धिका (dhikA)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“राध संसिद्धौ”@} 2 ‘राध्नोति संसिद्ध्यर्थे श्नौ राध्येद् वृद्धावकर्मकात्।’ 3 इति देवः।
राधकः-धिका, राधकः-धिका, 4 आरिरात्सकः-प्रतिरित्सकः-त्सिका, राराधकः- धिका
राद्धा-राद्ध्री, राधयिता-त्री, आरिरात्सिता-त्री, राराधिता-त्री
5 राध्नुवन्-ती, राधयन्-न्ती, आरिरात्सन्-प्रतिरित्सन्-न्ती
-- इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि दैवादिकक्षुध्यतिवत् 6 ज्ञेयानि।
7 अपरेधिवान्।
01 (१३९६)
02 (५-स्वादिः-१२६२। सक। अनि। पर।)
03 (श्लो। १२२)
04 [[१। संसिद्ध्यर्थे रूपमेवम्। धातूनामनेकाथत्वात् हिंसार्थे तु ‘राधो हिंसायां सनीम् वाच्यः’ (वा। ७-४-५४) इति सनि इस्। ‘अत्र लोपोऽभ्यासस्य’ (७-४-५३) इत्यभ्यासलोपः। ‘स्कोः--’ (८-२-२९) इति सकारस्य लोपः। इदमेव वार्तिकं (वा। ७-४-५४) धातोरस्य हिंसार्थत्वे ज्ञापकम्। हिंसार्थे सकर्मकोऽयं धातुः।]]
05 [[२। धातोः सकर्मकत्वे ‘स्वादिभ्यः--’ (३-१-७३) इति श्नुः। अकर्मकत्वे तु ‘राधोऽकर्मकाद् वृद्धावेव’ (ग। सू। दिवादौ) इति श्यनेव।]]
06 (३१५)
07 [[३। कर्तरि लिटः क्वसौ, ‘राधो हिंसायाम्’ (६-४-१२३) इति एत्वाभ्यासलोपौ। अत्रापि धातोर्हिसार्थकत्वस्यानूद्यमानत्वात् धातोरनेकार्थत्वमिति ज्ञेयम्। हिंसाभि- न्नार्थेषु तु रराधिवान् इति क्वसुप्रत्यये रूपमिति ज्ञेयम्।]]
1 {@“वृधु वृद्धौ”@} 2 ‘तदेव रूपं भाषार्थे वृधेर्वृद्धौ तु वर्धते।’ 3 इति देवः।
वर्धकः-र्धिका, वर्धकः-र्धिका, विवर्धिषकः-षिका, विवृत्सकः-त्सिका, वरीवृधकः- धिका
वर्धिता-त्री, वर्धयिता-त्री, विवर्धिषिता-विवर्त्सिता-त्री, वरीवृधिता-त्री
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि भौवादिकवृतु 4 धातुवत् ऊह्यानि।
5 वर्द्धनः, 6 वर्धिष्णुः, वृद्धः, वर्षिष्ठः, वर्षीयान्, 7 वृद्धिः, वार्धुषिकः, 8 वर्धमानः, 9 10 इत्यसानच्- प्रत्ययः।
प्रत्ययस्य कित्त्वान्न गुणः।]] वृधसानः, 11 इति रन्प्रत्ययः।]] वर्ध्रम् इत्यादिकानि रूपाण्यस्य धातोः विशेषेण भवन्तीति ज्ञेयम्।
01 (१६३२)
02 (१-भ्वादिः-७५९। सक। सेट्। आत्म।)
03 (श्लो। १२४)
04 (१६२९)
05 [[१। ‘नन्दिग्रहिपचादिभ्यः--’ (३-१-१३४) इति नन्द्यादित्वात् संज्ञायां कर्तरि ल्युः। एवम् आनन्दवर्धनः इत्यत्रापि कर्मण्यणं बाधित्वा ल्युरेव।]]
06 [[२। तच्छीलादिषु कर्तृषु ‘अलंकृञ्निराकृञ्प्रजनोत्पचोत्पतोन्मदरुच्यपत्रपवृतुवृधु--’ (३-२-१३६) इति इष्णुच्प्रत्ययः।]]
07 [[३। वृद्धिनिमित्तं द्रव्यम् वृद्धिः तादर्थ्यात् ताच्छब्द्यम्। ‘क्तिच्क्तौ च--’ (३-३-७४) इति संज्ञायां क्तिच्। यद्वा क्तिन्। ‘वृद्धिरादैच्’ (१-१-१) इत्यत्र वृद्धिशब्दस्तु संज्ञात्वेऽपि क्तिन्नन्त एव, न क्तिजन्त इति पस्पशायां भाष्ये प्रतिपादितत्वात् स्पष्टम्।]]
08 [[४। ‘ताच्छील्यवयोवचनशक्तिषु--’ (३-२-१२९) इत्यादिना यथासम्भवमर्थत्रयेऽपि चानश्प्रत्ययः। वर्धमानः त्रिविक्रमः। ‘रूढिशब्दप्रकाराः ताच्छीलिकाः’ (भाष्यम् ३-२-५६) इति वचनात् रूढोऽयम्।]]
09 [पृष्ठम्१२५९+ २५]
10 [[१। वर्धते इति वृधसानः गर्भः। ‘ऋजिवृधि--’ [द। उ। ५-३०]
11 [[२। वर्धतेऽम्भसा स्पृष्टम् इति वर्ध्रम् चर्मच्छेदः। ‘वृधिवपिभ्यां रन्’ [द। उ। ८-४५]
1 {@“वृधु भाषार्थः”@} 2 आस्वदीयः।
‘छेदने पूरणे चार्थे वर्धेर्वर्धयतीति णौ।।
3 इति देवः।
वर्धकः-र्धिका, विवर्धयिषकः-षिका, वर्धकः-र्धिका, विवर्धिषकः-षिका, वरीवृधकः- धिका
वर्धयिता-त्री, विवर्धयिषिता-त्री, वर्धिता-त्री, विवर्धिषिता-त्री, वरीवृधिता-त्री
इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाणि चौरादिकजासयतिवत् 4 ज्ञेयानि।
णिजभावपक्षे यङन्ते सर्वत्र अभ्यासस्य रीगागमो भवतीति विशेषः।
01 (१६३३)
02 (१०-चुरादिः-१७८३। अक। सेट्। उभ।)
03 (श्लो। १२३)
04 (५९६)
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.