Burnouf
French
धिषण धिषण
m.
 (धिष्
sfx. अन) prêtre [qui
chante l'hymne]
guru ou maître spirituel.
Bṛhaspati. -- F.
धिषणा Vd. prferehymne.
Au du. धिषणे Vd. le ciel
et la terre.
Stchoupak
French
धिषण-
nt. intelligence, savoir (ord. ifc.)
séjour, siège
-आ-
f.
 id.
divinité qui préside au gain
femme de Kṛśāśva.