| YouTube Channel

धावितः (dhAvitaH)

 
Kridanta Forms
Sanskrit
धू (धू꣡ञ् कम्पने - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = धावनम् / धवनम् / धूननम्
अनीयर् = धावनीयः / धवनीयः / धूननीयः - धावनीया / धवनीया / धूननीया
ण्वुल् = धावकः / धूनकः - धाविका / धूनिका
तुमुँन् = धावयितुम् / धवितुम् / धोतुम् / धूनयितुम्
तव्य = धावयितव्यः / धवितव्यः / धोतव्यः / धूनयितव्यः - धावयितव्या / धवितव्या / धोतव्या / धूनयितव्या
तृच् = धावयिता / धविता / धोता / धूनयिता - धावयित्री / धवित्री / धोत्री / धूनयित्री
क्त्वा = धावयित्वा / धूत्वा / धूनयित्वा
ल्यप् = प्रधाव्य / प्रधूय / प्रधून्य
क्तवतुँ = धावितवान् / धूतवान् / धूनितवान् - धावितवती / धूतवती / धूनितवती
क्त = धावितः / धूतः / धूनितः - धाविता / धूता / धूनिता
शतृँ = धावयन् / धवन् / धूनयन् - धावयन्ती / धवन्ती / धूनयन्ती
शानच् = धावयमानः / धवमानः / धूनयमानः - धावयमाना / धवमाना / धूनयमाना
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
धावितः, त्रि, (धाव + क्तः ।) गतः (यथा, कथासरित्सागरे ५२ ।“एवमस्त्विति तौ मूढौ धावितौ सोऽपि पादुके ।अध्यास्योदपतद्व्योम गृहीत्वा यष्टिभाजने
”)मार्ज्जितः
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“धावु गतिशुद्ध्योः”@} 2 ‘शुद्धौ’ इति क्षीरस्वामी।
‘जवे च’ इति द्रुमे।
उपपूर्वकात् स्तुत्यर्थता।
धावकः-विका, धावकः-विका, दिधाविषकः-षिका, 3 दाधावकः-विका
धाविता-त्री, धावयिता-त्री, दिधाविषिता-त्री, दाधाविता-त्री
धावन्-न्ती, धावयन्-न्ती, दिधाविषन्-न्ती
-- धाविष्यन्-न्ती-ती, धावयिष्यन्-न्ती-ती, दिधाविषिष्यन्-न्ती-ती
-- धावमानः, धावयमानः, दिधाविषमाणः, दाधाव्यमानः
धाविष्यमाणः, धावयिष्यमाणः, दिधाविषिष्यमाणः, दाधाविष्यमाणः
4 धौः-धावौ-धावः
-- -- -- 5 6 धौतम्-तः-तवान्, 7 उपधावितम्-तः-तवान्, धावितः, दिधाविषितः, दाधावितः-तवान्
धावः, प्रधावी, धावः, दिधाविषुः, दाधावः
धावितव्यम्, धावयितव्यम्, दिधाविषितव्यम्, दाधावितव्यम्
धावनीयम्, धावनीयम्, दिधाविषणीयम्, दाधावनीयम्
धाव्यम्, धाव्यम्, दिधाविष्यम्, दाधाव्यम्
ईषद्धावः-दुर्धावः-सुधावः
-- -- धाव्यमानः, धाव्यमानः, दिधाविष्यमाणः, दाधाव्यमानः
धावः, धावः, दिधाविषः, दाधावः
धावितुम्, धावयितुम्, दिधाविषितुम्, दाधावितुम्
8 धावा, धावना, दिधाविषा, दाधावा
9 प्रणिधावनम्-प्रनिधावनम्, धावनम्, दिधाविषणम्, दाधावनम्
10 धावित्वा-धौत्वा, धावयित्वा, दिधाविषित्वा, दाधावित्वा
प्रधाव्य, प्रधाव्य, प्रदिधाविष्य, प्रदाधाव्य
धावम् २, धावित्वा २, धौत्वा २, धावम् २, धावयित्वा २, दिधाविषम् २, दिघाविषित्वा २, दाधावम्
दाधावित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(८९६)
02
=>
(१-भ्वादिः-६०१। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
[[६। यङन्ताण्ण्वुलि, ‘दीर्घोऽकितः’ (७-४-८३) इत्यभ्यासे दीर्घः। एवं यङन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
04
=>
[[७। क्विपि, ‘च्छ्वोः शूडनुनासिके च’ (६-४-१९) इत्यूठ् वकारस्य। ‘एत्येधत्यूठ्सु’ (६-१-८९) इति वृद्धौ रूपमेवम्।]]
05
=>
[पृष्ठम्०७९४+ २३]
06
=>
[[१। क्त्वायामिड्विकल्पनात् निष्ठायाम्, ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इति इण्निषेधे ऊठि, वृद्धौ धौतम् इति रूपम्। ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इति इण्निषेधस्यानि- त्यत्वपक्षे इटि धावितम् इत्याद्यपि भवति। तस्य सूत्रस्यानित्यत्वं तु कृन्तत्यादे- रीदित्करणात्, ‘द्वितीया श्रितातीतपतित--’ (२-१-२४) इत्यत्र पतितग्रहणाच्च ज्ञाप्यते।]]
07
=>
[[आ। ‘कृण्वन्तमाश्चर्यगतीरमूतिदं जगन्त्यवन्तं त्रिदशोपधावितम्।।’ धा। का। १। ७६।]]
08
=>
[[२। ‘गुरोश्च हलः’ (३-३-१०३) इति स्त्रियां भावादौ अकारप्रत्ययः।]]
09
=>
[[३। उपसर्गस्थान्निमित्तात् परस्य नेः ‘शेषे विभाषाऽकखादावषान्त उपदेशे’ (८-४-१८) इति णत्वविकल्पः।]]
10
=>
[[४। ‘उदितो वा’ (७-२-५६) इति क्त्वायामिड्विकल्पः। इडभावपक्षे ऊडादिकं भवति।]]
1 {@“धुञ् कम्पने”@} 2 3 ‘धूञ् कम्पने’ इति अत्रैव 4 दीर्घान्तं क्षीरस्वामिप्रमृतयः पठन्ति।
तस्य ण्यन्ते नुगागमे धूनयतीत्यादिरूपं प्रदर्शयन्ति।
दीर्घान्तो धातुः सेट्।
‘ऊर्ध्वं धूनोति वायुर्विधृतशवशिरःश्रेणिकुञ्जेषु--’ 5 इति, ‘धूनोति चम्पकवनानि--’ 6 इति प्रयोगदर्शनात् सोऽप्य- स्तीति ज्ञायते।
अत्र ह्रस्वान्तपाठमादृत्य रूपाणि विलिखितानि।
दीर्घान्तस्य तु यथाक्रममुत्तरत्र लेखनमादृतम्।]] ‘धूनयति धवति धवते धुनोति धुनुते धुनाति धुनीते।
धूनोति धूनुते स्युः पदानि कम्पे, विधूनने धुवति।।’ 7 इति देवः।
धावकः-विका, धावकः-विका, 8 दुधूषकः-षिका, 9 धूयकः-यिका
10 धोता-त्री, धावयिता-त्री, दुधूषिता-त्री, दोधूयिता-त्री
11 धुन्वन्- 12 ती, धावयन्-न्ती, दुधूषन्-न्ती
-- धोष्यन्-न्ती-ती, धावयिष्यन्-न्ती-ती, दुधूषिष्यन्-न्ती-ती
धुन्वानः, धावयमानः, दुधूषमाणः, दोधूयमानः
धोष्यमाणः, धावयिष्यमाणः, दुधूषिष्यमाणः, दोधूयिष्यमाणः
13 विधुत्-विधुतौ-विधुतः
-- -- 14 धुतम्-धुतः-धुतवान्, धावितः, दुधूषितः, दोधूयितः-तवान्
धवः, 15 धवनः, प्रधावी, धावः, दुधूषुः, 16 दोध्वः
धोतव्यम्, धावयितव्यम्, दुधूषितव्यम्, दोधूयितव्यम्
धवनीयम्, धावनीयम्, दुधूषणीयम्, दोधूयनीयम्
17 धव्यम्, अवश्यधाव्यम्, धाव्यम्, दुधूष्यम्, दोधूय्यम्
18 धूयमानः, धाव्यमानः, दुधूष्यमाणः, दोधूय्यमानः
19 धवः, धावः, दुधूषः, दोधूयः
धोतुम्, धावयितुम्, दुधूषितुम्, दोधूयितुम्
विधुतिः, 20 धुनिः, धावना, दुधूषा, दोधूया
धवनम्, धावनम्, दुधूषणम्, दोधूयनम्
धुत्वा, धावयित्वा, दुधूषित्वा, दोधूयित्वा
विधुत्य, विधाव्य, विदुधूष्य, विदोधूय्य
21 धावम् २, धुत्वा २, धावम् २, धावयित्वा २, दुधूषम् २, दुधूषित्वा २, दोधूयम्
दोधूयित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(९०३)
02
=>
(५-स्वादिः-१२५५। सक। अनि। उभ।)
03
=>
[[[अ]
04
=>
(स्वादावेव)
05
=>
(मालतीमाधवे ५-४)
06
=>
(कविरहस्ये)
07
=>
(श्लो। २६)
08
=>
[[१। सन्नन्ताण्ण्वुलि, झलादेः सनः कित्त्वात्, गुणनिषेधः, ‘अज्झनगमाम्--’ (६-४-१६) इति दीर्घः। एवं सन्नन्ते सर्वत्र प्रक्रिया बोध्या।]]
09
=>
[[२। यङन्ताण्ण्वुलि, ‘अकृत्सार्वधातुकयोः--’ (७-४-२५) इति दीर्घः। अभ्यासे गुणः। यङन्ते सर्वत्रैषैव प्रक्रिया।]]
10
=>
[पृष्ठम्०७९९+ २६]
11
=>
[[१। शतरि, ‘स्वादिभ्यः--’ (३-१-७३) इति श्नुप्रत्यये, यणादेशे रूपम्।]]
12
=>
[[आ। ‘हेम्नः स्थलीषु परितः परिवृत्य वाजी धुन्वन् वपुः प्रविततायतकेशपङ्क्तिः।’ शि। व। ५। ५५।]]
13
=>
[[२। क्विपि, ‘ह्रस्वस्य पिति कृति--’ (६-१-७१) इति तुगागमः। ल्यप्यप्येवं ज्ञेयम्।]]
14
=>
[[B। ‘कुब्जा कृतारिबलमैक्षत वृण्वती सा पात्रं समीरधुतसौरभधूतभृङ्गम्।।’ धा। का। २। ६८।]]
15
=>
[[३। ‘चलनशब्दार्थादकर्मकात्--’ (३-२-१४८) इति ताच्छीलिको युच्। अकर्मकत्वमपि धातोरस्य विवक्षाभेदेन भवति।]]
16
=>
[[४। यङन्तात् पचाद्यचि यङो लुकि, यणादेशे रूपमेवम्।]]
17
=>
[[५। ‘अचो यत्’ (३-१-९७) इति यत्प्रत्यये गुणः, अवादेशश्च। आवश्यकार्थे तु ‘ओरावश्यके’ (३-१-१२५) इति ण्यत्प्रत्यये आवादेशः।]]
18
=>
[[६। यगन्ताच्छानशि, ‘अकृत्सार्वधातुकयोः--’ (७-४-२५) इति दीर्घः।]]
19
=>
[[७। ‘ॠदोरप्’ (३-३-५७) इति भावेऽप्प्रत्ययः। घञोऽपवादः।]]
20
=>
[[८। क्तिनि, बाहुलकात् निप्रत्ययः, ‘ग्लानिः, म्लानिः’ इतिवत्। धुनिः = नदी।]]
21
=>
[पृष्ठम्०८००+ २८]