धार्तराष्ट्र (dhArtarASTra)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishYates
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishधार्तराष्ट्र - dhArtarASTra - - kuru
कुरुपुङ्गव - kurupuGgava - - kuru chief
कुरुराज्य - kururAjya - - kuru realm
अरिमेजय - arimejaya - - name of kuru
कुरुराज् - kururAj - - lord of the kurus
कुरुनन्दन - kurunandana - - descendant of kuru
कौरव - kaurava - - descendant of kuru
कौरव्य - kauravya - - descendant of kuru
कुरुपञ्चाल - kurupaJcAla - - kurus and paJcAlas
परीक्षित् - parIkSit - - name of a son of kuru
कुरु - kuru - - princess of the kuru race
कुरुपञ्चालत्रा - kurupaJcAlatrA - - as among the kurus and paJcAlas
कौरव - kaurava - - relating or belonging to the kurus
कुरुकुरुक्षेत्र - kurukurukSetra - - country of the kurus and kuru-kSetra
द्रोणाचार्य - droNAcArya - - droNa as teacher of the kuru and pANDu princes
धार्तराष्ट्र dhArtarASTra son of dhRtarASTra
धार्तराष्ट्र dhArtarASTra belonging to dhRtarASTra
दुःशला duHzalA name of the only daughter of dhRtarASTra
धार्तराष्ट्र dhArtarASTra kuru
कुरुपुङ्गव kurupuGgava kuru chief
कुरुराज्य kururAjya kuru realm
अरिमेजय arimejaya name of kuru
कुरुराज् kururAj lord of the kurus
कुरुनन्दन kurunandana descendant of kuru
कौरव kaurava descendant of kuru
कौरव्य kauravya descendant of kuru
कुरुपञ्चाल kurupaJcAla kurus and paJcAlas
परीक्षित् parIkSit name of a son of kuru
कुरु kuru princess of the kuru race
कुरुपञ्चालत्रा kurupaJcAlatrA as among the kurus and paJcAlas
कौरव kaurava relating or belonging to the kurus
कुरुकुरुक्षेत्र kuru kurukSetra country of the kurus and kuru-kSetra
द्रोणाचार्य droNAcArya droNa as teacher of the kuru and pANDu princes
Wilson
EnglishApte
Englishधार्तराष्ट्रः [dhārtarāṣṭrḥ], [धृतराष्ट्रस्यापत्यं पुमान्-अण्]
A son of Dhṛitarāṣṭra.
A sort of goose with black legs and bill
निपतन्ति धार्तराष्ट्राः कालवशान्मेदिनीपृष्ठे 1.6. (where the word is used in both the senses)
धार्तराष्ट्रो हंसभेदे दुर्योधनकुले$पि च Nm.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
EnglishMacdonell
EnglishBenfey
EnglishApte Hindi
Hindiधार्तराष्ट्रः
- धृतराष्ट्र + अण्
धृतराष्ट्र का पुत्र
धार्तराष्ट्रः
- धृतराष्ट्र + अण्
एक प्रकार का हंस जिसके पैर और चोंच काली होती है।
Shabdartha Kaustubha
Kannadaधार्तराष्ट्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಒಬ್ಬ ಮಗ
निष्पत्तिः - > "अण्" (४-१-९२)
व्युत्पत्तिः - > धृतराष्ट्रस्यापत्यम्
प्रयोगाः - > "अथ व्यवस्थितान् दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रान् कपिध्वजः । प्रवृत्ते शस्त्रसम्पाते धनुरुद्यम्य पाण्डवः ॥"
उल्लेखाः - > गीता० १-२०
धार्तराष्ट्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಪ್ಪು ಕಾಲುಗಳೂ ಕೊಕ್ಕೂ ಉಳ್ಳ ಹಂಸ
प्रयोगाः - > "सत्पक्षा मधुरगिरः प्रसाधिताशाः मदोद्धतारम्भाः । निपतन्ति धार्तराष्ट्राः कालवशान्मेदिनीपृष्ठे ॥"
उल्लेखाः - > वेणी० १
L R Vaidya
EnglishWordnet
Sanskrit धार्तराष्ट्र
धृतराष्ट्रस्य धृतराष्ट्रेण वा सम्बद्धः।
"इदानीन्तनीयाः केचन नेतारः पुत्रमोहस्य धार्तराष्ट्रां परम्परां पालयन्ति।"
Sanskrit Tibetan
Tibetanngang skya
१) धार्तराष्ट्र २) बलाका
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritमल्लिकाक्षास्तु मलिनैर्धार्तराष्ट्राः सितेतरैः ॥ १३२६ ॥
मल्लिकाक्ष (पुं), धार्तराष्ट्र (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritधार्तराष्ट्र
धार्तराष्ट्र
आताम्रै राजहंसाश्च धार्तराष्ट्राः सितेतरैः ।
verse 2.1.1.252
page 0031
Mahabharata
EnglishDhārtarāshṭra, pl. (ºāḥ) (“sons of Dhṛtarāshṭra^1, ” very often, especially in books v-ix, applied to the followers of Duryodhana): I, 100, 114, †190, 2289, 4558 (ºānām ārshaḥ sambhavaḥ), 4978, 4979, 4987, 5012, 5214, 5275, 5287, 5312, 5404, 5444, 5645 (sahānugāḥ), 6089, 6253, 6984 (came to the svayaṃvara of Draupadī
the names of twenty-three of them are enumerated), 7127, 7380
II, 1699, 1947, †2121, 2377, †2381, †2396, 2417, 2452, 2519, 2535 (Bhīmasena promises to slay the Dh.), 2557, 2558 (nir-Dhºāṃ pṛthivīṃ karttāsmi, says Nakula), 2561, 2615 (ºstriyaḥ), 2630, 2658
III, 1 (sahāmatyaiḥ), 9, 305, 463, 523, 535, 1063, 1273, 1279, 1315 (ºbalaṃ), 1397, 1420 (Duryodhanapurogamāḥ), 1475 (vadhāya Dhºāṇāṃ), 2022 (sa-Saubalāḥ), 2028, 2029, 2030 (sa-Saubalān), 8508, †10276, †10280 (mahīṃ…nir-Dhºāṃ), 11327, 12613, 14728 (ºvadhaṃ), 14883, 14886 (sarājakāḥ), 14889, 14890, 14914, 15208, 15314, 15316 (?ºpuraṃ), 15342, 15494 (Duryodhanādayaḥ), 15569, †17217, 17451
IV, 1569 (kshayāya Ḍhºāṇāṃ), 2012, 2038, 2137
V, 610 (sa-Saubalaiḥ), †659, †678, †721, †762, †764, †857, †858, 864, †911, †1331, †1354, 1378, †1816, †1827, †1830, †1842 (sasainyān), †1843 (do.), †1850, †1867, †1899, †1904 (sa-Karṇān), †1908, 1947, 2343, 2662, 2680, 2683, 2743, 2881 (ºbalaṃ), 2902, 2917, 2921, 3103, 3105, 3185, 3189, 3285 (sa-Karṇānāṃ), 3288, 3297, †3302, 3320, †3327, 4243, 4826 (vāhinīṃ Dhºāṇāṃ), 4924, 4939, 4943 (ºopajīvināṃ), 5089, 5139, 5142, 5145 (ºbalaṃ), 5464, 5473, 5676 (sarveshāṃ Dhºāṇām ahaṃ mṛtyuḥ, says Bhīmasena), 5735, 7613
VI, †745, †746, †750, 762, 793 (ºbalaṃ), 848, 849, 866, 867, 877, †884, †1643 (samāgame Pāṇḍava-Dºyoḥ), 1656, 1827 (mahārathaiḥ, i.e. Bhīshma, etc.), 2134 (Duryodhanapurogamāḥ), 2427 (i.e. the party of Duryodhana), 2685 (dhvajinīṃ Dhºāṇāṃ), 2734 (daśa rathān, i.e. Duryodhana, etc.), 2821, 2849 (several of Dhṛtarāshṭra's sons slain by Bhīmasena), 3058, 3345, 3350, 3352, 3358, †3377 (jyeshṭhājñāya coditāḥ), 3395, 3551 (ºāṇāṃ vyūḍhaḥ…maṇḍalaḥ), 3693, 3928 (several of Dhṛtarāshṭra's sons slain by Bhīmasena), 4048 (sarājakāḥ), 4146 (mahārathaiḥ), 4196, †4528 (anīkāni… Pāṇḍava-Dhºyoḥ), 4669 (sasainikāḥ), 4914, 4974, 5246 (mahārathān), 5479, 5696, 5762
VII, 105, 617, 984, 1434, 1874, 1948 (shaḍbhiḥ, i.e. Droṇa, Karṇa, etc.), 2000 (read mahābalān (so B.) instead of mahābalāt (so C.)), 2535, 2586, 2653, 2816, 2831, 3513, 3778 (shaḍbhiḥ), 4171, 4206 (ºbalaṃ), 4210, 5909, †6145, 6412 (ºbalaṃ), 6476 (do.), 6504, 6723, 7831, †8162 (Kuravaḥ), 8334, 8684, 8932, 9037, 9394
VIII, 16, 147, 266, 432, 1946, 2158 (śishṭān), 2323 (ºbalaṃ), 2362, 2394, 2861, 2977, 2982, 2996, 2997, 3042, 3045, 3049, 3060, 3172 (sarājakaḥ), 3174, 3253 (ºbalaṃ), 3311, 3313, †3378, 3405, †3499, 3778, 3790 (nir-Dhºāṃ…dāsyāmi medinīṃ), †3822, 3923, 3931, 3935, 3936, 3970, 3988, 4037, †4762, †4824
IX, 35 (the party of Duryodhana, only three alive, sc. Aśvatthāman, Kṛpa, and Kṛtavarman), 330, 357 (ºbalaṃ), 386, 1039, 1146, 1184 (sarājakān), 1294, 1446, 1544, 1564, 1912 (tvayā-i.e. Bhīmasena--nihatāḥ sarve Dhºāḥ), 3063 (ºbale śeshās trayaḥ, i.e. Aśvatthāman, Kṛpa, and Kṛtavarman), †3319
X, 66 (the party, trayaḥ śishṭāḥ, cf. IX, 35), 440, 527 (the party, three still alive, cf. IX, 35)
XI, 744, 817
XII, 20 (āśrayo Dhºāṇāṃ, i.e. Karṇa), 39, 278, 6024
XIII, 7, 334
XIV, 386, 1554 (ºāśca nihatāḥ sarve sasutabāndhavāḥ)
XV, 68, 876 (Duḥśāsanādayaḥ, among the dead warriors who, summoned by Vyāsa, arose from the Gaṅgā)
XVIII, 124 (in heaven). Cf. Dhṛtarāshṭraja, pl., Dhṛtarāshṭraputra, pl., Dhṛtarāshṭrasuta, pl., Dhṛtarāshṭrātmāja, pl. Note.--A list of the names of the 101 sons of Dhṛtarāshṭra is given: I, 2728--2741 and 4541--4553.
Dhārtarāshṭra, sg. (“son of Dhṛtarāshṭra^1”): (1) Citrasena, (2) Duryodhana, (3) Vikarṇa, (4) Yuyutsu: (1) = Citrasena: XI, 557 (Cº) (2) = Duryodhana: I, 377, 393 (?is not to be read Dhṛtarāshtreṇa, cf. I, 7524), 422, 555, 2254(?), 4988, 4998, 5802, 5807, 5859, 5887(?), 5919, 6114
II, 1664 (mahīpatiḥ), 1679 (Dº), †2214, †2242, †2361, 2516 (rājñaḥ)
III, 378, †912, 991, 1157, 1349, 1701 (anīkāni Dhºsya), 8286, †10263, †10264, †12590 (Suyodhanaḥ), 14856, 14868, 14881, 14890, 14903, 14913, 14921 (sainyaṃ… Dhºsya), 14923, 14981, 15023, 15041 (Suyodhanaḥ), 15058 (Duryodhano rājā), 15150 (rājānaṃ), 15188, 15203 (janādhipaḥ), 15211, 15218 (janeśvaraḥ), 15219, 15221 (janeśvaraḥ), 15234, 15259 (janādhipaḥ), 15283, 15294 (mahīpatiḥ), 15298, 15300 (nṛpaśreshṭhaḥ), 15302, 15308 (janeśvaraḥ), 15315, 15335 (mahārājaḥ), 15349 (nṛpatiḥ), 17171
IV, 337, 865, 1302, 1516, 1562, 1603, 2013, †2102, †2123
V, 67, 156, 203, 583, 608, 615, 617, †699, †714, †734 (rājñaḥ), †755 (mantriṇo Dhºsya), †761, †765, †785, †844, †851, †859, †889, †895, †906, †913, †914 (Suyodhanaṃ), †1811, †1815, †1818, †1819, †1820, †1822, †1824, †1826, †1827, †1829, †1831, †1832, †1833, †1834, †1835, †1837, †1839, †1840, †1841, †1842, †1843, †1844, †1845, †1846, †1848, †1849, †1850, †1854, †1858, †1863, †1864, †1865, †1866, †1867, †1872, †1873, †1874, †1895, †1902, †1915, 1948, 2241 (ºsya vāhinīṃ), 2279, 2382, †2505, †2507, 2513 (Dº), 2583, 2597, 2666, 2738, 2972, 3240, 3241, 3242, 3255, 3259, 3269 (ºniveśanāt), 3280, 3287, 3311, 3319, 4204 (Dº), 4283 (Suyodhanaḥ), 4289, 4404 (Dº), 4418 (do.), 4771, 4783, 4797, 4800, 4804, 4839, 4849, 4852 (ºsya sainyeshu), 4853 (do.), 4861, 4875, 4899, 4900, 4922, 4966, 5027, 5141, 5174 (ºsya sainikān), 5212 (nagaraṃ Dhºsya), 5537, 5540, 5618, 5650, †5651 (Suyodhanaṃ), 5679 (do.), 5766, 5837, 5846 (rājā), 7582 (ºsya sainyeshu), 7584, 7603, 7612(?), 7655 (Suyodhanaṃ)
VI, 6 (ºsya vāhinīṃ), 14, 760 (ºsya senāṃ), 853, 1551 (ºcamūṃ?), 1552 (ºsya sainikāḥ), 1620, 1627, 2551 (ºsya sainikān), 2851 (ºsya sainikāḥ), 3565 (sainyāni Dhºsya), 4001 (ºsya yodhāḥ), 4333 (ºcamūṃ?), 4424, 4836 (ºsya sainikān), 5210 (ºsya sainyena), 5229, †5797
VII, †73, 119, 474, 658 (rājā), 659, 2588, 2651 (ºsya śivire), 2679 (shaḍ rathān Dhºsya), 2969 (ºsya sainyāni), 3617 (rājñaḥ), 3753, 3806, 3821, 3853, 4224 (ºsya balaṃ), 4237 (balaṃ…Dhºsya), 4316, 4334 (akshauhiṇyaḥ…Dhºsya), 4771 (ºsya yad balaṃ), 6415, 6562, 8216, 8314 (ºsya vāhinīṃ), 8889, 9055, 9227
VIII, 431, 1790, 1860 (sakhā…Dhºsya, i.e. Karṇa), 2021 (rājñaḥ), 2120, 2312, 2987 (anīkan tu Dhºsya), 3022, 3035 (senā hi Dhºsya), 3061 (akshauhiṇyas tathā tisro Dhºsya saṃhatāḥ), 3066 (ºsya…camūṃ), 3106 (senāṃ Dhºsya), 3196, 3201 (rājñā), 3335, †3343, 3624, 3634, 3679 (balaṃ…Dhºsya), 3684 (camūḥ…Dhºsya), 3700 (narendrasya), 3701, 3703, 3704, 3705, 3777, 3780, 4254, 4275, 4353
IX, 4 (Suyodhanaḥ), 240, 345, 356, †1068, 1290 (balaṃ Dhºsya), 1291, 1310, 1311, 1321, 1460 (balaṃ…Dhºsya), 1468, 1573, 1722, 1739, 1743, 1744, 1857, 1907, 1915, 1921 (Suyodhane), 1927, 1970, 1977, 3066, 3151, 3173, 3188, 3199, 3248, 3265 (Kauravo rājā), 3367 (hato rājā), 3453, 3510 (Dº), 3628 (nipātitaṃ)
X, 700
XI, 508, 611
XII, 118, 4626
XIII, 8
XIV, 56, 399 (hato rājā), 1798 (rājā), 1802 (nihato rājā). (3) = Vikarna: II, 2279. (4) = Yuyutsu: I, 2726 (vaiśyāputro Yuyutsuḥ), 2741 (do.)
XII, 1541 (Yº).
Dhārtarāshṭra, adj. (“belonging to Dhārtarāshṭra (= Duryodhana), or to the Dhārtarāshṭras”). § 342 (Indralokābhigamanap.): III, 51, 1996 (śriyaṃ).--§ 512 (Ghoshayātrāp.): III, 241, 14905 (anīkeshu).--§ 552 (Goharaṇap.): IV, 61, 1983 (vanaṃ).--§ 569 (Bhagavadyānap.): V, 143, 4847 (sainyeshu), 4873 (do.).--§ 576 (Bhagavadgītāp.): VI, 16, 628 (mahācamūḥ)
19, 697 (anīkāni).--§ 584 (Bhīshmavadhap.): VI, 83, 3662 (mahācamūḥ).--§ 585 (do.): VI, 93, 4181 (sainyaṃ).--§ 587 (do.): VI, 112, 5230 (sarvasainyāni).--§ 589 (Droṇābhishekap.): VII, 2, †72 (paurushe). --§ 599 (Jayadrathavadhap.): VII, 92, 3294 (anīkeshu).-§ 605 (Karṇap.): VIII, 10, 376 (senāṃ)
11, 422 (senā), 423 (mahācamūḥ).--§ 607 (do.): VIII, 37, †1727 (paurushe). --§ 608 (do.): VIII, 50, 2439 (mahācamūṃ)
60, 3047 (mahācamūḥ), 3051 (do.)
64, 3248 (do.)
73, 3655 (ºm udagraṃ hi vyūḍhaṃ…mahābalaṃ)
76, †3821 (read camūṃ with B.
C. has by error camāṃ)
78, 3947 (sainyaṃ)
79, 4025 (senā).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritधार्त्तराष्ट्रः, कृष्णवर्णचञ्चुचरणयुक्तहंसः । गेडिहाँस इति भाषा ॥
इत्यमरः । २ । ५ । २४ ॥
(यथा, वेणीसंहारे १ अङ्के सूत्रधारस्य शर-द्वर्णनायाम् ।“सत्पक्षा मधुरगिरः प्रसाधिताशा मदोद्धता-रम्भाः ।निपतन्ति धार्त्तराष्ट्राः कालवशान्मेदिनीपृष्ठे ॥
”)सर्पविशेषः । धृतराष्ट्रपुत्त्रः । इति मेदिनी ।रे, २७० ॥
(यथा, वेणीसंहारे १ अङ्के ।“लाक्षागृहानलविषान्नसभाप्रवेशैःप्राणेषु वित्तनिवहेषु च नः प्रहृत्य ।आकृष्टपाण्डवबधूपरिधानकेशाःस्वस्था भवन्ति मयि जीवति धार्त्तराष्ट्राः ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskritधार्त्तराष्ट्र पुंस्त्री धृतराष्ट्रस्यापत्यम् अण् । १ दुर्योघनादौ२ दुःशलायां स्त्री ङीप् । ३ धृतराष्ट्रसर्पवंशोद्भवे नागभेदे स्त्री । धृतराष्ट्रे सुराजदेशे भवः अण् । ४ कृष्णवर्णचञ्चचरण-युते श्वेतवर्णे हंसभेदे स्त्री (गँडोहाँस) अमरः सर्वतःस्त्रियां ङीप् । “सत्पक्षा मधुरगिरः प्रसाधिताशा मदोद्धता-रम्भाः । निपतन्ति धार्त्तराष्ट्राः कालवशान्मेदिनीपृष्ठे”वेण्याम् । अत्र “शरत्समयवर्णनाशंसया हंसा धार्त्तराष्ट्राइति व्यपदिश्यन्ते” वेणी० दुर्योधनादयस्तत्र व्यङ्ग्यार्थाः ।“धृतराष्ट्रस्य पुत्राणामानुपूर्व्येण कीर्तय” इति जनमेजयप्रश्ने“दुर्योघनोयुयुत्सुश्चेत्याद्युपक्रमे” “वैश्यापुत्रो युयुत्सुश्चधार्त्तराष्ट्रः शताधिकः । एतदेकशतं राजन्! कन्या चैकाप्रकीर्त्तिता” भा० आ० ६७ अ० । उक्तेस्तेषां तत्सुतत्वम् ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.