| YouTube Channel

धा (dhA)

 
शब्दसागरः
English
धा (डु, ञ, ) डुधाञ् r. 3rd cl. (दधाति-धत्ते)
1. To hold or support.
2. To
nurture, to maintain.
3. To give.
4. To have, to possess. With अनु
and सम् prefixed, To search after. With अपि, To cover. With अभि,
1. To speak, to speak to or address.
2. To promulgate.
3. To show.
With अभि and सम, To overcome. With अव, 1. To be careful.
2. To
attend to. With आङ्, To take, to receive. With उप and आङ्, To
support. With उप, 1. To uphold.
2. To do, to perform. With नि, 1.
To take up or hold up.
2. To place in or upon.
3. To be born or
produced.
4. To hold. With परि, To assume, to put on, as clothes,
&c. With प्र and नि, 1. To hold or support.
2. To elevate or exalt,
to dignify.
3. To admit. With प्र, 1. To be chief or first.
2. To
send. With प्रति and वि, To do, to perform. With वि, 1. To do, to
execute, to act.
2. To act conformably to religious ordinances,
to execute the precepts of the Vedas.
3. To choose, to select.
4. To
provide.
5. To order or direct 6. To promise.
7. To give. With
वि and अव, To hide, to veil, to conceal. With सम, 1. To place,
to place firmly, to fix.
2. To unite to combine, to hold together.
3. To shoot at a mark. With सम and प्र, To doubt, to discuss
(also
with प्रति and सम्) With आङ्, To instruct, to teach. With सम and
नि, To place or have near at hand. In the causal with उप, To
understand. जुहोत्या० उभ० सक० अनिट्
धा
m.
(-धाः)
1. A possessor, a holder, a container, &c.
2. A name of
BRAMHĀ.
3. VRIHASPATI.
E.
धा to have, affix विच्
Capeller Eng
English
1 धा द॑धाति धत्ते॑
द॑धति द॑धाति धत्ते॑
द॑ध°ते (धाति, धायते)
pp.
हित॑ (q.v. ) & धित (only
—°) put, set, lay
put upon, bring to, direct towards (loc. or
dat.
),
fix (esp. the mind) upon, think of (loc. or
dat.
)
resolve, determine to
(dat. ,
loc.
,
acc.
w.
प्रति, or infin. )
establish, constitute, appoint
(2
acc.
)
create, produce, cause, do, make
hold, keep, wear, bear,
maintain
M.
take to one's self, receive, obtain, get, win, conceive
(गेर्भम्)
w.
ओ॑कम् & च॑नस् enjoy, delight in (loc. or
dat.
)
assume, incur, show, betray (M. &
A.
).
C.
धापयति (only —°).
D.
दि॑धिषति, °ते wish to give
M.
wish to win or get,
w.
अवद्यम् bid
defiance (gen. )
धि॑त्सति wish to put or place upon (loc. ). अधि
A.
set upon (esp. the fire)
bestow on (dat. or
loc.
), grant, impart
M.
acquire, get, exhibit. अनु put on additionally
induce to (dat. ).
व्यनु unfold, exhibit. अन्तर्
A.
M.
put into (loc. ) or between,
separate, exclude
hide, conceal, cover
A.
receive or contain within
keep from (abl. ), withhold
P.
be covered or hidden, disappear. अप
A.
take or drive away. अपि or पि put in (loc. )
offer or present to
(dat. ), bestow on (loc. )
cover, shut up, hide, conceal
P.
be hidden,
become invisible, disappear in (loc. ). अभि put on or to, surround or
cover with (instr. ), give up to (dat. ), deliver
practice, apply,
commit
name, designate
tell (2
acc.
)
P.
be called. प्रत्यभि draw
back, reabsorb
answer, consent. अव put down or in, immerse (in
water), shut up or enclose in (loc. )
be immersed in (loc. ), be
attentive.
C.
cause to be laid in. व्यव put asunder, place between,
separate, interrupt
P.
be separated or interrupted. put on (esp.
wood on the fire), lay, set, place in or on, direct towards, fix upon
(loc. or
dat.
), lay down, deposit
impart, grant, bestow, offer (dat. ,
loc.
, or
gen.
of
pers.
), bring to (dat. ), employ at (loc. )
produce,
cause, effect
M.
seize, take, receive, conceive (ग॑र्भम्),
appropriate to one's self. अत्या place above, extol. अध्या place
upon. अन्वा put on (esp. wood),
i.e.
set up or kindle (the fire).
अभ्या the same. उपा put on, place upon (loc. )
M.
seize, take.
निरा take out or away. पया lay about, surround. व्या
P.
be
divided, be separated from (abl. )
be uncomfortable or ill. समा put
on (wood), set up or kindle (fire)
lay, set, place on or in (loc. ),
turn or fix (the eyes or mind) upon (loc. ), collect or concentrate the
mind (±आत्मानम्)
impose, adjust, apply
unite, keep together,
reconcile, restore, settle, arrange, cause, produce.
M.
put on (a
garment), conceive (of women), accept, appropriate to one's self,
manifest, betray, devote one's self entirely to (acc. )
establish,
state, concede, agree. उपसमा = अन्वा + put a thing in its place.
प्रतिसमा adjust (the arrow), put in order, restore. उद् shut up,
erect
cast away, expose. उप put on or in,
w.
अधस्तात् under
put
on the fire, put (the horse) to the yoke, put to mind (हृदि)
lie down
upon (acc. ), (g. ) precede immediately (only
P.
)
commit to (dat. ),
impart, teach
add, join
use, employ. तिरस् set aside, remove, drive
back, overwhelm
hide, conceal.
M.
be hidden from (abl. ), vanish,
disappear. नि lay down, take off, put, set, place in or on (loc.
±अन्त॑र् or अन्तर् —°), put before one (dat. ), turn (the eyes) to
(loc. ), set the mind
i.e.
resolve upon (dat. )
deposit, keep, guard
appoint, commit, entrust
keep down, suppress, remove, finish. With
क्रियाम् take pains with (loc. )
w.
भूमौ or अवटे
bury
w.
मौलौ esteem highly
w.
मनसि or हृदये reflect, ponder
w.
म॑नो म॑नसि consent (lit. put mind to mind).
C.
cause to deposit or
to put in (loc. ). अधिनि lay upon, bestow, impart. अपनि put aside,
remove, drive away. अभिनि lay on, impose
approach, touch. उपनि
place near, put before (dat. )
lay down, bury (a treasure)
deposit,
commit, entrust (loc. )
bring about, effect. प्रणि lay down, prostrate
(the body)
put on or in (loc. )
touch, approach with (instr. ), turn or
fix (eyes or mind) on (loc. )
be intent upon or attentive to (acc. )
stretch forth, send out (esp. spics, ±चरान्), explore, search
find
out to be (2
acc.
) प्रतिनि put instead, substitute
order, command.
विनि lay apart, distribute, take off or down
put in, fix on, appoint
to (loc. ). संनि lay down (together) in or at (loc. )
place near or
aside
keep, preserve, heap up, collect
M.
appoint, assign
w.
दृष्टिम्
fix on (loc. ),
w.
हृदयम् concentrate, collect
M.
P.
be near or
present.
C.
bring near, fetch. निस् find out. परि
A.
M.
lay or set
around, put on, don (±वासस् etc.)
surround, clothe, dress
A.
conclude the recitation ((r. )).
C.
cause to put on (2
acc.
), surround or
clothe with (instr. ). विपरि change,
esp.
clothes (±वासस्). पुरस्
M.
(A. ) put before, place in front or at the head, prefer, choose, be
intent on or eager for (acc. )
appoint (esp. to priestly functions)
commit, entrust to (dat. or
gen.
). प्र present, offer
set forward,
send out (spies). प्रति put instead, replace
adjust (the arrow), take
aim
put to the lips, set the foot upon (loc. ), stride out
present,
offer, restore
M.
commence, begin. वि distribute, divide
impart,
procure, grant
appoint, arrange, settle
destine, design
exhibit,
show, betray
find out, produce, found, form, cause, effect, make (in
various mgs &
w.
various nouns = 1 कृ
q.v.
)
make, render (2
acc.
)
lay, place, put, fix in or on (loc. )
set forward or send out (spies).
D.
(धित्सति, °ते) wish to impart, fix, settle, find out, procure,
make or render (2
acc.
)
intend or purpose
i.g.
अनुवि
M.
appoint or
regulate (in due order)
cause or effect (after another), bring about,
perform
P.
be regulated according to,
i.e.
obey, follow (acc. or
gen.
).
प्रतिवि arrange, prepare, make ready
counteract, take measures
against (loc. ). संवि
M.
dispose, arrange
settle, direct, order,
appoint
hold up, carry on, manage, employ, use
make or render (2
acc.
). सम् put together, connect, compose, unite
close, collect (lit.
&
fig.
)
repair, restore
lay down, put in or on (loc. ,
esp.
शरम् ±
धनुषि, also
absol.
= aim, shoot)
impart, grant, bestow (together) on
(loc. )
M.
bring together, unite
make peace or agree with (instr. ,
r.
acc.
)
stand out against (acc. ), rival, vie.
P.
be united with = get
possessed of (instr. )
be held or contained in (loc. ). अनुसम् add,
connect
follow (lit. * &
fig.
), observe, explore, ascertain. अभिसम्
snap at (loc. ), unite or join,
esp.
the arrow with the bow (instr. )
bring about, beget
aim at (dat. or
loc.
), purpose, intend (acc. or
dat.
)
call to mind, ponder
consent, agree about (acc. )
win over, take
in, cheat, deceive. उपसम् add, increase
join or connect with
(instr. )
aim at, keep in view
cheat, deceive. प्रतिसम् put together
(again), readjust
M.
put on (esp. the arrow on the bow), restore,
return. Cf. अत्याहित, अन्त॑र्हित, अ॑पिहित, अभि॑हित, अ॑वहित,
आ॑हित, उ॑द्धित, उपसंहित, उपहित, उपाधा॑य, उपा॑हित, तिरोहित,
नि॑हित, प॑रिहित, पुरोहित, प्रणिहित, विनिहित, विहित, व्यवहित,
व्या॑हित, स॑हित, संनिहित, समा॑हित.
2 धा
a.
&
f.
putting, placing, etc. (—°).
3 धा ध॑यति
pp.
धीत॑ suck, drink, imbibe.
C.
धाप॑यते suckle, nourish. उप
C.
M.
=
S.
C.
निस् suck out.
Yates
English
धा (लि, ञ, डु) दधाति, ते 3.
c. To hold
or support
to nurture
to have.
With अभि to cover, to address
with अव to take heed
with to
receive
with उप to uphold, to per-
form
with नि to hold up, to place
with परि to put on cloths
with प्र to be
chief, to send
with वि act correctly,
to select
with सं to place. With अनु
and सं to search after
with अभि and
सं to overcome
with उप and to
support or prop up
with प्र and नि
to hold up, to elevate
with प्रति and
वि to perform
with वि and अव to
conceal
with सं and to instruct
with सं and नि to place or have over
with सं and प्र to doubt, to discuss.
धा (धाः) 1.
m.
A possessor or hold-
er
Brahmā
Vrihashpatī.
Wilson
English
धा (डु, ञ, ) डुधाञ् r. 3rd cl. (दधाति धत्ते)
1 To hold or support.
2 To nurture, to maintain.
3 To give.
4 To have, to possess.
With अनु and सम् prefixed, To search after.
With अपि, To cover.
With अभि,
1 To speak, to speak to or address.
2 To promulgate.
3 To show.
With अभि and सम, To overcome.
With अव,
1 To be careful.
2 To attend to.
With आङ्, To take, to receive.
With उप and आङ्, To support.
With उप,
1 To uphold.
2 To do, to perform.
With नि,
1 To take up or hold up.
2 To place in or upon.
3 To be born or produced.
4 To hold.
With परि, To assume, to put on, as clothes, &c.
With प्र and नि,
1 To hold or support.
2 To elevate or exalt, to dignify.
3 To admit.
With प्र.
1 To be chief or first.
2 To send.
With प्रति and वि, To do, to perform.
With वि,
1 To do, to execute, to act.
3 To act conformably to religious ordinances, to execute the precepts of the Vedas.
3 To choose, to select.
4 To provide.
5 To order or direct.
6 To promise.
7 To give.
With वि and अव, To hide, to veil, to conceal.
With सम,
1 To place, to place firmly, to fix.
2 To unite, to combine, to hold together.
3 To shoot at a mark.
With सम and प्र, To doubt, to discuss
(also
with प्रति and सम्.)
With सम and आङ्, To instruct, to teach.
With सम and नि, To place or have near at hand. In the causal
with उप, To understand.
धा
m.
(-धाः)
1 A possessor, a holder, a container, &c.
2 A name of BRAHMĀ.
3 VṚHASPATI.
E.
धा to have, affix विच्.
Apte
English
धा [dhā], 3
U.
(दधाति, धत्ते, दधौ-दधे, अधात्-अधित धास्यति-ते, धातुम्, हित
pass.
धीयते
-caus. धापयति-ते
desid.
धित्सति-ते)
To put, place, set, lay, put in, lay on or upon
विज्ञातदोषेषु दधाति दण्डम्
Mb.
निःशङ्कं धीयते (v. l. for दीयते) लोकैः पश्य भस्मचये पदम्
H.*
2.132.
To fix upon, direct (the mind or thoughts
&c.
) towards (with
dat.
or
loc.
)
धत्ते चक्षुर्मुकुलिनि रणत्कोकिले बालचूते
Māl.
3.12
दधुः कुमारानुगमे मनांसि
Bk.*
3.11
2.7
Ms.*
12.23.
To bestow anything upon one, grant, give, confer, present (with
dat.
,
gen.
, or
loc.
)
धुर्यां लक्ष्मीमथ मयि भृशं धेहि देव प्रसीद
Māl.
1.3
यद्यस्य सो$दधात्सर्गे तत्तस्य स्वयमाविशत्
Ms.*
1.29.
To hold, contain
तानपि दधासि मातः
Bv.*
1.68
Ś.*
4.4.
To seize, take hold of (as in the hand)
धनुररिभिरसह्यं मृष्टिपीडं दधाने
Bk.*
1.26
4.26
To wear, put on, bear
गुरूणि वासांसि विहाय तूर्णं तनूनि...... धत्ते जनः काममदालसाङ्गः
Rs.*
6.13, 16
धत्ते भरं कुसुमपत्रफलावलीनाम्
Bv.*
1.94
दधतो मङ्गलक्षौमे
R.*
12.8
9.4
Bk.*
17.54.
To assume, take, have, show, exhibit, possess
(usually Ātm. )
काचः काञ्चनसंसर्गाद्धत्ते मारकतीं द्युतिम् H. Pr.35
शिरसि मसीपटलं दधाति दीपः
Bv.*
1.74
R.*
2.7
Amaru.*
27.7
Me.*
38
Bh.*
3.46
R.*
3.1
Bk.*
2.1
4.16, 18
Śi.*
9.3
1.86
Ki.*
5.5.
To hold up, sustain, bear up
गामधास्यत्कथं नागो मृणालमृदुभिः फणैः
Ku.*
6.68.
To support, maintain संपद्विनिमयेनोभौ दधतुर्भुवनद्वयम्
R.*
1.26.
To cause, create, produce, generate, make
मुग्धा कुड्मलिताननेन दधती वायुं स्थिता तत्र सा
Amaru.*
72.
To suffer, undergo, incur
दधती रतेन भृशमुत्सुकताम्
Śi.*
9.2, 32, 66.
To perform, do.
Ved.
To bring, convey.
To appoint, fix. [The meanings of this root, like those of दा, are variously modified according to the word with which it is connected
e. g. मनः, मतिम्, धियम्,
&c.
धा to fix the mind or thoughts upon, resolve upon
पदं धा to set foot on, to enter
कर्णे करं धा to place the hand on the ear
&c.
] -With अपि (the being sometimes dropped).
(a) to close, shut
ध्वनति मधुपसमूहे श्रवणमपिदधाति
Gīt.*
5
so कर्णौ-नयने-पिदधाति (b) to cover, hide, conceal
प्रायो मूर्खः परिभवविधौ नाभिमानं पिधत्ते Ś. Til.17. (v.l.)
प्रभावपिहिता
V.*
4.2
Śi.*
9.76
Bk.*
7. 69.
to hinder, obstruct, bar
भुजंगपिहितद्वारं पातालमधि- तिष्ठति
R.*
1.8. (The following verse illustrates the use of धा with some prepositions: अधित कापि मुखे सलिलं सखी प्यधित कापि सरोजदलैः स्तनौ व्यधित कापि हृदि व्यजनानिलं न्यधित कापि हिमं सुतनोस्तनौ
N.*
4.111
or, better still, the following verse of Jagannātha: निधानं धर्माणां किमपि विधानं नवमुदां प्रधानं तीर्थानाममलपरिधानं त्रिजगतः समाधानं बुद्धेरथ खलु तिरोधानमधियां श्रियामाधानं नः परिहरतु तापं तव वपुः G. L.* 18).
Apte 1890
English
धा {c3c} U. (दधाति, धत्ते, दधौ-दधे, अधात्-अधित, धास्यति-ते, धातुं, हित
pass. धीयते
caus. धापयति-ते
desid. धित्सति-ते) 1 To put, place, set, lay, put in, lay on or upon
विज्ञातदोषेषु दधाति दंडं Mb.
निःशंकं धीयते (v. l. for दीयते) लोकैः पश्य भस्मचये पदं H. 2. 173.
2 To fix upon, direct (the mind or thoughts &c.) towards (with dat. or loc.)
धत्ते चक्षुर्मुकुलिनि रणत्कोकिले बालचूते Māl. 3. 12
दधुः कुमारानुगमे मनांसि Bk. 3. 11, 2. 7
Ms. 12. 23.
3 To bestow anything upon one, grant, give, confer, present
(with dat., gen., or loc.)
धुर्यां लक्ष्मीमथ मयि भृशं धेहि देव प्रसीद Māl. 1. 3
यद्यस्य सोऽदधात्सर्गे तत्तस्य स्वयमाविशत् Ms. 1. 29.
4 To hold, contain
तानपि दधासि मातः Bv. 1. 68
Ś. 4. 3.
5 To seize, take hold of (as in the hand)
Bk. 1. 26, 4. 26
Ki. 13. 54.
6 To wear, put on, bear
गुरूणि वासांसि विहाय तूर्णं तनूनि… धत्ते जनः काममदालसांगः Rs. 6. 13, 16
धत्ते भरं कुसुमपत्रफलावलीनां Bv. 1. 94
दधतो मंगलक्षौमै R. 12. 8, 9. 40
Bk. 17. 54.
7 To assume, take, have, show, exhibit, possess
(usually Atm.)
काचः कांचनसंसर्गाद्धत्ते मारकतीं द्युतिं H. Pr. 41
शिरसि मसीपटलं दधाति दीपः Bv. 1. 74
R. 2. 7
Amaru. 23. 67
Me. 36
Bh. 3. 46
R. 3. 1
Bk. 2. 1
4. 16, 18
Śi. 9. 3, 10. 86
Ki. 5. 5.
8 To hold up, sustain, bear up
गामधास्यत्कथं नागो मृणालमृदुभिः फणैः Ku. 6. 68.
9 To support, maintain संपद्विनिमयेनोभौ दधतुर्भुवनद्वयं R. 1. 26.
10 To cause, create, produce, generate, make
मुग्धा कुड्मलिताननेन दधती वायुं स्थिता तत्र सा Amaru. 70.
11 To suffer, undergo, incur
Śi. 9. 2, 32, 66.
12 To perform, do
13 Ved. To bring, convey.
14 To appoint, fix. [The meanings of this root, like those of दा, are variously modified according to the word with which it is connected
e. g. मनः, मतिं, धियं, &c. धा to fix the mind or thoughts upon, resolve upon
पदं धा to set foot on, to enter
कर्णे करं धा to place the hand on the ear &c.].
WITH अपि (the being sometimes dropped) {1} (a) to close, shut
ध्वनति मधुपसमूहे श्रवणमपिदधाति Gīt. 5
so कर्णौ-नयने-पिदधाति. (b) to cover, hide, conceal
प्रायो मूर्खः परिभवविधौ नाभिमानं पिधत्ते Ś. Til. 17 v. l. प्रभावपिहिता V. 4. 2
Śi. 9. 76
Bk. 7. 69. {2} to hinder, obstruct, bar
भुजंगपिहितद्वांर पातालमधितिष्ठति R. 1. 80. (The following verse illustrates the use of धा with some prepositions:
अधित कापि मुखे सलिलं सखी प्यधित कापि सरोजदलैः स्तनौ व्यधित कापि हृदि व्यजनानिलं न्यधित कापि हिमं सुतनोस्तनौ N. 4. 111
or, better still, the following verse of Jagannātha:
निधानं धर्माणां किमपि विधानं नवमुदां प्रधानं तीर्थानाममलपरिधानं त्रिजगतः समाधानं बुद्धेरथ खलु तिरोधानमधियां श्रियामाधानं नः परिहरतु तापं तव वपुः G. L. 18).
Monier Williams Cologne
English
धा a
f.
in 2. तिरो-धा॑
दुर्-धा॑ (qq.vv.)
1. धा
cl.
3. Ā.
P.
द॑धाति, धत्ते॑,
RV.
&c.
&c.
(P.
du.
दध्व॑स्, धत्थ॑स्, धत्त॑स् [Pāṇ. viii, 2, 38]
pl.
दध्म॑सि or °म॑स्, धत्थ॑, दाधति
impf.
अ॑दधात्
pl.
°धुर्, 2.
pl.
अ॑धत्त or अ॑दधात,
RV.
vii, 33, 4
Subj. द॑धत् or °धात् [Pāṇ. vii, 3, 70,
Kāś.
], °धस्, °धतस्, °धन्
Pot.
दध्या॑त्
Impv.
दाधातु
pl.
°धतु
2. sg. धेहि॑ [fr. धद्धि
cf.
Pāṇ.
vi, 4, 119]
or धत्तात्,
RV.
iii, 8, 1
2.
pl.
धत्त॑, i, 64, 15, धत्तन, i, 20, 7, द॑धात, vii, 32, 13, or °तन, x, 36, 13 [cf.
Pāṇ.
vii, 1, 45, Sch.]
p.
द॑धत्, °ति
m.
pl.
°तस्
Ā. 1. sg. दधे॑ [at once 3. sg.
=
धत्ते॑,
RV.
i, 149, 5
&c.
and
=
pf. Ā.], 2. sg. ध॑त्से, viii, 85, 5 or धत्से॑,
AV.
v, 7, 2
2. 3.
du.
दधा॑थे, °धा॑ते
2.
pl.
°धिध्वे॑ [cf. pf. ]
3.
pl.
द॑धते,
RV.
v, 41, 2
impf.
अ॑धत्त, °त्थास्
Subj. द॑धसे, viii, 32, 6 [Pāṇ. iii, 4, 96,
Kāś.
]
Pot.
द॑धीत,
RV.
i, 40, 2 or दधीत॑, v, 66, 1
Impv.
2. sg. धत्स्व, x, 87, 2 or दधिष्व, iii, 40, 5
&c.
2.
pl.
धद्ध्वम् [Pāṇ. viii, 2, 38,
Kāś.
] or दधिध्वम्,
RV.
vii, 34, 10,
&c.
3.
pl.
दधताम्,
AV.
viii, 8, 3
p.
द॑धान)
rarely
cl.
1. Ā.
P.
दधति, °ते,
RV.
MBh.
only thrice
cl.
2.
P.
धा॑ति,
RV.
and once
cl.
4. Ā.
Pot.
धायेत,
MaitrUp.
(pf.
P.
दधौ॑, °धा॑थ, °धतुर्, °धिमा॑, °धुर्,
RV.
&c.
Ā. दधे॑ [cf.
pr.
], दधिषे॑ or धिषे,
RV.
i, 56, 6
2. 3.
du.
दधा॑थे, °धा॑ते, 2.
pl.
दधिध्वे॑ [cf.
pr.
]
3.
pl.
दधिरे॑, दध्रे, x, 82, 5
6, or धिरे, i, 166, 10
&c.
p.
द॑धान [cf.
pr.
]
aor.
P.
अ॑धात्, धा॑त्, धा॑स्
अधु॑र्, धु॑र्,
RV.
&c.
Pot.
धेयाम्, °युर्
धेतन,
RV.
TBr.
2. sg. धायीस्,
RV.
i, 147, 5
Impv.
धा॑तु [cf.
Pāṇ.
vi, 1, 8
Vārtt.
3
Pat.
]
2.
pl.
धा॑त or °तन, 3.
pl.
धान्तु,
RV.
Ā. अधित, °थास्, अधीताम्, अधीमहि, धीमहि, धिमहे, धामहे,
RV.
3. sg. अहित, हित,
AV.
TĀr.
Subj. धे॑थे,
RV.
i, 158, 2, धैथे, vi, 67, 7
Impv.
धिष्वा॑, ii, 11, 18,
&c.
P.
अधत्,
SV.
धत्,
RV.
P.
धासुर् Subj. °सथस् and °सथ,
RV.
Ā. अधिषि, °षत,
Br.
Pot.
धिषीय, ib. [Pāṇ. vii, 4, 45]
धेषीय,
MaitrS.
fut. धास्यति, °ते or धाता,
Br.
&c.
inf.
धा॑तुम्,
Br.
&c.
Ved.
also °तवे, °तवै॑, °तोस्
धिय॑ध्यै,
RV.
Class.
also -धितुम्
ind.
p.
धित्वा॑,
Br.
हित्वा [Pāṇ. vii, 4, 42], -धा॑य and -धा॑म्,
AV.
:
Pass.
धीय॑ते,
RV.
&c.
[Pāṇ. vi, 4, 66],
p.
धीय॑मान,
RV.
i, 155, 2
aor.
अ॑धायि, धा॑यि,
RV.
[Pāṇ. vii, 3, 33,
Kāś.
]
Prec. धासीष्ट or धायिषीष्ट [vi, 4, 62])
to put, place, set, lay in or on (loc. ),
RV.
&c.
&c.
(with दण्डम्, to inflict punishment on [with
loc.
MBh.
v, 1075, with
gen.
R.
v, 28, 7]
with तत्-पदव्याम् पदम्, to put one's foot in another's footstep i.e. imitate, equal, Kāvyād. ii, 64)
to take or bring or help to (loc. or
dat.
with आरे॑, to remove),
RV.
AV.
ŚBr.
(Ā.) to direct or fix the mind or attention (चिन्ताम्, मनस्, मतिम्, समाधिम्
&c.
) upon, think of (loc. or
dat.
), fix or resolve upon (loc.
dat.
acc.
with प्रति or a sentence closed with इति),
RV.
Mn.
MBh.
Kāv.
BhP.
to destine for, bestow on, present or impart to (loc.
dat.
or
gen.
),
RV.
Br.
MBh.
&c.
(Pass. to be given or granted, fall to one's [dat. ] lot or share,
RV.
i, 81, 3)
to appoint, establish, constitute,
RV.
ŚBr.
to render (with double
acc.
),
RV.
vii, 31, 12
Bhartṛ.
iii, 82
to make, produce, generate, create, cause, effect, perform, execute,
RV.
TBr.
ŚvetUp.
&c.
(aor. with पूरयाम्, मन्त्रयाम्, वरयाम्
&c.
=
पूरयाम्
&c.
चकार)
to seize, take hold of, hold, bear, support, wear, put on (clothes),
RV.
AV.
Kāv.
BhP.
&c.
(Ā.) to accept, obtain, conceive (esp. in the womb), get, take (with ओ॑कस् or च॑नस्, to take pleasure or delight in [loc. or
dat.
]),
RV.
AV.
Br.
to assume, have, possess, show, exhibit, incur, undergo,
RV.
Hariv.
Kāv.
Hit.
etc. :
Caus.
-धापयति,
Pāṇ.
vii, 3, 36 (See अन्तर्-धा, श्रद्-धा
&c.
) :
Desid.
धि॑त्सति, °ते (Pāṇ. vii, 4, 54), to wish to put in or lay on (loc. ),
RV.
AitBr.
(Class.
Pass.
धित्स्यते
धित्स्य See
s.v.
)
दि॑धिषति, °ते, to wish to give or present,
RV.
(Ā.) to wish to gain, strive after (p. दि॑धिषाण, x, 114, 1), ib. : with अवद्य॑म्, to bid defiance, ib. iv, 18, 7 (cf. दिधिषा॑य्य, दिधिषु॑) :
Intens.
देधीयते,
Pāṇ.
vi, 4, 66.
धा [cf. Zd. dā, dadaiti
Gk. θε-, θη-, τίθημι
Lith.
dedù, dë́ti
Slav.
dedją, děti
Old
Sax.
duan, dôn, Angl.Sax. dôn, Engl. to do
Germ.
tuan
tuon, thun. ]
2. धा
mfn.
putting, placing, bestowing, holding, having, causing
&c.
(ifc.
cf.
2. ध)
धा
m.
placer, bestower, holder, supporter
&c.
N.
of Brahmā or Bṛhas-pati,
L.
धा (आ),
f.
See 2.
instr. (=
nom.
) perhaps in the suffix धा (which forms adverbs from numerals, e.g. एक-धा॑, द्वि॑-धा
&c.
)
Monier Williams 1872
English
धा 1. धा, cl. 3. P. A. दधाति, धत्ते
(1st pl. दध्मस्, 2nd धत्थ, 3rd द-
धति
1st sing. A. दधे, 2nd धत्से, 3rd धत्ते,
2nd du. दधाथे, 3rd du. दधाते, 3rd pl. दध-
ते)
Impf. अदधात्, अधत्त (2nd du. P. अधत्-
तम्, 2nd pl. अधत्त, 3rd pl. अदधुस्
2nd sing.
A. अधत्थास्, 3rd pl. अदधत)
Pot. दध्यात्,
दधीत
Impv. दधातु, धत्ताम् (2nd sing.
धेहि, 2nd du. धत्तम्, 3rd du. धत्ताम्, 2nd pl.
धत्त, 3rd pl. दधतु
2nd sing. A. धत्स्व,
2nd pl. धद्ध्वम्, 3rd pl. दधताम्)
Perf.
दधौ, दधे (2nd sing. दधिथ or दधाथ,
1st pl. दधिम, 2nd pl. दध, 3rd pl. दधुस्
3rd pl. A. दधिरे)
Fut. धाता
धास्यति, -ते
Aor. अधात्, अधित (3rd pl. A. अधिषत)
Prec.
धेयात्, धासीष्ट
(Ved. forms are, Pres. 1st pl.
P. दध्मसि, 3rd pl. दधन्ति, 2nd sing. A. द-
धसे, 3rd sing. दधे or दधते, 3rd du. दधेते,
2nd pl. दधिध्वे
Impf. 2nd sing. P. दधस्,
3rd sing. दधत्, दधात्, 1st pl. दधाम, 3rd
pl. दधन्
Leṭ, Impf. 2nd du. P. दधथस्
Pot. 1st sing. धेयाम्, 2nd sing. धायीस्, 1st pl.
धेम, 2nd pl. धेतन
Impv. 3rd sing. धातु,
2nd pl. धात, धत्तन, दधात, दधातन,
3rd pl. धान्तु, दधन्तु, 2nd sing. A. धिष्व
Perf. 2nd sing. A. धिषे, 3rd pl. दध्रे, धिरे
Aor. 1st sing. P. धाम्, 2nd sing. धास्, 3rd sing.
धात्, with प्रति also धत्, 3rd pl. धुस्
1st pl.
A. अधीमहि, धीमहि, see under 1. धी
Leṭ,
Aor. 3rd sing. P. धाति, 2nd du. P. धासथस्, A.
धेथे, धैथे, 1st pl. A. धामहे, 2nd pl. P.
धासथ, 3rd pl. धासुस्)
धातुम् (Ved. inf.
धातवे, धातवै, धातोस्, धै in वयो-धै,
धाम् in प्रति-धाम्, धियध्यै), to put, place,
set, lay
put in, lay on or upon (with loc., e. g.
तेषु दण्डं दधाति, he lays the stick on them,
i. e. punishes them)
to place in any state or con-
dition
to bring, convey, lead towards (Ved.)
to
cause to obtain, cause (Ved.)
to fix upon, direct
towards (with dat. or loc.), fix or direct the mind
(मनस् or मतिम्), fix the thoughts or attention
(समाधिम्) on (dat., or loc.), make up the mind
to do anything (dat., loc., or inf.), to resolve upon
to
bestow anything (acc.) upon a person (loc., dat., gen.),
grant, confer, present, give
to put in possession
to
appoint, fix, constitute
to make, render, produce,
generate
to cause, create
to perform, do, under-
take
to hold, take hold of, seize
to keep, pre-
serve
to bear, wear, put on (clothes)
to sustain,
support, maintain
to accept, take, receive, obtain,
get
to conceive (in the womb)
to take possession
of, assume, have, possess
to show, exhibit (A.)
to
incur, undergo: Pass. धीयते, to be put or placed
or laid
to be arranged
to be contained in
to be
fixed (as the thoughts), to resolve (e. g. मे धीयते
मतिस्, my opinion or resolution is): Caus. धाप-
यति, -यितुम्, Aor. अदीधिपत्, generally with pre-
positions [cf. अन्तर्-धा, अपि-धा, अभि-धा, अव-
धा, &c.]: Desid. धित्सति, -ते (Ved. दिधिषति),
to wish to give or present (Ved.)
to wish to place
or put
to wish to obtain, strive to gain, &c.:
Intens. देधीयते, दाधाति
[cf. Zend dā, ‘to
put, make
dā-ta-m, ‘law
dā-man, ‘creature:’
Gr. τί-θη-μι, θέ-μα, θέ-σι-ς, θε-σ-μός, θέ-μι-ς
θεμός, θε-μέ-λιο-ν, θέ-με-θλο-ν, θής, θῆσσα, θή-κη,
θῶκος, θᾶκος: Lat. fămulus, familia, -do in
ab-do, con-do, per-do, ven-do, pessum-do, cre-do
= श्रद्-दधामि: Osc. faa-ma, ‘house (?), fam-
el = familia: Goth. ga-dêd-s, dê-ths, ‘deed, in
missa-dêths, ‘a crime
dôm-s, ‘judgment:’ Angl.
Sax. don, ‘to do
dema, ‘a judge
dom, ‘judg-
ment:’ Old Sax. dō-m, ‘I do, = दधामि: Old
Germ. tō-m, ‘I do:’ Old Eng. -de in ask-e-de = ‘ask-
did:’ Mod. Germ. -te in such-te: Lith. de-mi, de-
du, ‘I put:’ Slav. de-yun, ‘I do
de-lo, ‘work:’
Hib. deanaim, ‘I do
dan, ‘work.’]
2. धा, आस्, आस्, अम्, (at the end of an adj. comp.)
placing
holding
containing, having
causing, &c.,
see किये-धा, चनो-धा, धाम-धा, धियन्-धा,
&c.
(आस्), m. a placer
a holder, container, possessor,
&c.
a N. of Brahmā
of Bṛhas-pati
(आस्), f. the
act of placing or holding, &c., (at the end of comp.,
cf. तिरो-धा and दुर्-धा।) The affix धा after
numerals is thought by some to be an old inst. from
this धा
[cf. the use of 1. धातु after numerals.]
Macdonell
English
धा 1. DHĀ, Ⅲ. dádhā, dadh, put, place, 🞄set, lay apply, attach (to, on, in, lc.)
convey 🞄to (lc.)
assign or grant to, bestow on 🞄(d., g., lc.)
make, appoint, constitute (2 ac.)
🞄cause, produce
undertake
hold, grasp
🞄carry
bear (seed, etc.)
wear, put on
support, 🞄preserve, maintain
assume, show, incur, 🞄possess
Ā. take to oneself, receive, 🞄obtain, conceive (seed)
fix the mind or 🞄thoughts (cintām, matim, manas) on, resolve 🞄to (d., lc. prati, inf. , or iti with oratio recta)
🞄place the hopes (āśām) on (lc.)
ps. dhīyáte: pp. hitá, q. v.
cs. -dhāpaya
des. didhiṣa (RV.), P. wish to give or bestow
Ā. 🞄wish to obtain
dhitsa, (V. C.) wish to place 🞄on (lc.). adhi, put on
bestow on (d., lc.)
🞄Ā. put on, assume, wear. antar, P. Ā. place 🞄within (lc.)
place between
separate
remove
🞄cover, conceal, cause to disappear, 🞄make invisible
P. receive in oneself, contain
🞄ps. be concealed, disappear. antárhita, separated
🞄covered, with (—°)
hidden, made 🞄invisible, vanished, in (lc., —°). api or pi 🞄(the latter is the commoner form from Manu 🞄onwards), insert, in (lc.)
cover up, close, conceal
🞄ps. be hidden, vanish: pp. hidden
suffused 🞄(eye)
obstructed
rendered invisible. 🞄abhi, give up to (d.)
envelope, encircle, 🞄bind, with (in. )
yoke
put a name upon, designate, 🞄name
declare, state, explain
utter, 🞄say
address, speak to (2 ac.)
ps. be designated, 🞄named, or called: pp. designated, 🞄named
addressed, spoken to
stated, declared, 🞄spoken about
cs. Ā. cause to be named. 🞄prati‿abhi, take back
reply, answer
approve. 🞄sam-abhi, speak to, address. ava, 🞄[Page131-2] 🞄put down, immerse, shut up, enclose, in (lc.)
🞄give head, attend
ps. impv. avadhīyatām, 🞄let attention be paid to (lc.): pp. enclosed in 🞄(lc.)
fallen into the water
attentive, to (lc.)
🞄cs. cause to be placed in (lc.). vi‿ava, interpose
🞄interrupt
put aside
ps. impv. vyavadhīyatām, one should separate oneself 🞄from (ab.): pp. remote
hidden, rendered 🞄invisible, by (—°)
checked, obstructed, by 🞄(—°)
removed from anything = merely relating 🞄to, not immediately affected (gr.)
cs. 🞄separate. ā, generally Ā. in C., place, set, lay, 🞄put (in or on, lc.)
deposit seed in (g.)
dedicate 🞄actions to (lc.)
instil virtues into (lc.)
🞄direct the gaze towards (lc.)
fix the mind or 🞄thoughts on (lc.)
bestow care
put wood on 🞄the fire
stake (at play)
pledge, pawn
🞄grant to, confer on (d., g., lc.)
transfer to 🞄(lc.)
employ for (lc.)
Ā. seize
take, accept, 🞄receive
conceive (garbham)
accept (a doctrine)
🞄take (a vow)
get into a passion, etc.
🞄produce, cause: pp. resting on (lc.)
pledged. 🞄ati‿ā, raise above: pp. disagreeable. anu‿ā, 🞄add (fuel to the fire), stir (fire): pp. handed 🞄on to another for restoration to the owner 🞄(pledge). abhi‿ā, place (esp. fuel) on the fire 🞄(lc.)
lay on (fire). upa‿ā, place upon (lc.): 🞄pp. produced, caused
gd. taking with one, 🞄with (ac.). pari‿ā, surround (with fire): pp. 🞄anticipated by a younger brother in kindling 🞄the sacred fire. sam-ā, add (fuel to the fire)
🞄stir (fire)
place, set, put, on or in (lc.)
🞄adjust (an arrow)
impose
fix (mind or 🞄gaze) on (lc.)
collect the thoughts, concentrate 🞄the mind (ātmānam or manas)
be absorbed 🞄in prayer
conceive the thought (matim 🞄or manas), resolve to (iti with oratio 🞄recta)
entrust to (lc.)
establish in (lc.)
🞄redness, remedy
retrieve
produce, cause
🞄Ā. put on (garment), assume (a shape)
appropriate
🞄display (anger, courage)
show 🞄(honour)
undergo (effort)
devote oneself 🞄completely to (ac.)
settle, establish, dispose 🞄of a difficulty
admit, grant: pp. joined or 🞄furnished with (in. , —°)
united, assembled
🞄rendered
having the thoughts collected
🞄having
the mind concentrattent, on (lc., 🞄—°). upa-sam-ā, add (fuel)
stir, kindle 🞄(fire)
put in its place, arrange. prati-sam-ā, 🞄replace
restore, redress
correct or dispose 🞄of (an error). ud, set up
build up
expose. 🞄upa, place or put upon or in (lc.), under (adhastāt)
🞄affix
bestow efforts (kriyām) on (lc.)
🞄apply, employ
transfer to (d.)
teach (lc.)
🞄add
take to heart (hṛdi) = ponder: pp. 🞄placed on (—°)
affixed, inserted
set (gem) 🞄in (lc.)
immediately preceded by (in. , —°)
🞄joined with (—°)
conditioned by (—°)
brought, 🞄produced
misled, deceived. ni, lay, set, or 🞄put down (on or in, lc.)
bury or conceal in 🞄(lc.)
place on the head (lc., rarely in. ) sts. 🞄= honour
take to heart (manasi) = reflect, 🞄ponder
direct (the gaze) towards (lc.)
fix 🞄(the mind) on (d.) = resolve
expend labour 🞄(kriyām) on (lc.)
appoint to (lc.)
deliver, 🞄entrust, or present to (d., lc.)
preserve in 🞄the heart (hṛdaye, manasi) = keep in memory
🞄bestow (oneʼs heart) on m(lc.)
keep down, restrain
🞄ps. be contained in (lc.)
cs. cause to 🞄be placed in (lc.)
cause to be kept as a deposit. 🞄adhi-ni, lay down on (lc.)
bestow 🞄on (lc.). abhi-ni, Ā. take or impose upon 🞄oneself (d.): pp. touched. upa-ni, place beside
🞄set before any one (d.)
bring close to 🞄(lc.)
bring on, produce
bury (treasure)
🞄deposit with, entrust to (lc.). pra-ṇi, lay 🞄down
put on or in
apply (a knife etc.)
🞄set (a gem) in (lc.)
stretch out
touch with 🞄(in. )
direct (thoughts or gaze) towards (lc.): 🞄pp. delivered to (d.)
sent out (spies)
intent 🞄on (lc.)
concentrated
ascertained. pratini, substitute
command: pp. appropriate. 🞄[Page131-3] 🞄vi-ni, distribute
lay aside, put down
place 🞄or put on or in
direct (thoughts or gaze) towards 🞄(lc.)
appoint to an office (lc.)
hṛdi —, take any one (ac.) into oneʼs heart. 🞄saṃ-ni, put down together in (lc.)
lay down, 🞄keep
deposit in (lc.) accumulate
direct 🞄(the gaze) towards (lc.)
place near
Ā. be 🞄present in (lc.)
be near or present: pp. near, 🞄present, at hand, imminent
ready for (d.)
🞄cs. bring near
ps. manifest oneself. pari, 🞄P. Ā. put round
put on (a garment)
clothe, 🞄with (in. )
attire oneself
surround
P. conclude 🞄(a liturgical receitation)
cs. cause to 🞄put on, clothe in (2 ac.). vi-pari, change 🞄(esp. a garment)
change oneʼs clothes. pra, 🞄set before
send out (spies). prati, place in 🞄(lc.)
adjust (an arrow), aim
raise to the 🞄lips (goblet)
put down (the feet)
offer
🞄employ, restore
restrain
Ā. ps. begin. 🞄anu-prati, present after another) (ac.. vi, 🞄distribute
procure, grant, bestow
fulfil 🞄(desires)
determine, prescribe, ordain
secure 🞄(a maintenance)
show, display (emotion)
🞄create, form, fashion
construct, build, lay 🞄out
arrange, divide
procure
devise (a 🞄means)
perform, effect, produce, achieve, 🞄bring about
make, do
contrive
so manage 🞄that (tathā-yathā)
hold (counsed, sway, of 🞄fice)
conclude (friendship, peace)
commence 🞄(hostilities)
put on (clothes)
show (honour, 🞄hospitality)
give (a kise)
fight (a battle)
🞄put (questions)
turn into e. g. a lion (siṃhatvam)
🞄make, appoint, or render any one 🞄(2 ac.)
put or lay in or on (lc.)
place before 🞄(agrataḥ), or below (adhaḥ)
take to 🞄heart (lc.)
direct (the mind) towards (lc.)
🞄despatch (spies)
P. take trouble with (d.)
🞄ps. be allotted to or intended for (g.)
be accounted 🞄(nm. )
be designed for (a husband) 🞄(nm. ) kiṃ vidhīyatāṃ tena, what is to be 🞄done with that*? des. seek to determine or 🞄establish
wish to devise (an expedient)
🞄think of acquiring (money)
wish to render 🞄(2 ac.)
wish to contrive: pr. pt. Ā. scheming. 🞄anu-vi, prescribe in accordance with (in. )
🞄contrive, effect
take (ac.) as a standard
ps. 🞄conform to, be guided by (ac., g.). pra-vi, 🞄divide
Ā. mind
show great attention to 🞄(ac.). prati-vi, dispose, arrange
despatch 🞄(spies)
counteract, do against (g.)
oppose a 🞄conclusion. saṃ-vi, determine, prescribe (Ā.)
🞄order
arrange, manage, mind
employ
make 🞄use of (in. )
render (2 ac.): mānasam —, 🞄keep up the spirits, be of good cheer
cs. let 🞄any one act, trust to any oneʼs management. 🞄sam, put or sew together, combine, join, unite 🞄(with, in. )
compose
collect
exchange 🞄words (vācam) with (in. )
close (eyes)
heal 🞄(wounds)
restore, redress, remedy
place 🞄together on, lay down in (lc.)
gnly. Ā. 🞄fix (an arrow) on a bow (lc.), against (d.)
🞄direct the gaze (thither, tataḥ)
confer on 🞄(lc.), grant
give (a name) to (g.), place credence 🞄(sraddhām) in a thing (lc.: Ā.)
employ 🞄for, appoint to (lc.)
involve any one in 🞄(lc.)
conclude (an alliance)
inflict
afford 🞄assistance (sāhāyyam)
Ā. bring, together, 🞄reconcile
be united or reconciled, agree, 🞄make friends, with (in. )
be a match for (ac.), 🞄make use of (in. )
ps. be united with, come 🞄into possession of (in. ): pp. joined or connected 🞄with, accompanied by, referring to, 🞄endowed with, conformable to, caused by (—°)
🞄being on a friendly footing with (in. ). 🞄ati-sam, revile
deceive (v. l.)
surpass, in regard 🞄to (prati)
prejudice a thing (ac.). 🞄anu-sam, fix the thoughts on, direct the attention 🞄to, explore, investigate, observe
solve or 🞄dispose of a difficulty
collect oneself (ātmānam). 🞄abhi-sam, fit or adjust (an arrow) 🞄on a bow (in. )
direct (a missile) at (d., lc.)
🞄[Page132-1] 🞄aim at, purpose, have in view
come to an 🞄agreement with respect to (ac.)
prevail over, 🞄subject, render subservient
seek to gain 🞄over
unite or oneself with (in. )
Ā. 🞄design for, appoint (2 ac.): pp. referring to 🞄(—°)
gd. from interested motives. upa-sam, 🞄add
increase
unite with, impart to any one 🞄(in. )
have in view: pp. endowed with, accompanied 🞄or surrounded by (in. , —°)
conformable 🞄to (—°). prati-sam, P. put together 🞄again: Ā. put on, adjust
Ā. return, reply
🞄Ā. gain insight into (ac.)
P. Ā. recollect.
धा 2. DHĀ, v. धे DHE.
धा 3. dhā,
a.
—°, placing etc.
giving, granting 🞄(v. 1. dhā).
Benfey
English
धा धा, ii. 3, Par., Ātm.
1. To
put, MBh. 5, 1075
Hit. ii. d. 163
pass.
To be contained, MBh. 12, 8933.
2.
With मनस् or मतिम्, often To re-
solve, Rām. 1, 9, 40, 11, 1
to fix the
mind on, Man. 12, 23.
3. To grant,
confer, Chr. 291, 14 = Rigv. i. 64, 14
(ved. धत्तन for धत्त), MBh. 7,
5267
Man. 1, 29.
4. To generate,
Bhāg. P. 9, 6, 38.
5. To undertake,
Rājat. 1, 295.
6. To put on, Ṛt. 6, 13.
7. To carry, bear, Ragh. 3, 1
Ṛt. 6,
16.
8. To nourish, Chr. 295, 13 =
Rigv. i. 92, 13 (ved. धामके, conj. of
the Aor.).
9. To preserve, Ragh. 1,
26.
10. Ātm. To get, Bhāg. P. 1, 2,
23.
11. Ātm. To undergo, Hariv. 531.
12. Ātm. To show, Hit. pr. d. 41.
Anomal. impf. अदधन्, MBh. 3, 12706.
Anomal. Aor. धीमकि (ved.), Bhāg. P.
6, 16, 18. Anomal. (or rather false)
ptcple. of the pf. Par.
f.
दध्युषी
(for दधुषी), Rām. 2, 16, 20 (= 2,
13, 19 Gorr., where v. r.). Ptcple. of
the pres. pass. धीयमान, One whose
mind is directed to, Hariv. 1854 (अ-
धर्मे, to injustice). Ptcple. of the
pf. pass.
I. धित (ved. and) Hariv.
7799, Resolved.
II. हित,
1. Fit, suit-
able, Chr. 10, 5.
2. Salutary, Man.
4, 35
most beneficial, Man. 7, 57.
3.
Worthy, Pañc. i. d. 358.
4. Friendly,
agreeable, Man. 2, 108.
m.
A friend,
MBh. 12, 5471.
n.
1. Well-being, Rām. 3,
53, 12
also pl, Bhartṛ. 2, 65.
2. A good,
a benefit, Rājat. 5, 62.
Comp.
अ-हित, I.
adj.
1. bad, Man. 3, 20. 2. prejudicial,
Rām. 3, 30, 2. II.
m.
An enemy, Bhag.
2, 36. III.
n.
injury, Rām. 5, 91, 2. हित
-अ-हित,
adj.
1. good and evil. 2. benefi-
cial and disadvantageous.
सु-,
I.
adj.
1.
fit, right. 2. kind. 3. satiate.
n.
, and
f.
ता, one of the tongues of Agni. Ptcple.
of the fut. pass. धेय, To be pro-
duced, MBh. 12, 13108. -- With the prep.
अधि अधि, Ātm. To conquer, Chr.
291, 2 = Rigv. i. 85, 2. -- With अन्तर्
अन्तर्,
1. To cover, MBh. 4, 1683.
2.
To cause to disappear, Bhāg. P. 6, 9,
35.
3. To eclipse, MBh. 1, 5519.
4.
especially pass. To disappear,
Bhāg. P. 3. 2, 11
MBh. 4, 1042.
5. To re-
ceive in one's self, contain, Ragh. 15,
81
MBh. 12, 12747. अन्तर्हित,
1.
Covered, Rām. 2, 9, 18.
2. Hidden,
Śāk. 9, 18, v. r.
3. Disappeared, Chr.
39, 19. -- With अपि अपि and पि पि,
1.
To cover, MBh. 1, 5863
4, 1453.
2.
To shut, MBh. 3, 12089.
3. To make
invisible, Vikr. d. 72.
4. pass. To
disappear, MBh. 12, 8932.
5. To hinder,
Rām. 5, 29, 16. Caus. To cause to
shut, Bhāg. P. 2, 7, 29. -- With अन्वपि
अनु-अपि, pass. To disappear after some-
body (acc.), Bhāg. P. 3, 11, 28. -- With
अभि अभि,
1. To invade, MBh. 2, 1090.
2. Ātm. To take back, Bhāg. P. 3, 13, 30.
3. To name, Bhāg. P. 3, 12, 10.
4. To
declare, Man. 1, 42.
5. To speak,
Rām. 2, 123, 15 Gorr. (with acc., Rām.
6, 12, 7). अभिहित, Called, Man. 3,
141. -- With प्रत्यभि प्रति-अभि,
1. To
take back, Bhāg. P. 3, 7, 4.
2. To
answer, 4, 3, 15.
3. To approve, MBh.
5, 7459. -- With समभि सम्-अभि, To
address, Kathās. 25, 93. -- With अव
अव,
1. To put, MBh. 1, 4503.
2. To
fix one's attention on something, Śān-
tiś. 3, 11. अवहित,
1. Shut, Bhāg. P.
1, 2, 32.
2. Attentive, Prab. 33, 2. --
With अभ्यव अभि-अव, अभ्यवहित,
Allayed, Rām. 2, 40, 33. -- With व्यव वि
-अव, To separate, Rām. 2, 114, 13
Gorr.
pass. To separate one's self,
Śāntiś. 3, 11. व्यवहित,
1. Stopped,
Śāk. 71, 18.
2. Covered, Śiś. 9, 26.
3. Hostile, Bhāg. P. 1, 9, 36. -- With
संव्यव सम्-वि-अव, अ-संव्यवहित +
म्, adv. Immediately, Bhāg. P. 5, 6, 6.
-- With आ, usually Ātm.
1. To
put, Rām. 5, 31, 1.
2. To generate,
MBh. 3, 8639
16637
to produce,
Bhāg. P. 3. 5, 34
to perform, MBh. 3,
2600.
3. To instil, MBh. 1, 6157.
4.
To direct, MBh. 5, 4172.
5. With
मतिम्, मनस्, चित्तम्, often To re-
solve, Rām. 1, 18, 7.
6. To employ,
Śāk, 3, 13.
7. To put on, Śāk. d. 36.
8. To hold, Man. 11, 104.
9. To
pawn, Nārada in Mit. 268, 2.
10. To
confer, MBh. 1, 7735.
11. Ātm. To
receive, Rām. 4, 21, 17.
12. Ātm. To
get, Hariv. 9283 (to fall into a passion).
Desiderat. धित्स, To wish to transfer,
MBh. 12, 3170. -- With अत्या अति-आ, अत्-
याहित, Very disagreeable, Prab. 25, 3.
n.
Misfortune, MBh. 4, 861. -- With
अन्वा अनु-आ, अन्वाहित, Delivered for
the purpose of being restored to the
owner, Yājñ. 2, 67. अन्वाधेय, see
s. v. -- With अभ्या अभि-आ, To throw
under, Man. 8, 372. -- With उपा उप
-आ,
1. To put on, Bhāg. P. 3, 13,
45.
2. To render, Rām. 2, 35, 28.
उपाहित, Produced, Bhartṛ. 3, 80. --
With प्रत्युपा प्रति-उप-आ, Ātm. To
recover, Bhāg. P. 8, 24, 61. -- With
समा सम्-आ,
1. To arrange, Rām. 5,
17, 1
(fire), Rām. 3, 9, 33.
2. To put
on, Pañc. i. d. 371
Ātm. , Hariv. 10725.
3. To impose, MBh. 7, 4180.
4. To
put to, Hariv. 10482.
5. Ātm. To
conceive, MBh. 1, 4264.
6. To intrust,
MBh. 7, 4253.
7. To establish, Ragh.
17, 8.
8. To direct, Rām. 2, 93, 25.
9. With मनस्, To resolve, Bhag. 17,
11.
10. With मनस्, धियम्, आत्मा-
नम्, To collect one's thoughts,
Bhāg. P. 6, 1, 62.
11. Ātm. To devote one's
self completely to (with acc.), Rām.
1, 38, 11.
12. To hold together, MBh.
6, 146.
13. To redress, MBh. 15, 194.
14. To cause, Hariv. 8671.
15. To
make, 11075.
16. Ātm. To appropri-
ate, Rājat. 5, 167.
17. Ātm. To un-
dergo, Hariv. 3919 (To fall into a
passion). समाहित,
1. One who has
fixed his mind only on one object,
Man. 6, 43
2, 53.
2. Joined, Rām.
6, 7, 47.
3. All, Hariv. 12209.
4.
Passed, MBh. 1, 6614.
5. Like, Rām.
1, 1, 26. Desider. To wish that some-
body may collect his thoughts, MBh.
12, 9586. -- With अनुसमा अनु-सम्-आ,
अनुसमाहित, Collected, Rām. 2, 22, 14
(cf. सम्-आ, 10). -- With अभिसमा अभि
-सम्-आ, अभिसमाहित, Joined, Rām. 5,
90, 31. -- With उपसमा उप-सम्-आ, To
arrange, Daśak. in Chr. 201, 9. -- With
प्रतिसमा प्रति-सम्-आ,
1. To put on,
MBh. 13, 266.
2. To affix again,
Daśak. in Chr. 196, 20.
3. To redress,
182. 7. -- With आविस् आविस्, आविर्हित,
Manifested, Bhāg. P. 2, 7, 36. -- With
उप उप,
1. To place under, Man. 4,
54.
2. To place in, Bhāg. P. 5, 5, 31.
3. To enchase, MBh. 5, 3382.
4. To
affix, Śāk. d. 18.
5. To transfer, Ragh.
7, 68.
6. To employ, Ragh. 3, 29.
7.
To cover, Bhāg. P. 5, 5, 6.
8. To pro-
vide, MBh. 1, 2891. उपहित,
1. Ready,
MBh. 13, 2286.
2. Suborned, excited,
MBh. 12, 4159.
3. Joined, Suśr. 1, 88,
3.
4. Suitable, Rām. 5, 69, 15. Ptcple.
of the fut. pass. उपधानीय,
n.
A
pillow, Pañc. 125, 9. -- With तिरस्
तिरस्,
1. To hide, Bhāg. P. 2, 6, 40.
2. Ātm. To disappear, Bhāg. P. 3, 7,
12. तिरोहित,
1. Concealed, Man. 8,
203.
2. Surpassed, Dev. 9, 20 (made
unperceivable by a louder sound). --
With नि नि,
1. To lay down, Man.
5, 143.
2. To bury, Man. 5, 68
to
conceal, Man. 8, 38.
3. To leave,
Rām. 2, 136, 1 Gorr.
4. To intrust,
Rām. 1, 77, 24 Gorr.
5. To transfer,
Chr. 289, 12 = Rigv. i. 50, 12.
6. To
put, Rām. 2, 50, 21.
7. To direct,
Megh. 96, v. r.
8. With मनस्, To
resolve, Hariv. 534.
9. With मनसि,
To think, Hit. 87, 13.
10. To make,
Bhāg. P. 7, 8, 18.
11. To restrain,
Bhāg. P. 7, 5, 50. Caus.
1. To cause
to be detained, Man. 8, 30.
2. To
establish, Bhāg. P. 5, 20, 25. -- With
अन्तर्नि अन्तर्-नि, To put in, Kathās.
12, 112. -- With उपनि उप-नि,
1. To
bring on, Gīt. 5, 2.
2. To conceal,
Man. 8, 37.
3. To intrust, Man. 8, 196.
-- With उपरिनि उपरि-नि, उपरिनिहि-
त, Put on, Ṛt. 6, 30. -- With प्रणि प्र
-नि,
1. To put at the head, MBh. 7,
1527.
2. To lay down. MBh. 4, 1437.
3. To put on, Bhāg. P. 1, 15, 16.
4.
To put in, MBh. 12, 6617.
5. To en-
chase, Hit. ii. d. 71.
6. To stretch
out, Megh. 105.
7. To direct, Bhartṛ.
1, 51.
8. With मनस्, आत्मानम्, some-
times To resolve, to think, Bhaṭṭ. 6,
142.
9. To consider with intention,
Rām. 4, 27, 21.
10. To send out (spies),
MBh. 7, 2651.
11. To spy, Rām. 5, 90,
15. प्रणिहित,
1. Intent, Rām. 2, 47,
21 Gorr.
2. Cautious (?), Man. 9, 269.
3. Before admitted, Man. 8, 54. प्र-
णिधेय,
n.
1. Employing.
2. Send-
ing out (of emissaries), MBh. 12, 2155.
-- With संप्रणि सम्-प्र-नि,
1. To
leave, MBh. 4, 1247.
2. To disregard,
3, 13194. -- With प्रतिनि प्रति-नि, To
order, MBh. 1, 4505. -- With विनि वि-नि,
1. To lay down, MBh. 1, 2984.
2. To
put on, Bhartṛ. 3, 61.
3. To direct,
Mṛcch. 143, 20.
4. To put in, Gīt.
11, 31. -- With संनि सम्-नि,
1. To put
together, to collect, MBh. 14, 290.
2.
To put in, Pañc. 265, 5.
3. To direct,
Ragh. 13, 44.
4. pass. To be near,
Bhāg. P. 5, 17, 14. संनिहित,
1. Near at
hand, Man. 2, 205
MBh. 13, 454.
2.
Ready, Śāk. 17, 20. Caus.
1. To bring
near, Bhāg. P. 5, 18, 1.
2. pass. To
show one's self, Bhāg. P. 5, 7, 8. -- With
परि परि,
1. Ātm. To put on, Rām.
2, 37, 7 Gorr.
2. To put on a garment,
Bhāg. P. 1, 4, 5.
3. To surround, Rām.
4, 48, 18.
4. To let wander (as one's
eye), Hariv. 3743. परिहित,
1. Sur-
rounding, Rām. 6, 37, 31.
2. Clothed,
Daśak. in. Chr. 186, 9. Caus. To cause
to put on, Daśak. in Chr. 200, 7. Desid.
To be about to put on, MBh. 5, 853. --
With विपरि वि-परि, To change, Yājñ.
1, 196. -- With पि पि, see अपि। -- With
पुरस् पुरस्,
1. To put at the head,
MBh. 3, 1973.
2. To weigh, to ponder.
3. To esteem, Ragh. 12, 43. पुरोहित,
m.
The family priest of a prince who
conducts all the ceremonies and sacri-
fices of the family, Chr. 21, 3. -- With
प्रति प्रति, To employ, Śatr. 14, 245.
-- With वि वि,
1. To grant, Rām. 1,
8, 27.
2. To procure, MBh. 13, 3209.
3. To fix, ordain, Man. 2, 29.
4. pass.
To pass for, Man. 3, 118.
5. To create,
Ragh. 1, 29.
6. To make, build, MBh.
5, 7130
Rājat. 5, 155
25.
7. To per-
form, Man. 8, 282.
8. To cause, Rām.
3, 54, 27.
9. To treat, Rām. 2, 38, 17.
10. To put on, Pañc. 236, 8
Kathās.
21, 3.
11. To show, Bhartṛ. 1, 59.
12.
To appoint, Cāṇ. 102.
13. To put in,
MBh. 3, 8850.
14. To direct, Bhartṛ.
3, 36.
15. To put aside, MBh. 4, 155.
16. To despatch to different directions,
Man. 7, 184. सु-विहित, Well provided,
Rām. 1, 13, 16. स्त्री-विधेय,
adj.
Uxo-
rious. Caus. To cause to be laid,
Rām. 6, 96, 13. Desid.
1. To wish to
give, Bhāg. P. 1, 10, 22.
2. To wish to
perform, Hariv. 1311.
3. To wish to
render, Bhāg. P. 7, 3, 1.
4. To wish to
devise, Bhāg. P. 4, 6, 7.
5. To pursue
one's aim, MBh. 3, 13952. Desider. विधित्-
सित,
n.
Design, Bhāg. P. 1, 9, 16. -- With
अनुवि अनु-वि,
1. To assign to, MBh. 5,
1372.
2. To cause after wards, Śāntiś, 1,
17.
3. pass. To conform one's self to,
MBh. 1, 4721.
4. To perform in con-
formity with a command, Rām. 5, 95,
4. -- With प्रवि प्र-वि,
1. To divide,
Suśr. 2, 347, 7.
2. To mind, Rām. 4,
14. 29.
3. To join, Rājat. 5, 421.
4.
To dispose before, Lass. 44, 14. -- With
प्रतिवि प्रति-वि,
1. To dispose, Rām.
2, 36, 2.
2. To despatch, Rām. 5, 90, 14.
3. To do against, Śāk. 29, 21. -- With
संवि सम्-वि,
1. To dispose, MBh. 3,
8806.
2. To order, Hariv. 8663.
3.
To mind, MBh. 12, 4730.
4. To act,
Pañc. 12, 21.
5. To render, Bhartṛ.
1. 66.
5. To put on, MBh. 2, 1510. --
With श्रत् श्रत्, To believe, Chr. 7,
20 (अश्रद्दधत्, anomalous impf. in-
stead of श्रद्-अदधात्) -- With सम्
सम्,
1. To put together, to combine,
Bhāg. P. 4, 7, 8
to unite, Man. 7, 66.
2. To make an agreement, Daśak. in
Chr. 198, 1
Kām. Nītis. 9, 41.
3. To
contract, close, Suśr. 1, 47, 7.
4. To
comprehend, MBh. 14, 1148.
5. To
compose, Kām. Nītis. 9, 68.
6. To
collect, Bhāg. P. 9, 9, 42.
7. To put
on, MBh. 5, 2340.
8. To put an arrow
on a bow, Rām. 3, 4, 27.
9. To direct,
Ragh. 11, 69.
10. To redress,
Kām. Nītis, 13, 60.
11. To inflict, Kir. 5,
51.
12. To grant, Pañc. ii. d. 13.
13. To assist, MBh. 5, 3406
Ātm.
with instr. To employ, MBh. 4, 964
(दधामहे anomalous, or ved. instead
of दध्महे).
14. Ātm. To be a
match for, Pañc. i. d. 260.
15. To
approach, MBh. 3, 15726. संहित,
I. as
latter part of comp. words,
1. Endowed
with, MBh. 12, 207.
2. Abounding in,
Man. 9, 103.
3. Accompanied by,
Rām. 1, 32, 19.
4. Referring to, Rām.
2, 103, 1.
5. Conformable to, MBh. 4,
472.
6. Caused by, MBh. 14, 527.
II.
f.
ता, The arrangement of a text, a collec-
tion, especially that of the Vedas, Chr.
135, 2
Man. 11, 77
262.
Comp.
ptcple.
of the fut. pass. दुस्-संधेय,
adj.
Difficult to be united, MBh. 5, 5827.
-- With अतिसम् अति-सम्,
1. To de-
ceive, Śāk. 69, 23, v.r.
2. To settle
completely, Mahāv. 109, 1. अतिसं-
धित, Deceived, Rām. 2, 7, 23. -- With
अनुसम् अनु-सम्,
1. To search, Man.
12, 106.
2. To collect, Hit. 125, 20.
अनुसंहित, as latter part of a comp.,
Conformable to, MBh. 13, 5593. -- With
अभिसम् अभि-सम्,
1. To combine,
Rām. 5, 36, 42
to unite, Kām. Nītis.
9, 64.
2. To aim at, MBh. 6, 5563.
3.
To have in view, to think of, MBh. 12
5471.
4. To make an agreement, Man.
9, 52.
5. To deceive, MBh. 12, 5116.
6. To make subservient, Man. 7, 159.
7. To gain over, Rām. 4, 54, 5. अभि-
संधित, Deceived, MBh. 12, 5113.
अभिसंहित, as latter part of a comp.,
1. Endowed with, MBh. 12, 3087 (con-
versant with).
2. Referring to, 12,
4793. -- With समभिसम् सम्-अभि-सम्,
1. To put in, MBh. 3, 10452.
2. To
resolve, MBh. 9, 818. -- With उपसम्
उप-सम्,
1. To impart, Kām. Nītis. 1,
13.
2. To have in view, MBh. 4, 1483.
उपसंहित,
1. Endowed, MBh. 12,
10732.
2. Surrounded, MBh. 13, 5895.
3. Conformable to, MBh. 1, 602. -- With
प्रसम् प्र-सम्, To put on, MBh. 6,
3910. -- With प्रतिसम् प्रति-सम्,
1.
To collect, Prab. 99, 14, v.r.
2. To
put on, MBh. 6, 3313.
3. To direct
to (acc.), MBh. 3, 1926.
4. To return,
Hariv. 9240
to restore, Bhāg. P. 1, 17,
42.
5. To understand, Prab. 34, 19. --
-- Cf. τίθημι, θεμός, θέμις, θέμεθλον, θής, θῆσσα, θᾶκος, θῶκος, τεθμός, θεσμός
(for
θε + τμος), etc.
Lat. -dere in con-dere
and others, credo=श्रद्दधामि
Goth.
-देद्स् (deed)
O.H.G. tôn
A.S. dón (to
do), dema (a judge), dóm (judgment).
Apte Hindi
Hindi
धा
"जुहो* उभ* , , , कर्मवा* ,
पुं*
" - -
"रखना, धरना, जड़ना, लिटा देना, भर्ती करना, तह जमाना"
धा
"जुहो* उभ* , , , कर्मवा* ,
पुं*
" - -
"जमाना, लगाना"
धा
"जुहो* उभ* , , , कर्मवा* ,
पुं*
" - -
"प्रदान करना, अनुदान देना, देना, अर्पित करना, उपहार देना"
धा
"जुहो* उभ* , , , कर्मवा* ,
पुं*
" - -
"पकड़ना, रखना"
धा
"जुहो* उभ* , , , कर्मवा* ,
पुं*
" - -
"पकड़ना, हस्तगत करना"
धा
"जुहो* उभ* , , , कर्मवा* ,
पुं*
" - -
"पहनना, धारण करना, वहन करना"
धा
"जुहो* उभ* , , , कर्मवा* ,
पुं*
" - -
" धारण करना, लेना, रखना, दिखलाना, प्रदर्शन करना, कब्जे में करना"
धा
"जुहो* उभ* , , , कर्मवा* ,
पुं*
" - -
"संभालना, निबाहना, थामे रखना"
धा
"जुहो* उभ* , , , कर्मवा* ,
पुं*
" - -
"सहारा देना, स्थापित रखना"
धा
"जुहो* उभ* , , , कर्मवा* ,
पुं*
" - -
"पैदा करना, रचना करना, उत्पादन करना, उत्पन्न करना, बनाना"
धा
"जुहो* उभ* , , , कर्मवा* ,
पुं*
" - -
"सहना, भोगना, ग्रस्त होना"
धा
"जुहो* उभ* , , , कर्मवा* ,
पुं*
" - -
सम्पन्न करना
Shabdartha Kaustubha
Kannada
धा
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬ್ರಹ್ಮ
धा
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬೃಹಸ್ಪತಿ
धा
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಹೊತ್ತಿರುವವನು /ಧಾರಣಮಾಡಿರುವವನು /ಧಾರಕ
L R Vaidya
English
DA {% vt. 3U (pp. हित
pres. दधाति, धत्ते
pass. धीयते
caus. धापयति-ते
desid. धित्सति-ते) (This root is variously modified in sense according to the word with which it is connected) %} 1. To put, to place, to lay, e.g. निःशंकं धीयते (v.l.) लोकैः पश्य भस्मचये पदम्
2. to bestow anything upon a person, to grant, to confer, to give, यदस्य सोऽदधात्सर्गे तत्तस्य स्वयमाविशत् M.i.29, धुर्यां लक्ष्ममिथ मयि भृशं धेहि M.M.i.
3. to produce, to generate, to cause, to create, मुग्धा कुद्मलिताननेन दधती वायु स्थिता Am.S.70
4. to fix upon, to direct towards, (with a dat. or loc.), धर्मे दध्यात् तदा मनः M.xii.23, दधुः कुमारानुगमे मनांसि Bt.iii.11
5. to bear, to wear, to put on, धत्ते भरं कुसुमपत्रफलावलीनाम् Bh.V.i.94, युवतयः कुसुमं दधुराहितं तदलकं दलकेसरपेशलम् R.ix.40, Bt.i.26, R.xii.8, Bt.xvi.54
6. to uphold, to bear up, गामधास्यत्कथं नागो मृणालमृदुभिः फणैः K.S.vi.68
7. to maintain, to support, संपद्विनिमयेनोभौ दधतुर्भवनद्वयम् R.i.26
8. to assume, to have, to take, सांध्यं तेजः प्रतिनवजपापुष्परक्तं दधानः Megh.i.36, R.ii.7, Bt.ii.1, Sis.ix.3
9. to incur, to undergo, Sis.ix.2.(मनः or धियं धा or आधा ‘to set the heart on, आधीयतं धैर्यं धर्मे धीः Kad., पदं धा or आधा ‘to enter on, to admit.’)With अतिसम्-, to deceive, भगवन् कुसुमायुध त्वया चंद्रमसा विश्वसनीयाभ्यासतो संधीयते कामिजनसार्थः Sak.iii.With अंतर्-, 1. to cover, to conceal, to cause to disappear, तथा विश्वंभरे देवि मामंतर्धातृमर्हसि R.xv.81
2. to obscure, to put in the back ground, e.g. पितुरंतर्दधे कीर्तिं शीलवृत्तसमाधिभिः.With अनुसम्-, 1. to search, to investigate
2. to collect.With अपि- (sometimes changed into पि) 1. to cover, to shut, to conceal, एकस्या नयने पिधाय Am.S.16, प्रभावपिहिता Vikr.iv., Sis.ix.76, Bt.vii.69
2. to hinder, to bar, भुजंगपिहितद्वारं पातालमधितिष्ठति R.i.80.With अभि-, 1. to speak, to declare, to say, to communicate to, M.i.42, Bg.xviii.68, Bt.vii.78, Am.S.75, K.S.iii.63
2. to mean directly or primarily, e.g. हरिशब्दो विष्णुमेवाभिधत्ते.With अभ्या-, to throw under.With अभिसम्-, 1. to aim at, to have in view, e.g. काकं तमभिसंधाय ससर्ज (अस्त्रम्) Ram., अभिसंधाय तु फलम् Bg.xvii.12
2. to deceive, जनं विद्वानेकः सकलमभिसंधाय कपटैः M.M.i.
3. to win over, to make friendship with, तान्सर्वानभिसंदध्यात्सामादिभिरुपक्रमैः M.vii.159
4. to fix (as an arrow).With अव-, to give attention, to be attentive, अवधत्तां देवो देवीं Ve.vi.With आ-, (usually Atm.) 1. to put, to place, जनपदे नगरः पदमादधौ R.ix.4
2. to fix upon, to direct towards, मय्येव मन आधस्त्व Bg.xii.8
3. to uphold, to support, to bear, e.g. शेषः सदैवाहितभूमिभारः Sak.v.
4. to create, to produce, to engender, छायाश्चरंति बहुधा भयमादधानाः Sak.iii.
5. to take, to assume, आधत्ते कनकमयातपत्रलक्ष्मीम् Kir.v.39
6. to appoint, to take, तमेव चाधाय विवाहसाक्ष्ये R.vii.20
7. to perform (as a व्रत).With आविस्-, to manifest (rarely found).With उप-, 1. to place under, in, or on, अधिजानु बाहुमुपधाय Sis.ix.54, उपहितं शिशिरापगमश्रिया मुकुलजालमशोभत किंशुके R.ix.31
2. to apply, to employ, क्रिया हि वस्तूपहिता प्रसीदति R.iii.29
3. to make over to, तदुपहितकुटुंबः R.vii.71
4. to use as a pillow
5. to cover.With उपा-, 1. to put on
2. to engender, to create.With तिरस्-, 1. to hide
2. (Atm.) to disappear, ऊचितवानिति वचः सलक्ष्णं लक्ष्मणाग्रजमृषिस्तिरोदधे R.xi.91.With नि-, 1. to place, to put, to put down, R.iii.50, Sis.i.13
2. to bury, to conceal, M.viii.38
3. to deposit, दिनांते निहितं तेजः सवित्रा R.iv.1
4. to entrust, राघवो निदधे विजयाशंसां चापे सीतां लक्ष्मणे R.xii.44
5. to restrain, to allay, सलिलैर्निहितं रजः क्षितौ Ghat.1.With परि-, 1. to put on (as a garment), त्वचं मेध्यां परिधाय रौरवीम् R.iii.31
2. to surround
3. to direct towards.With पुरस्-, 1. to put at the head of, मुखावयवलूनां तां नैरृता यत्पुरोदधुः R.xii.43
2. to make one a family priest.With प्रणि-, 1. to lay down, to put down, to make prostrate, तस्मात्प्रणम्य प्रणिधाय कायं प्रसादये त्वाम् Bg.xi.44
2. to set, to put in, to encase, यदि मणिस्त्रपुणि प्रणिधीयते Hit.ii.
3. to stretch out, to extend, मामाकाशप्रणिहितभुजं निर्दयाश्लेषहेतोः Megh.ii.43, नीवीं प्रति प्रणिहिते तु करे प्रियेण K.Pr.iv.
4. to direct towards, Bt.vi.142
5. to send out spies.With प्रवि-, 1. to do, to make
2. to divide.With प्रतिवि-, 1. to despatch, to dispose of
2. to undo, to repair, to retaliate, एवमेतेषु परिज्ञातापरागहेतुषु क्षिप्रमेव कस्मान्न प्रतिविहितमार्येण Mud.iii.With वि-, 1. to do, to cause, to effect, to accomplish, तवैव संदेशहराद्विशांपतिः शृणोति लोकेश तथा विधीयताम् R.iii.66, प्रायः शुभं विदधात्यशुभं जंतोः सर्वंकषा भगाती भवितव्यतैव M.M.i., विधेयासुर्देवाः परमरमणीयां परिणतिम् M.M.vi., ये दे कालं विधतः Sak.i., Bt.xix.2
2. to command, to lay down (as a rule), शूद्रस्य तु सवर्णैव नान्या भार्या विधीयते M.ix.157
3. to form, to manufacture, to shape, तं वेधा विदधे नूनं महाभूतसमाधिना R.i.29, Sr.T.3
4. to perform, यथाक्रमं पुंसवनादिकाः क्रिया धृतेश्च धीरः सदृशीर्व्यधत्त सः R.iii.10
5. to appoint, e.g. धर्माध्यक्षो विधीयते.With व्यव-, to intervene, to screen, लक्ष्यीकृतस्य हिरिणस्य हरिप्रभावः प्रेक्ष्य स्थितां सहचरीं व्यवधाय देहम् R.ix.57.With श्रत्-, to believe, to have faith in, श्रद्दधे त्रिदशगोपमात्रके दाहशक्तिमिव कृष्णवर्त्मनि R.xi.42.With सम्-, 1. to combine, to join, to unite, e.g. मुखेन मुखं संधाय
2. to make an alliance, to enter into a treaty, कुरुषु तावदसंधेयता तदैव निवेदिता Ve.i.
3. to direct towards, to fix upon, ततः संदधे दृशमुदग्रतारकाम् R.xi.69
4. to put on the bow (as an arrow), धनुष्यमोघं समधत्त सायकम् R.iii.53, xii.97
5. to produce, to inflict, संधत्ते भृशमरतिं हि सद्वियोगः Kir.v.51
6. to be a match for, शतमेकोऽपि संधत्ते प्राकारस्थो धनुर्धरः Panch.i.With समा-, 1. to put, to place, to put to, to apply, पदं मूर्ध्नि समाधत्ते केसरी मत्तदंतिनः Panch.i.
2. to enthrone, to place on the throne, R.xvii.8
3. to fix upon, to concentrate, Bg.xii.9
4. to compose, e.g. नशशाक समाधातुं मनो मदनवेपितम्
5. to redress, उत्पन्नामापदं यस्तु समाधत्ते बुद्धिमान् Hit.iv.
6. to satisfy, to remove doubts or objections
7. to think, to think over, Bt.xii.6.With संनि-, 1. to place, to put, to keep, M.ii.186
2. to draw near, to approach.(The following stanza illustrates the use of धा with several prepositions- निधानं धर्माणां किमपि विधानं नवमुदां प्रधानं तीर्थानाममलपरिधानं त्रिजगतः समाधानं बुद्धेरथ खलु तिरोधानमधियां श्रियामाधानं नः परिहरतु तापं तव वपुः G.L.18.)
Bopp
Latin
धा 3. P. A. (anom. v. gr. 694.)
1) ponere. BH. 14. 3.: त-
स्मिन् गर्भन् दधाम्य् अहम्
HIT. 76. 9.: निःशङ्कन्
धीयते लोकैः पश्य भस्मचये पदम्
-- मनो धातुम्,
मतिन् धातुम् animum intendere, convertere ad alqd,
constituere
c. dat. vel locativo. N. 13. 4.: निवेशाय
मनो दधुः
R. Schl. I. 9. 40.: गमनाय मतिन् दधुः
MAN. 12. 23.: धर्मे दद्यान् मनः. -- Cum infin. R. Schl.
I. 11. 1.: राजा यष्टुम् मनो दधे. Cum श्रत् fides (श्रद्धा),
fidem ponere, credere, c. acc. interdum cum dat. vel
gen. MAH. 1. 3060.: कस् ते श्रद्धास्यते वचः
2. 217.:
कच्चिन् श्रद्दधासि स्त्रीणाम्
YAǴUR-V. (v. Westrg.):
श्रद् अस्मै वचसे दधातन
BH. 12. 20.: श्रद्दधान.
2) dare, tribuere. N. 14. 11.: तत्र ते ऽहं श्रेयो धास्या-
मि
MAN. 1. 29.: यद् यस्य सोऽदधात्.
3) ATM. su-
mere, assumere, accipere (proprie sibi dare, cf. दा
praef. आ). HIT. 7. 16.: कचः काञ्चनसंसर्गाद् धत्ते मार-
कतीन् द्युतिम्.
4) tenere, ferre, gerere, habere. NALOD.
1. 17.: दधती मारम् भाभिः
2. 52.
RAGH. 9. 39.: युव-
तयः कुसुमन् दधुर् आहितम् तदलके
BHATT. 4. 16.:
दधाना बलिभम् मध्यम्.
5) sustentare. RAGH. 1. 26.:
दधतुर् भुवनद्वयम्. -- Part. pass. हित (gr. 608.)
1) intentus. BH. 16. 9.
2) bonus. Subst. n. bonum, sa-
lus, felicitas. BR. 2. 4. 25. (Gr. τίϑημι
lat. do in com-
positis nonnullis (condo, abdo, credo = श्रद्दधामि, v.
gr. comp. 632.)
lith. demi, dedú pono, colloco
goth.
dê-ths, Them. dêdi factum, in missadêths
sax. vet. dôm
facio, dôs facis, dôt facit = दधामि, दधासि, दधाति
(v. धातृ, धा praef. वि, zend. dhâ facere, creare)
germ.
vet. tôm, toam, tuam, tuon facio
nostrum thue
huc
etiam pertinet syllaba te in praeteritis ut suchte, machte,
goth. sôkidêdum quaesivimus, sokidêdjau quaererem
v.
gr. comp. 620. sq.
slav. dje-jû facio, dje-lo opus
hib.
deanaim «I do, make act, work», dan «work».)
c. अनु favere. RAGH. 17. 36.: अनुदध्युर् अनुधेयम्.
c. अन्तर् in se accipere. RAGH. 15. 81.: पृथिवि माम्
अन्तर्धातुम् अर्हसि.
2) tegere, occulere. MAH. 4.
1042.: इषुभिर् व्यतिसर्पद्भिर् आदित्यो ऽन्तरधीयत
1683.: कर्णम्…अन्तर्दधे घोरशरौघवृष्ट्या
1. 8713.:
अन्तर्धाया "त्मानम्. Se occulere. (ATM.) BATT. 5. 32.:
अन्तर्धत्स्व रामात्. -- Pass. invisibilem fieri, evanes-
cere. SU. 1. 17.: ततः स्त्रियस् ताऽद्भुतन् तत् सर्वम्
अन्तरधीयत
N. 12. 96.: तापसाऽन्तर्हिताः सर्वे
14.
12. 26.
MAH. 1. 119.: अन्तर्हितानाम् भूतानान् नि-
स्वनो ऽभवत्
1. 4710.: वाग् अन्तर्हिता ऽब्रवीत्.
c. अपि vel पि tegere, claudere. IN. 5. 36.: कर्णौ हस्ता-
भ्याम् पिधाय
A. 6. 11.: द्वाराणि पिदधुः.
c. अभि
1) referre, narrare, exponere. N. 12. 76.: विस्त-
रेणा ऽभिधास्यामि
13. 18. BH. 18. 68.
2) nominare. BH.
13. 1.: क्षेत्रम् इत्य् अभिधीयते
18. 11.
3) oppugnare,
invadere. MAH.: मागधान् अभ्यधाद् बली.
c. अव
1) ponere. MAH. 1. 4503.: कुण्डेषु गर्भान् अवद-
धे.
2) animum intendere. HIT. 83. 15.: देव अवधी-
यताम्
R. Schl. II. 63. 4.: अवहित.
c. अव praef. अभि tegere. RAM. Schl. II. 40. 33.: अश्रुभिः
पतितैर् अभ्यवहितम् प्रशशाम महीरजः.
c. अव praef. वि id. RAGH. 9. 57.: हरिणस्य व्यवधाय
देहम्.
c.
1) ponere, imponere, apponere, applicare. SA. 1.
18.: महिष्याङ् गर्भम् आदधे
N. 13. 69.: इति मे व्रतम्
आहितम्
24. 19.: अग्नाव् अग्निर् इवा "हितः
BH.
12. 8.: मय्य् एव मन आधत्स्व
BR. 2. 15.: कथं श-
क्ष्यामि बालेऽस्मिन् गुणान् आधातुम्
RAGH. 7. 17.:
तम् आधाय विवाहसाक्ष्ये.
2) dare, tribuere. SU. 4.
23.: इन्द्रे त्रैलोक्यम् आधाय.
c. praef. अभि ponere, apponere. MAN. 8. 372.: अभ्या-
दध्युः काष्ठानि तत्र.
c. praef. उप facere. R. Schl. II. 35. 28.: मा त्वम्…
भर्तारं लोकभर्तारम् असद्धर्मम् उपादधाः.
c. praef. सम्
1) id. N. 22. 10. 23. 12. SU. 1. 7. BH.
12. 9. 17. 11.
2) animum intendere. N. 22. 2. 5. SA.
6. 12.: समाहित.
3) animadvertere. HIT. 110. 14.:
उत्पन्नाम् आपदं यस् तु समाधत्ते बुद्धिमान्.
4) emendare, corrigere. HIT. 88. 22.: मन्त्रभेदेऽपि ये
दोषाः सम्भवन्ति महीपतेः शक्यास् ते समा-
धातुम्.
c. उप ponere, apponere, imponere, supponere, adhibere.
R. Schl. II. 42. 16.: अश्मानम् उपधाय शयिष्यते
II.
61. 7.: शेते भुजम् उपधाय
RAGH. 8. 29.: क्रिया हि व-
स्तूपहिता प्रसीदति
8. 76.: शृणु…तां (सरस्वतीम्)
हृदिचै ऽनाम् उपधातुम् अर्हसि.
c. तिरस् Pass. invisibilem fieri, evanescere. RAGH. 10.
48.: कृष्णमेघस् तिरोदधे
11. 91.: ऋषिस् तिरोदधे
UR.
73. 2.: यत्र मे नयनयोः सा तिरोहिता.
c. नि
1) deponere. HIT. Ser. 40.: मृगन् निधाय
RAGH.
3. 50.: मा निधाः पदन् पदव्याम्
4. 1.: दिनान्ते नि-
हितन् तेजः सवित्रा. क्रियान् निधातुम् operam con-
vertere in alqm rem. HIT. 8. 1.
2) sepelire. MAN. 5. 68.:
ऊनद्विवार्षिकम् प्रेतन् निदध्युर् बान्धवा वहिः. --
Caus. deponi, asservari jubere. MAN. 8. 30.: प्रणष्टस्वा-
मिकं रिक्थं राजा त्र्यब्दन् निधापयेत्.
c. नि praef. उप deponere. MAN. 8. 37.: पूर्वोपनिहित-
निधिः.
c. नि praef. प्र deponere, infigere. MAN. 55. 21.: यदि म-
णिस् त्रपुणि प्रणिधायते. -- कायम् प्रणिधातुम् cor-
pus prosternere. BH. 11. 44. मनो, बुद्धिम् प्रणिधातुम्
animum, intellectum intendere, convertere ad alqd.
BHATT. 6. 142. R. Schl. II. 22. 14.
c. नि praef. सम् + प्र seponere, negligere. MAH. 3.
13194.: तवै ऽवा "ज्ञां सम्प्रणिधाय.
c. नि praef. वि deponere. MAH. 1. 2984.: विनिधाय ततो
भारं सन्निधाय फलानि
GITA-GOV. 4. 11.: स्तन-
विनिहितं हारम्.
c. नि praef. सम् id. MAH. 1. 482.: सन्निदधुस् तत्र…आ-
युधानि
1. 2984.: सन्निधाय फलानि. -- दृष्टिं सन्निधा-
तुम् adspectum convertere aliquo, c. loc. RAGH. 13. 44.:
दृष्टिं सहस्रार्चिषि सन्निधत्ते. -- सन्निहित propinquus.
HIT. 22. 5.
v. सन्निधि.
c. परि circumponere, induere. R. Schl. I. 2. 10.: परिधाय
वल्कलम्.
c. पुरस्
1) praeponere. MAH. 3. 1973.
2) magni facere.
RAGH. 12. 43.
c. वि
1) ponere, collocare. RAGH. 6. 37.: ताम् अग्रतः…
अनूपराजस्य विधाय.
2) dare, tribuere. SU. 1. 23.: यु-
वयोर् हेतुना ऽनेन ना ऽमरत्वम् विधीयते
BH. 7. 21.
N. 17. 21.
3) facere. N. 13. 26.: तये ऽयम् विहिता
पूर्वम् माया
HIT. 27. 5.: अस्मै पूजाम् विधेहि
N. 12.
121.
4) ATM. accipere (sibi dâre). R. Schl. I. 8. 27.: पु-
त्रान् विधास्यते महायज्ञे. IN. 4. 3.
5) decernere, con-
stituere. RAM. I. 40. 4.: देशो विधीयतां यत्र वत्स्याम-
हे
v. विधान, विधि.
c. वि praef. अनु sequi
obsequi, obtemperare. R. Schl. II.
22. 26.: त्वम् अप्य् अनुविधेय माम् प्रतिसंहारय क्षि-
प्रम् आभिषेचनिकीङ् क्रियाम्. In Pass. id. MAH. 1.
4721.: तञ्चै ऽव धर्मम्…अनुविधीयन्ते
BH. 2. 67. (cf.
MAH. 3. 13945.)
c. वि praef. प्रति facere, parare. R. Schl. II. 32. 2.: चमूः
प्रतिविधीयताम्.
c. वि praef. सम्
1) ponere, imponere. MAH. 2. 1510.: पु-
त्रन् दामोदरोत्सङ्गे देवी सम्व्यदधात्.
2) facere, ef-
ficere. RAGH. 1. 72.: तस्मान् मुच्ये यथा…तथा विधा-
तुम् अर्हसि.
3) decernere, constituere. R. Schl. I. 38.
4.: यद् अत्रा ऽनन्तरङ् कार्यम्…सम्विधत्स्व
N. 24.
4.: विदितम् वा ऽथवा ऽज्ञातम् पितुर् मे सम्विधीय-
ताम्
DR. 7. 11.
c. सम्
1) conjungere. R. Schl. I. 32. 19.: मन्त्रसंहित.
Reconciliare. MAN. 7. 66.: दूत एव हि सन्धत्ते भिनत्त्य्
एवच संहतान्
HIT. 24. 15.: सुजनस् तु कनकघट-
वद् दुर्भेद्यश्चा "शु सन्धेयः. Se conjungere, societatem
inire, pacem inire, cum instrum. HIT. 24. 5.: शत्रुणा
हि सन्दध्यात्
119. 15.: सत्यधर्मव्यपेतेन सन्द-
ध्यात्.
2) imponere, praesertim sagittam arcui. RAGH.
3. 53.: धनुष्य् अमोघं समधत्त सायकम्
11. 28.: स-
न्दधे धनुषि वायुदैवतम् (अस्त्रम्)
MAH. 1. 5280.:
सन्धत्स्व वाणम्.
3) appropinquare. DR. 8. 11.: स-
न्धाय रथेन (v. सन्निधा). -- धनुः सन्धातुम् arcum
intendere. RAM. I. 62. 32. 38.
c. सम् praef. अनु investigare, explorare, exquirere. HIT.
90. 21.: दुर्गम् अनुसन्धेहि
87. 21.
MAN. 12. 106.
v.
अनुसन्धान. -- आत्मानम् अनुसन्धातुम् mentem
colligere. HIT. 125. 20.
c. सम् praef. अभि vincere, superare. MAN. 7. 159.: तान्
सर्वान् अभिसन्दध्यात् सामादिभिर् उपक्रमैः (Schol.
वशीकुर्यात्).
c. सम् praef. सम् + अभि
1) imponere. MAH. 3. 10452.:
प्रदेशिनीन् ततो ऽस्या "स्ये शक्रः समभिसन्दधे.
2) facere. MAH. 3. 12714.: तपः समभिसन्धाय.
c. सम् praef. उप conjungere. H. 2. 20.: वचः क्रूराभि-
संहितम्.
c. सम् praef. प्रति
1) conjungere. SU. 2. 4.: विजयसं-
हित.
2) dirigere. c. acc. MAH. 3. 1926.: मन्युस् तस्य
कथं शाम्येन् माञ्चै प्रतिसंहितः.
Lanman
English
√1dhā (dádhāti, dhatté [668]
dadhaú,
dadhé
ádhāt, ádhita [884]
dhāsyáti,
-te
V. -dhita, later hitá [954c]
dhā́tum
dhitvā́
-dhā́ya
dhīyáte
dídhiṣati,
dhítsati
dhāpáyati [1042d]).
—1. put, 86^10
set
lay, 39^14
—2. put
in a place, bring to, w. tatra, 85^19
w. loc.,
89^8, 95^5
w. dat., 83^1
—3. put upon, direct
towards
dharme dhā manas, set the
heart on virtue, 66^7
—4. put something
for a person (dat.), i. e. bestow upon him,
grant him, 84^1, RV. x. 125. 2
—5. put in
a position, i. e. appoint, constitute, w. double
acc., 88^12
—6. make, cause, produce
—7. hold, keep, 866, 9
—8. mid. take to
one's self, receive, obtain, win
esp. garbhaṃ
dhā, conceive fruit in the womb,
92^12
—9. mid. assume, 19^7
maintain
—10. hita, see s. v.
—11. desid. act. desire
to grant
mid. desire to win.
[The original meaning of the root is
‘put’
but, from the proethnic period, a
secondary development in the line (‘set,
‘establish, and so) ‘make, ‘do, is clear.
The secondary mg has even won the more
prominent place in Germanic and Slavic.
For the primary mg, cf. τίθημι, ‘put’
(the parallelism of its mgs is remarkable
--θέσαν, λίθον, ‘they set a stone’
θέσθαι
υἱόν, ‘conceive a son, etc., etc.)
Lat. abde-re,
‘put off or away, and con-de-re, ‘put
together, construct, establish’
Eng. do,
‘put, in the contract forms doff, don, dup
Ger. weg-thun, ‘do away or put away.’
For the secondary mg, cf. θεῖναί τινα
βασιλέα, ‘make one a king’
AS. dōn hine
cyninge, ‘make him a king’
Lat. fīo,
‘am made’
Eng. do, deed
Ger. thun,
‘do’
Slavic dĕ-lo, ‘deed’: observe that
fi-eri, ‘become, is to fă-c-ere, ‘make, as
ī-re (√ja), ‘go, is to jă-c-ere, ‘make to
go, throw.’]
+ antar,
—1. put into the interior of
a thing
and so
—2. hide, conceal.
+ api, put close upon
cover (a jar with
its lid)
ápihita, closed up. [cf. ἐπιτίθημι,
‘put upon.’]
+ abhi, put on
put a name upon, designate
address
speak to, 43^10
say, 42^20
abhihitam, (it was) said, 38^13.
+ ava, put down in
esp. duck (trans.)
into the water
ávahita, fallen into the
water
caus. cause to be laid in.
+ ā,
—1. put or lay or set in or on, w. loc.,
77^1, 79^12, 88^15, 90^5, 102^21
—2. put on
(wood on the fire), 82^15
—3. mid. set for
one's self on (the hearth a sacred fire),
95^12
—4. mid. put on one's self, take on,
74^6
—5. take, i. e. take away, 87^10.
+ vy-ā, pass. be separated
be uncomfortable
or sick.
+ sam-ā, put upon
w. manas, concentrate
the mind upon one thing
samāhita,
intent, eager, 1^13.
+ upa-sam-ā, set together (wood) unto
(an already burning fire), put (fuel) on,
100^16, 105^10.
+ upa, put on (esp. a brick or stone
on the sacred fire-altar or enclosure),
96^8 ff.
+ ni, lay down, 87^8
set down (sacred
fire), 85^6
w. kriyām, put labor upon
(loc.), take pains with, 19^14
nihita, put
down, lying low, 70^19.
+ saṃ-ni, lay down together
put together
pass. be near together
saṃnihita,
near, impending, 25^15.
+ pari, put around
esp. put (part of a
sacrificial fence) around (an altar), 105^13
put around one's self, put on, (garments)
103^19, (shoes) 45^11
clothe.
+ puras, see s. v.
+ pra, set forward. [cf. pradhana, pradhāna.
]
+ vi,
—1. part, mete out, distribute
—2. spread abroad, RV. x. 125. 3
—3. (like
Lat. dis-pōnere) arrange, determine
prescribe,
59^7
vihita, ordained, 14^4
—4. lay
out, make, build
prepare, 54^18
—5. accomplish,
56^12
make, do (in a great
variety of applications)
vadhaṃ vidhā,
do slaughter, slay, 32^14
pūjāṃ vidhā, do
or show honor, 28^13
pravṛttiṃ vidhā,
make an advance into, w. loc., expose one's
self to, 20^12
upāyaṃ vidhā, employ an
expedient, 39^2
kiṃ vidheyam, what's to
be done, 31^5
tathā vidhīyatām, so let
it be done, 11^4
yathā…, tan mayā vidheyam,
I must take such a course, that…,
37^6
cf. 38^22.
+ śrad, see śrad.
+ sam, put together, unite
embroil in,
w. loc., 73^14.
√2dhā (dháyati [761d 2]
dadhaú
ádhāt
dhāsyáti
dhītá
dhā́tum
-dhī́ya
dhītvā́
). suck
drink, 63^1. [cf. dadhi, dhenu:
also θήσατο, ‘sucked’
γαλα-θηνός, ‘milksucking’
θη-λή, ‘breast’
Lat. fē-lare,
‘suck’
Goth. dadd-jan, ‘give suck.’]
1dhā́, in cpds. as vbl. bestowing, granting
as subst. place. [√1dhā, ‘place,
grant.’]
2dhā́, in cpds. as subst. drink. [√2dhā,
‘drink.’]
Kridanta Forms
Sanskrit
धा (डुधा॒ञ् धारणपोषणयोः दान इत्यप्येके - जुहोत्यादिः - अनिट्)
ल्युट् = धानम्
अनीयर् = धानीयः - धानीया
ण्वुल् = धायकः - धायिका
तुमुँन् = धातुम्
तव्य = धातव्यः - धातव्या
तृच् = धाता - धात्री
क्त्वा = हित्वा
ल्यप् = प्रधाय
क्तवतुँ = हितवान् - हितवती
क्त = हितः - हिता
शतृँ = दधत् / दधद् - दधती
शानच् = दधानः - दधाना
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
धा
मूलधातुः:
डुधाञ्
धात्वर्थः:
धारण-पोषणयोः
गणः:
जुहोत्यादिः
कर्मकत्वं:
सकर्मकः
इट्त्वं:
अनिट्
उपग्रहः:
उभयपदी
रूपम्:
दधाति-धत्ते
अनुबन्धादिविशेषः:
आकारान्तः, ड्वित्
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
1. धा mit अभि, S. 152, Sp. 1, Z. 2 lies अभि꣡हित. Mit अन्वव Āpast. Śr. 8, 11, 16
Gṛhy. 17, 5. Mit [वचनम्], approve, Pūrṇabh. 165, 2 (or confused with अवधार्य?)
[स्वरूपम्] assume (confused with आस्थाय?), Pūrṇabh. 284, 12. Mit
समा, समाहित bei den Rhetorikern so v.a. gedämpft, unterdrückt. *Pass. in eine andachtsvolle Stimmung geraten, Mahāvy. 81, 5. Mit अभ्युप 3. streiche Med. Mit °समुप erzeugen, Kir. X, 20. Mit अनुनि, अनुनि꣡हिताः nacheinander geordnet, Maitr. S. 4, 6, 7 (89, 9). Mit °आनि anlegen (ein Instrument), H 24, 48. Mit विनि 6. विनिहितात्मन् an der angeführten Stelle bedeutet: keine Aufmerksamkeit jemandem (Lok.) schenkend. Mit संपि schließen,
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
धा, न्यस्, विन्यस्, स्थापय
verb
नियतस्थाने उपस्थापनानुकूलः व्यापारः।
"श्यामः प्रकोष्ठे विकीर्णानि वस्तूनि दधाति।"
Synonyms:
धृ, भृ, धा
verb
उपनेत्रादीनां शरीरे धारणानुकूलः व्यापारः।
"इदानीं बालकाः अपि उपनेत्रं धारयन्ति।"
Synonyms:
धा, परिधा, धारय, आच्छादय, वस्, आदा, चिल्
verb
वस्त्राभूषणादीनां शरीरे अकर्त्रभिप्रायः धारणानुकूलः व्यापारः।
"सख्यः वध्वे वस्त्राणि पर्यदधात्।"
Synonyms:
स्थापय, धा, न्यस्, विन्यस्
verb
सम्यक् उपस्थापनानुकूलः व्यापारः।
"मञ्जूषायाम् अमूल्यानि वस्तूनि स्थाप्यन्ते।"
Synonyms:
धारय, धा, परिधा, आच्छद्, वस्, आदा, चिल्
verb
वस्त्रादीनां शरीरे कर्त्रभिप्रायः धारणानुकूलः व्यापारः।
"स्नानानन्तरं सः धौतवस्त्राणि अधारयत।"
Synonyms:
ग्रह्, प्रतिग्रह्, अभिग्रह्, परिग्रह्, सम्प्रग्रह्, उपसम्प्रग्रह्, आदा, उपादा, धा, उपलभ्, ग्रहणं कृ, आप्, स्वीकृ
verb
कस्य अपि अथवा कस्माद् अपि वस्तु स्वीकरणानुकूलव्यापारः।
"सः अध्यक्षस्य हस्तात् पुरस्कारम् अगृह्णात्।"
Tamil
Tamil
தா4 : வைக்க, தாங்க, அமைக்க, இழைக்க, பொறுக்க, அடுக்க, கொடுக்க, பிடிக்க, இயற்ற.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
धा, डु लि धारणे पुष्टौ दाने इति कवि-कल्पद्रुमः
(ह्वां-उभं-सकं-अनिट् ।) डु, हित्रि-मम् लि, दधाति धत्ते धारणं धरणम् ।दाने, द्विषता विहितं त्वयाथवेति किरातेविहितं दत्तमित्यर्थः इति दुर्गादासः
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
धा धारणे पोषणे दाने जुहो०
उभ०
सक०
अनिट् ।दधाति धत्ते धत्से दध्यात् दधातु धेहि अदधात्अथश्च अधात् अधित दधौ दधे दथिथ दधाथ ।दधिव धाता धास्यति धीयते अधायि अधायिषाताम्अधिषाताम् हितः हित्वा हितिः “त्वंमुग्धाक्षि! विनैच कञ्चुलिकया धत्से मनोहारिणीम्”सा० द० “इमं नो यज्ञममृतेषु धेहि” ऋ० २१ १“तत्र त्वा देवा सविता दधातु” ऋ० १० १७ ४“धर्मे दध्यात् सदा मनः” मनुः “निवेशाय मनोदधुः” भा० ब० ६५ अ० “न नाशमधिगच्छेयुरितिमे धीयते मतिः” भा० विरा० २८ अ० “हिंस्वाहिंस्रेमृदुक्रूरे धर्माधर्मावृतानृते यद् यस्य सोऽदधात् सर्गेतत्तस्य स्वयमाविशत्” मनुः “यश्चापमाश्मनप्रख्यंसेषुं धक्षेऽन्यदुर्वहम्” भट्टिः “गामधास्यत् कथं नागोमृणालमृदुभिः फणैः” कुमा० धापयति धित्सति ।“स्वं वव्रिं कुह धित्सथः” ऋ० ४६ ९अति + अतिक्रम्य धारणे अतिशयधारणे “आयुर्यत्ते अति-हितं पराचैः” अथ० ५३ ।अधि + आधिक्येन धारणे “यन्नार्षदाय श्रवो अध्यधत्तम्”ऋ० ११७ ।अनु + पश्चाद्धारणे “अथान्यान् (तण्डुलान) हुताखाश्वत्थीषुसमित्सु अनुदधीरन्” लाट्या० १४ ।अन्तर् + आच्छादने वस्त्वन्तरेण व्यवधाने “उदुम्बरशाखा-मन्तर्धायाभिषिञ्चति” ऐ० व्रा० तिरोधाने “तेचान्तर्दधिरे नागाः” भा० आ० १२९ अ० ।अपि + तिरोधाने आच्छादने “धनेनाधर्म्मलब्धेन यच्छिद्र-मपिधीयते” भा० उ० ३४ अ० वा अतो लोपः “पिधान-मपिधानम्” अमरः ।अभि + कथने “साक्षात् सङ्केतितं योऽर्थमभिधत्ते वा-चकः” का० प्र० “गणनव्यवहारे तु हेतुः संख्याभि-धीयते” नाषा० ।प्रति + अभि + प्रत्युत्तरकथने “मया प्रत्यभिहितं देवका-र्य्यार्थदर्शनात्” भा० उ० १९ अ० ।अव + मनःसंयोगविशेषे अभिनियेशे “अवधानपरे चकार सा”कुमा० अधःस्थापने पातने “यां ते कृत्यां कूपे अवदधुः”अथ० ६१ “त्रितः कूपेऽवहितः” ऋ० १०५ १७वि + अव + आच्छादने (ढाकौ) अपवारणे “प्रेक्ष्य स्थितांसहचरीं व्यावधाय देहम्” रघुः “व्यवदधाति दर्भ-पिञ्जूलानि” सांख्यब्रा० १८ “अन्तर्द्धा व्यवधा पुंसिअन्तर्द्धिरपवारणम्” अमरः “उदयाचलव्यवहितेन्दुवपुः” माघः ।आ + आरोहे आरोपणे स्थापने स्वद्रव्यस्य ऋणशोधनकालपर्य्यन्तं धनिकसमीपे स्थापने आधिः आहितः ।अग्न्यादेः संस्कारभेदे अग्न्याधानम् “जनपदे गदःपदमादधौ” रघुः “आदध्यात् संभारान् दर्भान्दीर्घान् गर्भाश्च” वृ० स० ४८ “गर्भमाधत्त राज्ञी”रघुः “ज्येष्ठायां धर्मचारिण्यां महिष्यां गर्ममादधे”भा० व० २९२ अ० ।अति + + मर्य्यादातिक्रमेण धारणे “कार्य्यमत्याहितंभविष्यति” प्रबोधच० “यदि स्यादिह गोविन्दो नैत-दत्याहितं भवेत्” हरिवं० १७१ अ० ।अनु + + पश्चादाधाने यदेकस्य निहितं द्रव्यं तेनापिअनु पश्चादन्यस्य हस्ते स्वामिने देहीति समयेन समर्पणेच अन्वाहितशब्दे दृश्यम् ।अभि + + साम्मुख्येन स्थापने “अभ्यादध्युश्च काष्ठानितत्र दह्येत पापकृत्” मनुः ।उप + + धर्मचिन्तायाम् “उपाधिर्ना धर्मचिन्ता” काम० ।सामीप्येनाधाने अग्न्युत्पाते मेदि० “अग्न्युत्पातउपाहितः” अमरः संयोजने अमरः “तस्यनिष्क उपाहित आस” शत० ब्रा० ११ १निर् + + निराकरणे “यः क्रव्यादं निरादधत्” अथ०१२ ३९ ।परि + आ० परितः स्थापने “ऋचा कुम्भीमध्यग्नौ श्रयाम्यासिञ्चोदकमवधेह्येनम् पर्य्याधत्ताग्निना” अथ० ५वि + + विशेषेनाधौ पीडायाम् व्याधिः “यद्यात्मनाप्रजया वा व्याधीयेत” श्रुतिः “एतद्वै परमं तपोयद्व्याहितस्तप्यते” शत० व्रा० १४ ११ १सम् + + पूर्वमाक्षिप्तस्य दोषस्य निराकरणे “समाहितः समा-धिस्थेऽप्युक्तसिद्धान्त आहित” मेदि० उक्तेः सिद्धान्तो-क्त्या दोषसमाधाने सम्यक्चित्तस्य ईश्वरादौ संस्थापनेसमाधिः “अथ चित्तं समाधातुं शक्नोषि मयिस्थिरम्” गीता सम्यगारोपणे “सोऽहं भारं समा-धास्ये त्वयि त्वं बोदुमर्हसि” मा० द्रो० ११ अ० ।“तदात्मसम्भवं राज्ये मन्त्रिवृद्धाः समादधुः” रघुः ।आविस् + आविर्भवने प्रकाशने “आविर्हितस्त्वनुयुगं हिसत्यवत्याम्” भाग० ।उप + सामीप्येन स्थापने उपलक्षणतया स्थापने “क्रियाहि वस्तूपहिता प्रसीदति” रघुः “एतदुपहितचैतन्यम्”येदा० सा० “यदिन्द्रियैस्तूपहितं पुरस्तात् प्राप्तान् गुणान्न स्वरते चिराय” भा० शा० ७४१७ श्लो० छलने स्व-रूपप्रच्छादने उपधयश्छद्मकैतवमित्यमरीक्तेः ।तिरस् + अन्तर्द्धाने प्रच्छादने “इति वाहृत्य विबुधान् विश्व-योनिस्तिरोदधे” कुमा० ।नि + स्थापने अज्ञातस्वामिकतया द्रव्यस्य स्थितौ स्थापने “अनि-धायैव तद्द्रव्यमाचन्तः शुचितामियात्” मनुः “शिरसिनिदधानोऽञ्जलिपुटम्” सा० द० “अलं प्रयत्नेन वा तत्र मानिधाः पदं पदव्यां सगरस्य सन्ततेः” रघुः “यस्तु पश्ये-न्निधिं राजा पुराणं निहितं क्षितौ” मनुः ।प्र + नि + ऐकाग्र्येण मनसः स्थापने “ईश्वरप्रणिधानाद्वा”पात० सू० “प्रणिधानं भक्तिविशेषः” भा० प्रेरणे च“नीधिं प्रति प्रणिहिते तु करे प्रिथेण” सा० द० मनो-ऽभिवेशने “किष्किन्ध्याद्रिगुहां गन्तुं मनः प्रणिदधेद्रुतम्” भट्टिः ।प्रति + नि + तुल्यरूपतया करणादौ प्रतिनिधिः “द्रव्ये-ऽविद्यमाने यत् सामात्यतमं मन्येत तत्प्रतिनिदध्यात्”सा० श्रौ० २० प्रतिनिधिशब्दे दृश्यम् ।सम् + नि + सम्यग्निधाने “मेघेषूर्द्ध्वं सन्निधत्ते प्राणानांपवनः पतिः तच्च मेघगतं वारि शक्रो वर्षति भारत ।”भा० अमु० त० “दूरादाहृत्य समिधः संनिदध्याद्वि-हायसि” मनुः नैकट्येन सम्बन्धे “समवेशं कुर्वीतनोच्चैः सन्निहितो हसेत्” भा० वि० अ० “गुरोर्गुरौ सन्निहिते गुरुवद्वृत्तिमाचरेत्” मनुः “अस्मिन्लतामण्डपे सन्निहितया त्वया भाव्यम्” शकु० “भग-वान् हरिरद्यापि तत्रत्यानां निजजननां वात्सल्येनसन्निधाप्यत इच्छारूपेण” भाग० नैकट्येनस्थापने तु
सक०
“स चाहं सहसख्या धनमित्रेण तत्रसंन्यधिषि” दशकुमा० ।परि + वेष्टने आच्छादने “यं परिधिं पर्य्यधात्” यज०२ १७ “येनेन्द्रस्य वृहस्पतिर्वासः पर्य्यधात्” पञ्चभी०२ “वासश्च परिधावैकम्” भा० वि० अ० “परि-हिते प्रातरनुवाके” आ० श्रौ० “दृष्टिं परिदधेकृष्णे रौहिणेये दारुणाम्” हरिवं० अ० ।वि + परि + परिवर्त्तनेन आच्छादने “आचान्तः पुनराचामेत्वासो विपरिधाय च” याज्ञ० ।पुरस् + अग्रतः स्थापने पुरोहितः “तुरासाहं पुरोधायधाम स्वायम्भुवं ययुः” कुमा० ।प्र + प्रकर्षेण धारणे “दिशश्चतस्रः सहसा प्रधापिताः”भाग० २० अ० प्रधानम् ।प्रति + प्रक्षेपे “तदग्ने चक्षुः प्रतिधेहि रेभे” ऋ० १० ८७ १२ ।प्रतीकारार्थे विधाने “दुष्टदैवतनाशाय वज्रो ध्यानसमाधिना सर्वत्राक्षतविक्षेपात् शान्तिकं प्रतिधास्यति”शतरुद्र० प्रतिविधाने ।वि + करणे “तस्य तस्याचलां श्रद्धां तामेब विदधाम्यहम्” गीता ।“विदधाति विभज्येह फलं पूर्वकृतं नृणाम्” भा० व०यच्चान्यदपि कर्त्तव्यं तद्विधत्स्व महामते” स० ७६ अ० ।कर्त्तव्यतयोपदेशे “यज्ञशिष्टाशनं ह्येतत् मतामन्नं वि-धीयते” मनुः “चिकीर्षाकृतिसाध्यत्वहेतुधीविषयो विधिः”शब्द० श० विधिशब्दे दृश्यम् “न पैतृयाज्ञियो होमोलौकिकेऽग्नौ विधीयते” मनुः ।अनु + वि + तुल्यरूपावरणे पश्चात्करणे “आनुपूर्व्येण हविषां दैवत उच्चैरुपांशुतायां चाध्वर्युमनुविदधीत”सांख्य० श्रौ० १३१ “वृत्तिं तेभ्योऽनुविधाय काञ्चित्”भा० उ० ३६ अ० “उपतिष्ठति तिष्ठन्तं गच्छन्तमनुगच्छति ।करोति कुर्वतः कर्म छायेवानुविधीयते” भा० शा० १८१ ।“इन्द्रियाणां हि चरतां यन्मनोऽनुविधीयते” गीता ।प्रति + वि + प्रतिरूपाचरणे “क्षिप्रमस्मिन्नरव्याघ्र चारः प्रति-विधीयताम्” रामा० सुन्द० प्रतीकारे “क्षिप्रमेव कस्मान्नप्रतिविहितमार्य्येण” मुद्रारा० चन्द्रगुप्तोक्तिः “न पारितंप्रतिविधा तुम्” तत्रैव चाणक्योक्तिः ।श्रद् + आदरे विश्वासे “श्रद्दधाति इवेह साक्षात्” नैष० ।सम् + सम्यग्विधाने योजने श्लेषणे अभिसन्धौ “मनस्येतानिसन्घाय मनसा सम्प्रधारयेत्” भा० आश्व० ४२ अ० ।“यथा सूच्या वासः संदध्यात्” ऐ० व्रा० ८३ ४८ ।“धनुष्यमोधं समधत्त सायकम्” कुमा० “संदधे धनुषिवायुदैवतम्” रघुः “भवति कृतसन्धानमिव तत्”शकु० मेलने “सकृद्दुष्टं यो हि मित्रं पुनः सन्धातु-मिच्छति” चाणक्यः ।अति + सम् + अतिशयेन शक्त्यादिना व्यथने संयोजने “त्वयाचन्द्रमसा विश्वसनीयाभ्यामतिसन्धीयते कामिजन-सार्थः” शकु० ।अनु + सम् + अनुसन्धाने विचारजन्यज्ञानभेदे अनुचिन्तने“आर्षं धर्मोपदेशञ्च वेदशास्त्राविरोधिना यस्तर्के-णानुसन्धत्ते धर्मं वेद नेतरः” मनुः अन्वेषणे च“दुर्गमनुसन्धेहि” हितो० ।अभि + सम् + तात्पर्य्ये अभिलाषभेदे “अभिसन्धाय तु फलंदम्मार्थमपि चैव यत्” गीता “भवन्तमभिसन्धायजिघांसन्ति भवत् प्रियम्” भा० शा० ३१०५ श्लो० “श्राद्धानिचैव कुर्वन्ति फलकामाः सदा नराः अभिसन्धायपितरं पितुश्च पितरं तथा” हरिवं० १६ अ० “गूढाभिसन्धिःशङ्कते” जगदीशः “अभिसन्ध्यादिषु चैवम्” शा० सू० ।प्रति + सम् + प्रतिरूपसन्धाने “प्रतिसन्धाय चास्त्राणि तेऽन्यो-न्यस्य विशाभ्पते! मुमुचुः पाण्डवाश्चैव कौरवाश्चमहामृधे” भा० भी० ७५ अ० “पश्यतः प्रतिसन्धायविध्यतः सव्यसाचिनः” भा० वि० ६१ अ०
Capeller
German
1. धा द॑धाति, धत्ते॑
द॑धति, °ते (धाति,
धायते) setzen, stellen, legen
bringen
zu o. nach, richten, lenken auf (Loc.
o. Dat)
einsetzen, bestimmen als,
machen zu (2 Acc.)
erschaffen, erzeugen,
bewirken, thun, machen, verursachen
jemd. (Dat., Loc. o. Gen. )
etwas (Acc.) verschaffen, gewähren
verleihen, geben, schenken
an sich
nehmen, sich aneignen, empfangen,
innehaben, besitzen, halten, fassen, erhalten,
behaupten, tragen (gew. Med.)
Pass. धीय॑ते
Ger. धित्वा॑ u. हित्वा
p.p. धित (—°) u. हित॑ (s. dies bes.).
Caus. धापयति (—°) Desid. दि॑धिषति
geben, verschaffen, anthun wollen,
Med. zu gewinnen suchen
धित्सति
setzen, legen wollen auf (Loc.). अन्तर्
hinein-, dazwischenlegen
abscheiden,
ausschließen, beseitigen. Pass. unsichtbar
werden, verschwinden
p.p.
अन्त॑र्हित getrennt, bedeckt, verborgen,
verschwunden. अपि o. पि hineinlegen
o. stecken, belegen, bedecken mit, verschließen,
verbergen. Pass. = vor. Pass.
p.p. अ॑पिहित o. पिहित zugedeckt, unsichtbar
gemacht. अभि hinthun, heranbringen,
anschirren, hinstellen, bezeichnen,
benennen, auseinandersetzen,
sprechen, anreden, etwas zu jemd.
(2 Acc.) sagen. p.p. अभि॑हित angespannt,
bezeichnet, angezeigt, mitgeteilt,
gesprochen, besprochen, angesprochen.
प्रत्यभि wieder an sich
ziehen, erwidern, antworten. p.p. प्रत्यभिहित
der eine Antwort erhalten hat.
अव hineinlegen, tauchen, -stecken
sich auf etwas (Loc.) legen, aufmerken,
Acht geben, bes. p.p. अवहित aufmerksam,
gespannt. व्यव hier und dort
hinlegen, dazwischen stellen, trennen,
unterbrechen
p.p. व्यवहित getrennt,
unterbrochen, gehemmt, beeinträchtigt.
hinsetzen, -stellen, -legen, auflegen
(den Pfeil) bringen zu, riehten auf (Loc.
o. Dat.), zulegen (Holz zum Feuer),
niederlegen (als Pfand)
einsetzen, verwenden,
hervorbringen, bewirken, verursachen,
jemd. (Dat., Loc. o. Gen. )
etwas verschaffen, darbringen, verleihen,
überlassen, geben, erweisen.
Med. für sich anlegen (Feuer)
fassen,
ergreifen, nehmen, empfangen, concipere,
auf sich nehmen. p.p. आ॑हित auf-,
hinein-, niedergelegt, befindlich in, beruhend
auf (Loc.). अत्या p.p. अत्याहित
s. bes. अभ्या hinzulegen (Holz), znlegen
(Feuer). उपा anlegen, anfügen
zusich nehmen, bei sich behalten (Med.).
व्या getrennt werden, unwohl (eig. in
Unordnung) sein
p.p. व्या॑हित krank.
समा an-, auf-, hineilegen, einsetzen
in (Loc.), richten (bes. Geist, Gedanken etc.),
jemd. (Loc.) etwas auflegen, übertragen,
anvertrauen
zusammenbringen,
vereinigen, in Ordnung bringen, wieder
gut machen. Med. anlegen, annehmen,
concipere, an sich tragen, zeigen
sich
hingeben an, aufmerken auf (Acc.)
festsetzen, einräumen, zugeben. p.p.
समा॑हित zugelegt, aufgelegt (auch
übertr.), vereinigt, verbunden (Pl. alle
insgesamt), gesammelt, konzentriert
auf, aufgehend in (Loc. o. —°), eifrig,
wohlbeflissen
gebiligt, gutgeheißen.
उपसमा hinzulegen (Holz), anlegen,
schüren (Feuer.) उप legen, stellen,
setzen auf o. in (Loc.), übertragen, beibringen,
lehren
hinzufügen, verbinden
mit (Loc.)
anwenden
voraussetzen,
annehmen (nur Pass. p.p. उपहित
gesetzt auf (—°), angelegt, angebracht, verwendet,
übertragen, sich anschließend
an (Loc.)
verbunden mit, vorausgesetzt,
bedingt durch (—°). तिरस् s. d. नि
nieder-, ab- hinlegen, stellen, setzen,
hineinlegen (Loc. mit o. ohne अन्तर्)
richten auf, wenden an (Loc.), bewahren
in (Loc. o. Instr.)
einsetzen als (Acc.),
zu o. in (Dat. o. Loc.), übergeben, anvertrauen
(Dat. o. Loc.) मनसि ins
Herz legen, überlegen, bedenken
मनो
मनसि Sinn in Sinn fügen, d. h. zu
Willen sein
मौलौ hoch aufnehmen.
p.p. नि॑हित niedergelegt u.s.w., hineingesteckt
(Loc.), angelegt an (—°)
umschlossen von, beruhend in (अन्तर्
mit Loc.)
mit गुहा verborgen. अभिनि
auf-, hinein, niederlegen. प्रणि nieder-,
auflegen, ausstrecken, richten, heften
(Auge, Geist), aussenden (nur p.p.),
spähen lassen, auskundschaften, überlegen,
herausbringen, dahinterkommen.
p.p. प्रणिहित niedergelegt, ausgestreckt,
ausgesandt, gerichtet auf, vertieft in
(Loc. o. —°) herausgebracht, erkannt.
विनि (hier und da) hinlegen, verteilen
stellen, legen, setzen in, richten auf
(Loc. o. —°)
p.p. विनिहित. संनि
(zusammen) niederlegen, legen in (Loc.),
aufheben, aufbewahren. Med. Pass.
vorhanden, gegenwärtig, in der Nähe
sein, bes. p.p. संनिहित anwesend, gegenwärtig,
nahe. परि Act. Med. umthun,
umlegen, bekleiden, umgeben. p.p. प॑रिहित
herumgesetzt, umgethan, umlegt,
umgeben. विपरि vertauschen, wechseln.
पि s. अपि। पुरस् Med. voran, an
die Spitze stellen (bes. als Priester),
hochschätzen, ehren
bestimmen, beauftragen
zu (Dat.). p.p. पुरोहित s. bes.
प्र Med. vorsetzen, darbringen
aus=
=senden (Späher). प्रति (wieder) ansetzen,
außetzen, wiederherstellen, darreichen,
geben
Med. anfangen, anbrechen, eintreten.
वि verteilen, einteilen (द्विधा),
zuteilen, gewähren, anordnen, zuweisen,
bestimmen, festsetzen (Pass. bestimmt
sein, gelten, richtig sein), einrichten,
thun, machen, schaffen, vollziehen
(wie कर् im weitesten Sinn
लज्जाम्
sich schämen, राज्यम् regieren, वेषम्
-anlegen, संधिम् —schließen, पूजाम्
—erweisen u. s. w.)
legen, stecken,
setzen in, richten auf (Loc.). p.p. विहित
verteilt u. s. w., ausgestattet, versehen,
mit (Instr.), stehend o. geltend für (—°).
अनुवि bewirken, bewerkstelligen, fristen
(das Leben). प्रतिवि zurechtmachen,
anordnen, Maßregeln treffen gegen
(Loc.), bestimmen, vollbringen. संवि
bestimmen, festsetzen, betreiben, anordnen, einrichten.
सम् zusammenstellen,
setzen, fügen, verbinden mit
(Instr.), auflegen (den Pfeil auf den
Bogen), niederlegen, anstellen, gebrauchen
zu (Loc.)
jemd. etwas zufügen,
verleihen, gewähren
Med. es
mit jemd. (Acc.) aufnehmen. Pass. sich
vereinigen o. verbinden mit, Gebrauch
machen von (Instr.), gefasst, gehalten
werden in (Loc.). p. p. संहित (s. auch bes.).
verbunden, versehen, zusammenhängend,
übereinstimmend mit, begleitet von
(—°)। अभिसम् auflegen (den Pfeil auf
den Bogen), zielen, richten
sich vor
Augen führen, bedenken, überlegen,
beabsichtigen, bezwecken, jemd. zu
gewinnen suchen, anführen, betrügen
sich über etwas (Acc.) einigen, verständigen.
p. p. अभिसंहित gerichtet
auf (Dat.), verbunden mit, in Beziehung
stehend zu (—°)। उपसम् zulegen, zufügen,
verbinden mit (Instr.). p. p.
उपसंहित verbunden, versehen, begleitet
mit, umgeben von (Instr. o. —°)। प्रतिसम्
wieder zusammensetzen
Med. wiederherstellen,
wiedergeben.
2. धा (—°) setzend, stellend etc.
3. धा ध॑यति saugen, trinken
p.p. धीत॑
1. धा, व्या Pass. getrennt werden u. s. w.
Grassman
German
1. √dhā [Cu. 〔309〕], stets transitiv. Der Begriff spaltet sich (schon vor der Sprachtrennung) in den örtlichen „an einen Ort hinschaffen“, und den causalen „thun, machen, schaffen“, von denen der erstere als der ursprüngliche aufzufassen ist, und der andere, wie die Begriffsübergänge deutlich nachweisen, aus dem Begriffe: „setzen, hinstellen, feststellen“ erwachsen ist. Das Medium zeigt theils die [Page661] Begriffe des Aktivs, aber mit reflexiver Wendung, theils entwickelt es aus der reflexiven Begriffswendung den Begriff des Nehmens mit seinen verschiedenen Abstufungen. Also 1〉 etwas an einen Ort [L.] hinschaffen, hinbringen, -stellen, -setzen, -legen, auch in bildlichem Sinne
statt des Lokativs können auch 2〉 Ortsadverbien (ihá, tátra, devatrā́, devátā) eintreten
insbesondere 3〉 hineinlegen, hineinsetzen in [L.] wie Leibesfrucht in lebende Wesen oder Pflanzen, Milch in die Kuh, Speise oder Lieder in den Mund, Waffen in die Hand, Geisteskraft ins Herz u. s. w., auch ohne Lokativ in der Verbindung Samen (rétas) lassen
4〉 Rosse anschirren an die Deichsel [L.]
5〉 den Gang oder Sinn wohin [L.] richten
6〉 den Agni in den Häusern u. s. w. [L.] einsetzen oder aufrichten, auch ohne Lokativ
7〉 etwas womit [I.] besetzen
8〉 etwas (Wall, Fahne) aufrichten
9〉 einen Preis, Kampfpreis [dhánam, ājím] aussetzen
10〉 einer Sache [G.] ein Ende [ántam] setzen
11〉 etwas zu jemand [L.] hinschaffen, es ihm [L. D.] verschaffen, geben, zutheilen, verleihen, namentlich 12〉 einem Gotte [L. D.] Gaben, Gebet u. s. w. darbringen
13〉 jemand [A.] zu Gütern, Gaben u. s. w. [L. D.] gelangen lassen, ihn dessen theilhaft machen, auch 14〉 bildlich: in einen Zustand [L.] gelangen lassen, ihn darein versetzen, namentlich 15〉 áme in Schrecken setzen
16〉 sātaú, sātáye erlangen lassen
17〉 jemand [A.] zu einer Thätigkeit [D.] veranlassen, ihn wozu [D.] in den Stand setzen
18〉 aussetzen, preisgeben dem Schaden (riṣé), der Verachtung (nidé)
19〉 jemand oder etwas wozu [D. des Abstr.] bestimmen, einsetzen
20〉 mit śráth jemandem [D.] Glauben schenken, ihm glauben, vertrauen
21〉 jemand [D.] etwas (Gutes oder Uebles) anthun, erweisen auch ohne Dat. verüben
22〉 jemand einsetzen als, bestimmen zu, machen zu, machen mit doppeltem Acc.
23〉 etwas einrichten, anordnen, feststellen
24〉 schaffen, machen, zu Stande bringen
25〉 einen Zustand bewirken, auch mit Dat. jemandem [D.] Furcht [A.] erregen. Das Medium hat ferner die besonderen Bedeutungen: 26〉 me. in Hand, Arm, Leib, Mund [L.] nehmen, ins Auge [L.] fassen
27〉 me. Kleid, Schmuck sich anlegen
28〉 me. Gaben u. s. w. empfangen
Opfer, Gebete u. s. w. empfangen, annehmen
29〉 me. Leibesfrucht [A.] empfangen
30〉 me. Sitz, Stätte einnehmen, erlangen
31〉 me. annehmen, erreichen, erlangen, behaupten (Herrschaft, Kraft, Eigenschaft, Ruhm, Namen u. s. w.), hohes Alter [A.] erreichen
32〉 me. jemand aufnehmen, in sich aufnehmen
33〉 me. etwas [A., Inf.] unternehmen, thun
34〉 me. als Eigenthum erlangen, behaupten, inne haben
35〉 me. ókas Gefallen finden an [L.]
36〉 me. cánas Gefallen finden an [L. A.], huldvoll annehmen
37〉 me. cánas [Page662] jemand [D.] etwas [A.] gewähren. Causale mit śráth: gläubig machen. Desiderativ 1〉 jemand [D. L.] etwas geben, verleihen wollen (die Götter den Menschen, 2) jemand [D.] etwas darreichen wollen (die Menschen den Göttern)
2〉 etwas besetzen oder belegen wollen mit [I.]
3〉 (?) jemand beschenken wollen mit [I.]
4〉 etwas zu gewinnen suchen, erstreben
5〉 jemand zu gewinnen oder sich geneigt zu machen suchen
6〉 etwas auf sich nehmen wollen
7〉 wohin [L.] setzen wollen.
Mit Adverbien:
Mit āré wegtreiben von [Ab.].
gúhā verbergen.
purás 1〉 voran stellen, an die Spitze stellen
2〉 hochhalten, ehren
3〉 wozu [D.] anstellen, beauftragen.
sanutár wegtreiben von [Ab.].
Mit Richtungswörtern:
áti beseitigen, verbergen.
ádhi 1〉 Schmuck, Glanz u. s. w. [A.] jemand [L. D.] anlegen
2〉 jemand [L.] Unheil [A.] auferlegen
3〉 jemand [D. L.] etwas zutheilen, geben, darbringen
4〉 me. sich anlegen (Schmuck, Glanz, Ruhm)
5〉 me. sich aneignen, erlangen.
ánu 1〉 veranlassen, erregen zu [D.]
2〉 jemand [D.] etwas zugestehen, einräumen (Verwechselung mit dā).
ánu entfalten (Flügel, Glanz).
antár 1〉 ins Innere eines Dinges [L.] hineinlegen
2〉 verbergen, bedecken mit [I.]
3〉 gesondert hinstellen.
ápa 1〉 wegschaffen, entfernen von [Ab.]
2〉 jemandem [Ab.] wegnehmen, entziehen.
ápi 1〉 hineinstecken in den Mund (āsán)
2〉 in jemand [L.] hineinlegen, ihm mittheilen
3〉 zudecken, verschliessen, einschliessen.
abhí 1〉 jemandem [D.] überliefern, dahingeben
2〉 etwas (Gutes oder Böses) jemandem [D.] erweisen, darbringen
3〉 Rosse [A.] anschirren
4〉 belegen mit [I.]
5〉 erhalten, bewahren
6〉 me. sich anschirren
7〉 desid. entgegenstrecken wollen.
áva jemand untertauchen, untertauchen in [L.]
2〉 etwas [A.] hineinsetzen in [L.].
ā́ 1〉 hinsetzen an [L.], hinsetzen
2〉 hineinlegen, hineinsetzen in [L.], auch bildlich, mit ausgeführtem Bilde ({548, 2})
3〉 jemandem [D. L.] etwas [A.] einsetzen [z. B. die Augen], auch bildlich einflössen (Furcht), eingeben (Lied)
4〉 Leibesfrucht [A.] hineinsetzen in [L.]
5〉 Holz [A.] anlegen (ans Feuer)
6〉 Rosse [A.] an die Deichsel [L.] schirren
7〉 Schmutz (répas) an den Leib (tanúi) bringen, beflecken
8〉 (im Spiele) einsetzen
9〉 jemandem [D. L.] geben, darbringen, darreichen
10〉 me. etwas empfangen, annehmen
11〉 me. Leibesfrucht [A.] empfangen
12〉 me. jemand empfangen, aufnehmen
13〉 me. in die Hand [L.] nehmen. [Page663]
antár ā́ 1〉 gesondert hinstellen
2〉 me. in sein Inneres aufnehmen.
ā́ 1〉 einsetzen (den Agni bei den Menschen)
2〉 hineinlegen.
prá ā́ wohín [L.] versetzen.
sám ā́ von wo [Ab.] wohin [L.] setzen, versetzen.
úd 1〉 aufrichten
2〉 bei jemand [L.] aufrichten, d. h. ihm schenken
3〉 aussetzen.
úpa 1〉 jemandem [D.] anlegen, ihm zur Seite legen
2〉 Rosse [A.] anschirren
3〉 jemandem mittheilen
4〉 anlegen, anwenden
5〉 me. hinzu empfangen zu [L.].
tirás wegschaffen, bei Seite schaffen, verbergen.
1〉 niedersetzen, hinsetzen an, in [L.] auch ohne Loc.
2〉 den Agni [A.] in den Häusern u. s. w. [L.] einsetzen
3〉 jemand [A.] einsetzen als [A.] oder einsetzen zu [D. des Inf.] oder in [L.]
4〉 niederlegen in, aufbewahren in [L.]
5〉 jemandem [D.] anvertrauen, schenken, darreichen
6〉 männlichen Samen [A.] niederlegen in [L.], oder Milch in die Kühe [L.]
7〉 hineinfügen Seele [A.] in Seele [L.]
8〉 niederhalten, unterdrücken, ablegen (Zorn, Begierde)
9〉 bewahren, behüten
10〉 me. zur Aufbewahrung empfangen, aufbewahren
11〉 me. empfangen, erlangen, nehmen.
ádhi jemandem [D. L.] etwas darreichen, verleihen, anlegen (Schmuck u. s. w.).
antár verstecken in [L.].
nís herausfinden (den Versteckten).
pári 1〉 bekleiden mit [I.]
2〉 schützend herumlegen (Hand, Burg)
3〉 erlangen
me. sich umlegen, erlangen
4〉 jemandem [D.] überliefern (Verwechselung mit dā)
5〉 umgeben (ohne Obj.).
prá 1〉 jemandem [D.] vorsetzen (zum Geniessen)
2〉 von wo [Ab.] wohin [L.] stellen.
práti 1〉 jemandem [D. L.] ansetzen, einsetzen (Auge, Bein)
2〉 in die Arme [L.], in die Hand [D.] legen
3〉 den Pfeil [A.] auf den Bogen [L.] legen
4〉 (den Pfeil) anlegen, zielen
5〉 Gewebe [A.] anlegen, aufziehen
Rüstung [A.] anlegen
6〉 etwas [A.] hinaufstellen auf [L.]
7〉 den Becher [A.] ansetzen zum Trinken [D.]
8〉 anheben, beginnen
9〉 me. zum Lohne empfangen.
1〉 austheilen
2〉 jemandem [D.] zutheilen
3〉 vertheilen, anordnen
4〉 verbreiten (purutrā́)
5〉 schaffen, hervorbringen.
sám 1〉 vereinigen
2〉 zusammen fügen (aus seinen Theilen)
3〉 schliessen einen Bund
4〉 anstellen zu [L.]
beauftragen zu [L.]
5〉 jemandem [L.] verleihen, darbringen
6〉 hinzielen auf [L.]
7〉 hinstellen, hinlegen in [L.]
8〉 machen mit 2 Acc. in Bedeutung 4—8 mit dem Nebenbegriff des Gemeinsamen
9〉 me. erlangen, einnehmen einen Umfang [A.] (wie das Meer)
10〉 me. sich mit einander verbinden.
ádhi sám, vereinigen auf [L.]
zusammen hinrichten auf [L.]. [Page664]
abhí sám 1〉 mit den Zähnen [I.] jemand [A.] aufschnappen (ihn zu verschlingen)
2〉 jemand [A.] als gemeinsames Ziel vor Augen haben.
Stamm I. stark dádhā, schwach dádh (vor weichen Lauten):
-āmi 7〉 sā́nu ánnais {226, 12}. 12〉 te pūrvapā́yiam {654, 5}
te bhakṣám {709, 2}
te vā́cam āsán {924, 2}.
-āsi 11〉 rátnam dāśúṣe {94, 14}
váyas dāśúṣe {711, 1}
vā́jam dāśúṣe {966, 1}. ā́ 9〉 rayím {966, 5}.
-āti 1〉 pitúr nā́ma rocané divás {155, 3}
{787, 2}
havyā́ devéṣu, dráviṇam sukṛ́tsu {525, 1}. 3〉 gárbham ádites upásthe {786, 5}. 11〉 rátnam vidhaté {308, 3}
{532, 12}
{591, 6}
rátnam viśé {402, 4}
rátnam svadháyos {798, 10}. 2〉 asmai annam {905, 5}. 1〉 rátnā {554, 1}.
-ati [3. pl.] 12〉 práyāṃsi te {917, 9}
práyāṃsi {169, 3}
{264, 1}. sám {408, 2}(?).
-athas [2. d. Co.] rátnam jánāya {340, 4}.
-as 1〉 ketúm samátsu {546, 3}.
-at [3. s. Co., vgl. Part.] 3〉 rétas {128, 3} (vṛṣabhás). 11〉 íṣas {188, 2}
rátnāni dāśúṣe {311, 3}
{715, 6}
rátnā dāśúṣe {35, 8}
nas dráviṇam {350, 1}
asmé suvī́riam {360, 10}
stotré suvī́riam {778, 27}
{774, 30}. 20〉 {865, 5}. ā 4〉 gárbham vṛṣaṇyántībhias {731, 5}. 2〉 rátnā dāśúṣe {702, 26}.
-āta [2. pl. Co.] 1〉 mántram yajñíyeṣu ā́ {548, 13}. 11〉 jánāya vīrám {550, 6}. 24〉 ráthiam {733, 6}. á asmin piśáṅgam {733, 5}. 6〉 dhūrṣú áśvān {550, 4}. 2〉 agním {376, 2}
{380, 7}.
-ātana [dass.] 11〉 dráviṇam asmé {862, 13}.
-an [3. pl. Co.] 23〉 ṛtám {71, 3}.
-ātu 11〉 nas ísam {349, 7}
vīrā́n {550, 20}
nas suvī́riam, rátnam {260, 3}.
-ate [3. p. me.] 11〉 súar nas {606, 6}. 12〉 stómam rudrā́ya {395, 2}.
-ase [2. s. Co. me.] 36〉 ukthé {652, 6}.
-īta [3. s. Opt. me.] 31〉 suvī́riam {40, 2}. 36〉 stómam {639, 11}. úpa 5〉 śrávasi śrávas {683, 9}.
dadhā, dadh:
-āmi 11〉 jīvébhyas paridhím {844, 4}
drávinam havíṣmate {951, 2}. 12〉 dhíyam {550, 8}. 20〉 te {973, 1}. 22〉 áriṣṭām tvā {911, 24}. ā́ 9〉 te indriyám {702, 27}.
-āsi 3〉 gárbham jāmiṣu {847, 8}. 11〉 mahé bhágam, yū́ne dákṣam {91, 7}
viśé váyas {362, 5}
vásūni dāśúṣe {847, 6}. 14〉 mártam amṛtatvé {31, 7}.
-āti 2〉 vasuvánim devátā {517, 23}. 3〉 rétas, gárbham óṣadhīṣu {437, 1}. 11〉 váyas {66, 4}
rátnam {125, 1}
asmai váyas {125, 2}
dráviṇam jaritré {316, 9}
dákṣam somíni {548, 12}
vājínam maghávadbhyas {611, 3}
váyas jaritṛ́bhyas {806, 4}
tā́vat {914, 19}. 12〉 nā́ma {357, 10}. 16〉 tám vrajásya sataú {451, 3}. 25〉 ámam {66, 7}
durdhā́m {935, 4}
dāsā́ya bhiyásam {946, 2}. úpa 3〉 pṛṇaté {469, 2}. 1〉 padás sā́nau {146, 2}. 6〉 rétas yūfthé {289, 17} (vṛṣabhás). nís tám aratnaú {986, 4}. 2〉 sukṛ́te vásūni {595, 3}
bhāgám devébhyas {911, 19}. [Page665]
-masi 1〉 śúkeṣu harimā́nam {50, 12}. 1〉 hāridravéṣu harimā́ṇam {50, 12}.
-mási ā́ 5〉 te dā́rūṇi {711, 20}.
-mas práti 5〉 tántum {998, 3}.
-ati [3. pl.] 20〉 tvíṣīmate {55, 5}.
-as 13〉 asmā́n vásau {81, 3}
nas vásau {633, 22}. 2〉 nas rátnā {533, 7}.
-at 1〉 havyā́ devéṣu {368, 1}. 11〉 tásmin śúṣmam {320, 7}.
-āma 22〉 (índram) mitrám {934, 3}
āré sanutár dvéṣāṃsi {399, 5}.
-āta 2〉 ihá ū́rjam {841, 7}. 11〉 nas suastím {220, 3}
asmé vásūni {329, 11}
rakṣoyúje tápus {503, 8}
váyas maghávadbhyas {574, 3}
nas śám yós {841, 4}. ádhi 2〉 aghám agháśaṃse {357, 7}.
-ātana 1〉 suastí nas yóniṣu {889, 15}
trité tád {667, 13} (āré asmát). 11〉 rayím {841, 11}
asmé śám yós {863, 11}. 12〉 puruṣṭutā́ya pratarám {388, 1}
índum índre {723, 6}. 13〉 nas ūrjé {835, 1}. 14〉 asmā́n amṛtatvé {409, 4}. úd 1〉 kaprithám {927, 12}. sám 2〉 varatrā́ {927, 5}.
-āni [1. s. Iv.] 1〉 ihá (pṛthivī́m) {945, 9}.
-ātu 2〉 tátra tvā {843, 4}. 11〉 rayím {231, 6}
suastí nas {89, 6}
{405, 11}
váyas asmé {561, 4}
jāmitvám {890, 13}
cákṣus nas {984, 3}
gárbham te {1010, 1}. ápa 1〉 duṣkṛtā́ni āré asmát {990, 3}. ā́ 2〉 tā́n nírṛtes upásthe {620, 9}. pári 2〉 hástam dákṣiṇam {495, 10}. 1〉 rā́yas {550, 22}. sám 1〉 nau {911, 47}.
-atu [3. pl.] 14〉 yajñám anāgāstvé {567, 1}.
[1. s. prs. me.] ā 13〉 óṣadhīs háste {923, 11}.
-e [dass.] ánu 1〉 rá- -thān mudé {407, 5}. tirás ajakāvám {566, 1}. 2〉 tvā {261, 10}. pári 1〉 vas ghṛténa {845, 7}. purás 1〉 agním {139, 1}
agním dūtám {664, 3}. 2〉 árhantā (devaú) {440, 5}.
[3. s. prs., von der 3. s. perf. nicht immer sicher zu scheiden] 11〉 sūríṣu śrávas {810, 8}. 12〉 te ukthā́ni {633, 19}. 21〉 nas vṛkátāti {225, 9}. 26〉 sómam jaṭháre {256, 1}
vásūni hástayos {730, 4}. 28〉 vā́riāṇi {149, 5}. 31〉 śúṣmam {626, 11}. abhí 2〉 nas hváras {214, 6}. sám 9〉 vyácas {30, 3} (samudrás ná).
-e [dass.] 11〉 śám yós deváhūtiai {659, 4}. 26〉 sáhas tanúi {55, 8}. 28〉 amṛ́tam {257, 1}
carátham {653, 8}
váyas {823, 2}
{659, 4}
párus {926, 5}
yajñám {3, 11}. 30〉 kṣáyam {40, 7}
sukṣitím {40, 8}. 31〉 suvī́riam {332, 6}. 36〉 śámi {222, 6}. purás 1〉 vām {223, 1}.
-āthe [2. du., vgl. das Perf.] prá 2〉 divás ṛṣvā́t spáśas óṣadhīṣu, vikṣú {577, 3}.
-ā́te [3. du., vgl. Perf.] 28〉 {185, 7}
amṛ́tam {185, 6}
yajñám {431, 1}.
-āte [dass.] 11〉 nas dákṣam {2, 9}. 28〉 váyas {136, 2}.
-idhvé [2. pl., von der 2. pl. perf. nicht sicher zu scheiden] 26〉 putrám hástayos {38, 1}. 28〉 yajñám {333, 1}.
-idhve [dass.] 28〉 dhíyam {168, 1}. 31〉 táviṣīm {409, 2}.
-ase [2. s. Co.] 31〉 dákṣam {457, 17}.
-ītá [3. s. Opt. dádhīta s. o.] 12〉 es werde gespendet (?) váruṇāya {420, 1}.
-īta [dass.] 28〉 passivisch dhī́s {395, 5}. [Page666] 32〉 vṛṣabhám {681, 13} (rasā́). 36〉 gíras {226, 1}. 3〉 tvā yájadhyai {456, 15}. ā́ 12〉 nápātam {836, 1}.
-īmahi 12〉 marútsu stómam {406, 4}. 31〉 śrávas {389, 8}. práti 8〉 stómam {556, 1}.
-iṣvá (-iṣvā́) [Iv.] 26〉 jatháre sómam {274, 5}
jaṭháre índum {269, 6}.
-iṣva 26〉 tā́n jaṭháre {276, 5}. 28〉 gíras {10, 9}. 31〉 dyumnám {271, 10}. 36〉 suté {3, 6}
sómam {942, 8}.
-idhvam purás 1〉 agním {451, 1}. abhí 2〉 dhíyam vas {550, 9}. 1〉 vánaspátim váne {927, 11}.
-atām [3. pl.] antár 2〉 mṛtyúm párvatena {844, 4}.
Stamm I. dhát [vor harten Lauten und am Schlusse]:
-tse [2. s. me.] ā́ 13〉 vájram bāhuós {705, 5}.
dhat [dasselbe]:
-tthás [2. du.] 11〉 dāśúadhvarāya rayím {509, 6}. ádhi 1〉 várpas {584, 6}.
-tthas 3〉 gárhham jágatīṣu {157, 5}. ádhi 3〉 kṣatrám {157, 6}. ā́ 1〉 sū́ryam diví {417, 7}.
-tthá 11〉 rayím {330, 10}
vāmám mánave {647, 21}.
-ttha 11〉 árvantam u. s. w. bharatā́ya {408, 14}
rátnam maghávatsu {553, 2}.
-t [Co.] práti 7〉 kaláśam píbadhyai {323, 5}.
-ttāt [2. s. Iv.] 2〉 dráviṇā ihá {242, 1}.
-ttám [2. du. Iv.] 11〉 rátnāni dāśúṣe {47, 1}
{655, 22}—_{655, 24}
sūríbhyas suáśvyam {180, 9}
rátnāni {583, 10}
rayím kīráye {613, 10}
prajā́m {655, 10}—_{655, 12}
rayím vacasyáve {866, 13}. ā́ 9〉 nas rā́dhāṃsi {628, 13}.
-ttam 11〉 {1028, 4} (ohne Object)
rayím asmé {47, 6}
{345, 4}
{600, 4}
tásmai suvī́riam {93, 2}
yájamānāya śám yós {93, 7}
asmé bálāni {93, 12}
as mábhyam rayím {159, 5}
dhenúm nas {338, 10}
dráviṇam {510, 1}
{655, 10}—_{655, 12}
dráviṇam asmé {510, 6}
śunám asmā́su {353, 8}
asmé bheṣajā́ni {515, 3}
asmé áskṛdhoyu {569, 3}
tásmai íṣam {628, 15}
nṛmṇám {629, 2}
ū́rjam nas {655, 10}—_{655, 12}
rāyás póṣam yájamāneṣu, prajā́m asmā́su {1028, 7}. 21〉 dvéṣas kimīdíne {620, 2}. ā́ 9〉 íṣas asmé {493, 16}.
-ttā́m [3. du.] 11〉 tád {347, 11}.
-ttām ā́ 4〉 gárbham te {1010, 2}.
-ttá 11〉 dráviṇāni asmé {329, 10}
tánayam asmé {572, 20}
rayím asmé {780, 10}
{871, 12}
rayím {330, 10}. 8〉 héḍas {171, 1}.
-tta 11〉 rayím asmā́su {64, 15}
rayím nas {85, 12}
asmé {330, 10}
asmā́su dráviṇāni {354, 10}
vāmám sunvaté {414, 7}
rayím mártiāya {841, 7}. 20〉 asmai {203, 5}.
-ttana 11〉 nas rátnāni {20, 7}
śúṣmam maghávatsu {64, 14}
asmábhyam tád {407, 13}. 20〉 índrasya vīríāya {103, 5}. 1〉 barhíṣi enās (apás) {856, 14}.
-tté [3. s. me.] 33〉 ápāṃsi kártave {85, 9}. práti 9〉 vā́ram {454, 4}.
-tte 12〉 índum te {372, 2}. 26〉 sánāni jaṭháreṣu {95, 10}
ā́yudhā gábhastios {788, 2}. 28〉 dráviṇam {382, 2}
póṣam, yáśas {643, 21}. 31〉 suvī́riam {244, 3}
śrávas {40, 4}
{712, 5}
vīrám {712, 4}. ā́ 13〉 vájram bāhuós {278, 4}. [Page667] 1〉 yákṣmam hṛ́daye {122, 9}
mit purás sich vor Augen stellen, vor Augen haben: ātithyám {382, 2}. 11〉 tám {125, 1} (pratigṛ́hya).
-tsva [Iv.] ápi 1〉 kravyā́das āsán {913, 2}.
dhehí [2. s. Iv., aus dhaddhi entstanden]:
12〉 gíras índrāya {705, 10}.
-i 1〉 mā́m amṛ́te loké {825, 7}
yajñám amṛ́teṣu {255, 1}
yajñám devéṣu {527, 5}. 2〉 yajñám devatrā́ {235, 22}. 3〉 vā́cam āsán {924, 3}. 11〉 asmé śrávas {9, 8}
{79, 4}
{674, 9}
suvī́riam asmé {44, 2}
krátum asmā́su {123, 13}
dráviṇāni asmé {212, 6}
asmā́su dráviṇam {214, 15}
dráviṇam tébhias {236, 6}
nas vā́riam {255, 2}
{850, 2}
bálam tanū́ṣu {287, 18}
ójas syandané śiṃápāyām {287, 19}
ójas jáneṣu {385, 13}
nṛvát asmé, bhū́ri tokā́ya {442, 12}
asmā́su vásūni {448, 3}
gṛṇádbhias rayím {449, 5}
asmé dráviṇāni {358, 7}
yáśas asmā́su {358, 10}
nas rayím {451, 5}
dyumnám asmé {460, 9}
{476, 2}
dákṣam asmé {485, 9}
rayím asmā́su {488, 6}
rayím asmé {591, 2}
{917, 15}
nas rátnam {591, 8}
tám (bhāgám) sunvatí {706, 2}
asmé yáśas {744, 6}
suastí nas {833, 1}
suastí asmai {840, 11}
rāyás póṣam yájamāneṣu {843, 9}
dráviṇam {863, 10}
asmé yávamat, gómat {868, 7}
asmā́su cákṣus {885, 6} (púnar), nas bhógam {885, 6} (ihá)
as mā́su ójas {909, 4}
cákṣus nas {984, 4} (cákṣuṣe)
gárbham {1010, 2}
bildlich asmé vā́cam āsán {924, 3}. 13〉 rāyé víprān {458, 14}. ádhi 1〉 śrávāṃsi nas tanū́ṣu {253, 5}. 3〉 asmé śrávas {313, 20}
jaritré pṛ́kṣas {476, 4}
śrávas nas {506, 6}
asmé dyumnám, rátnam {541, 3}. ápi 2〉 aulānám dví devéṣu {924, 11}. ā́ 3〉 bhiyásam śátruṣu {731, 6}. 9〉 nas rayím {79, 9}
íṣas asmé {843, 8}
asyām putrā́n {911, 45}. úd 2〉 váyas śaśamānéṣu {252, 4}. úpa 4〉 dáṃṣṭrā {913, 3}. 1〉 (sómam) ádhi tvací {28, 9}. ádhi asmé śríyam {43, 7}. pári 4〉 druhé rī́ṣantam {221, 9}. práti 1〉 cákṣus rebhé {913, 12}. sanutár: tám tátas {706, 3}. sám 5〉 asmé gómat, śrávas {9, 7}. abhí sám jámbhais yātudhā́nan {913, 3}.
Impf. stark ádadhā, schwach vor weichen Lauten ádadh:
-ās 3〉 páyas góṣu {899, 9}. 11〉 mártiāya (gehíam) {264, 7}.
-āt 11〉 índre ójas {809, 41}. 19〉 yád bhójanāya {264, 14}. antár 1〉 jyótis jyótiṣi {880, 6}.
-āta [2. pl.] 11〉 índre śúṣmam {549, 4}.
-us 1〉 gárbhe yóṣām, vatsám āsáni {879, 11}
rā́trām támas, jyótis áhan {894, 11}
diví sū́riam {914, 11}. 11〉 vām kṣatrám {508, 5}
túbhyam ójas {281, 3}
sū́rye jyótis, māsí aktū́n {838, 7}. 13〉 góṣu vīrā́n {265, 10}. 22〉 ékām mártie bhújam {236, 9}
yám (agním) havyavā́ham {263, 7}. 5〉 púruṣam {916, 11}.
adadhā adadh:
-ām 3〉 gárbham óṣadhīṣu {1009, 3}.
-ās 23〉 māsā́m vidhā́nam {964, 6}. ádhi 3〉 dváyos vácas {83, 3}.
-āt 1〉 hṛtsú krátum, apsú agním, diví sū́ryam {439, 2}
prajā́m ávareṣu u. s. w. {882, 7}. antár 1〉 sū́rye [Page668] jyótis {485, 23}. pári 1〉 spáśas sū́rieṇa {33, 8}.
-us 6〉 imám apáām sadhásthe, vikṣú {195, 2}. 22〉 imám (agním) ketúm áhnām {480, 3}. ápi 2〉 devéṣu krátum {882, 4}. ā́ 1〉 tántum (prajā́m) áva reṣu {882, 6}. 2〉 sóme rásam {825, 3}. vi 4〉 tā́m (vā́cam) pu rutrā́ {897, 3}
{951, 3}.
ádhat vor harten Lauten [betont nur {117, 8}
{139, 7}
{165, 6}
{213, 2}]:
-ttam [2. du.] 1〉 rocanā́ni diví {93, 5}. 3〉 páyas usríyāyām {180, 3}. 11〉 ū́rjam asmai {116, 8}
átraye ū́rjam {118, 7}. adhi 3〉 nārṣadā́ya śrávas {117, 8}. áva 2〉 pakvám āmā́yām {180, 3} (wo adhattam aus dem ersten Gliede zu ergänzen ist). ā́ 3〉 tásmai akṣī́ {116, 16}
akṣī́ ṛjrā́śve {117, 17}. práti 1〉 jáṅghām viśpálāyai {116, 15}
{118, 8}
káṇvāya cákṣus {118, 7}.
-tta [2. pl.] sám 4〉 mā́m ahihátye {165, 6}.
-ttana [dass.] 11〉 áṅgi robhyas dhenúm {139, 7}.
-tthās [2. s. me.] 31〉 táviṣīm {386, 2}.
-tta [3. s. me.] 26〉 anyám (índum) jatháre {213, 2}. 31〉 kā́vyāni {96, 1} vṛ́ṣṇiam {449, 3}
távi ṣīs {928, 8}. ápa 1〉 snéhitīs {705, 13}.
Stamm II. dádha (betont nur {94, 2}
{303, 9}
{536, 6}
{584, 5}):
-anti 21〉 dvéṣas áraruṣe {572, 19}.
-antu 11〉 tokā́ya várivas {578, 6}.
-ate [3. s. Ind. prs. me.] 12〉 índre dúvāṃsi {536, 6}. 21〉 vām omā́nam {584, 5}. 28〉 suvī́riam {94, 2}
vāmā́ {442, 9}
váyas {903, 7}. 29〉 gárbham {303, 9}. 4〉 śáryāṇi {780, 2}.
Stamm III. dhá (zum Theil vielleicht zum Aorist gehörig):
-āti [mit unverkennbar indikativischer Bedeutung] 11〉 adhvaré várivas {351, 1}. 13〉 rāyé devám {606, 3}.
-ā́ti 2〉 devébhyas rátnam {229, 1}.
-ā́s [Co.] 1〉 yúyutsantam támasi {386, 5}. 11〉 mártieṣu {264, 3}
rátnam {460, 10} [-áas zu lesen]. 12〉 devéṣu adhvarám {262, 5}.
-ās 1〉 adhvarám devávītau {251, 5}
váriṣṭhe nas vandhúre {488, 9}. 2〉 ihá śrávas {895, 3}. 11〉 asmā́su gómat {48, 12}
nas śrávas {171, 5}
gṛṇaté váyas {195, 9}
várcas yajñávāhase {242, 3}
{258, 1}
yájamāne váyas {263, 8}
asmé śatám śarádas {270, 10} (jīváse)
asmé vīrā́n {270, 10}
jaritṛ́bhyas váyas {285, 6}
stuvaté váyas {313, 18}
{872, 10}
nas ū́rjam {445, 4}
gṛ -ṇaté váyas {481, 1}
asmā́su rayím {593, 6}
nṛ́bhyas sauśravasā́ {454, 5} (puṣyáse)
bhúvanebhyas ráṇam {705, 16}
sáhas nas {720, 8}
vácase váyas {802, 6}. 13〉 rāyé, iṣé nas {54, 11}
nas bháre {390, 5}
nas iṣé {536, 10}. 15〉 dyā́vāpṛthivī́ {63, 1}. 16〉 súar nas sātáye {265, 19}
prábhṛtim sātáye {270, 1}
vásūni sātáye {290, 6}. 17〉 sanáye dhíyas {595, 5}. 36〉 yajñám, vácas {26, 10}
yajñám {451, 6}. ádhi 3〉 dyumnám asmé {54, 11}
diví‿iva dyā́m, nas śrómatam {540, 5}. [Page669] ā́ 4〉 gárbham {437, 7}. 9〉 eṣu dhíyam {61, 16}
eṣu yáśas {328, 12}
{433, 6}
bálam, ójas nas {488, 30}
eṣu dyumnám mártieṣu cittám {361, 9}. 1〉 śurúdhas {72, 7}. 2〉 yájate {302, 11}.
-ā́t 11〉 tanū́ṣu ávas {958, 5}. mahī́ śiśnáthe (?) {265, 13}.
-āt 11〉 duhitári tvíṣim {71, 5}
tā́ni nas {288, 12}
mártiāya várivas {320, 2}
tanúe váyas {481, 4}
dhíyam {490, 7}
gṛṇaté váyas {856, 12}
nas váyas {894, 12}. 13〉 stotā́ram vásau {313, 13}
mā́ nas durmataú {396, 16}
{397, 15}. 15〉 devā́n {67, 3}. 16〉 índram sātáye {460, 2}. 18〉 mā́ nas riṣé {395, 16}
{550, 17}. 36〉 vandā́ru {445, 2}
stómān {554, 3}. 37〉 tád nas {107, 3}
{490, 14}. ā́ 2〉 vájram bāhuós {63, 2}. práti 4〉 {444, 5} (ástā). 4〉 sádmāni urviyā́ {471, 2}.
-āma (zu spr. aama 23) śárdham {122, 12}.
-ā́mā 11〉 te vánā {443, 9}.
-ús [3. pl., indikativisch] 2〉 índram váruṇam devátā {601, 3}. 22〉 vanúm suśrúṇam {900, 1}. práti 2〉 vájram bāhuós {211, 8}.
-us [indikativisch] mā́m índram devátā {875, 2}. 3〉 bhártā‿iva gárbham śávas {412, 7}. 6〉 agním vikṣú {195, 3}. 11〉 vas mádam {329, 11}. 23〉 dhíyam {872, 5}. antár 3〉 mahī́ {272, 3} (dhā́yase). sám 1〉 kṛṣṇám ca várṇam aruṇám ca {73, 7}. Vom folgenden nicht sicher zu scheiden.
-us [Co.] 11〉 nṛ́ṣu śrávas {550, 18}
gṛṇaté váyas {552, 9}. 23〉 ápas {556, 4} [Pada bei Aufr. falsch ā́pas]. ā́ 7〉 tanúi répas {302, 6} (parallel varanta). 11〉 púraṃdhīs nas (?) {395, 6}.
-ehi [2. s. Iv.] siehe Stamm I.
-ā́tu 11〉 vāmám asmábhyam, śárma túbhyam {882, 2}.
-ātu 11〉 nas vīrávat {190, 8}
suastí nas {488, 11}. 1〉 bildlich: iṣṭásya mádhye {837, 2}.
-ātam [2. du.] abhí 1〉 mā́ amitríṇe nas {120, 8}. ā́ 9〉 asmé śrávas {919, 10}. antár ní: jāhuṣám śithiré {587, 5}.
-ā́ta (-ā́tā) 11〉 tok ā́ya śám {491, 7}
rayím {288, 13}
{555, 6}.
-āta 11〉 rátnam {331, 8}
vidhaté rátnam {506, 3}.
-ātana [-ātanā] 11〉 várivas nas {563, 4}.
-āntu 11〉 nas suvī́riam {720, 2}
nas vasavíam {900, 3}.
-iṣe [2. s. me.] 1〉 divás dharúṇam pṛthivyā́s sádaneṣu {56, 6}. 11〉 góṣu práśastim {70, 9}. ádhi 4〉 śríyas {847, 3}.
-éthe [2. du.] vásū padé gós {158, 2}.
-ā́mahe 31〉 tokám {92, 13}
{786, 5}
suastí {370, 5}.
-ire [3. pl. (wohl nicht als Perf. ohne Redupl. aufzufassen)] 27〉 nirṇíjam {780, 1}. ádhi 4〉 śríyas {648, 5}. ánu: śríyas, váyas pakṣā́n {166, 10}.
-aithe [2. du. Co.] 26〉 vigrám {508, 7} (jaṭháram pṛṇádhyai).
-īmahi [1. pl.] 1〉 pṛkṣám úparāsu {127, 5}
tvā nāvám dhurí {131, 2}. 12〉 práśastím {202, 12}
tué vāmā́ni {712, 5}
marúdgaṇe mánma {892, 2}. 13〉 tvā kāré {141, 10}
passivisch rāyé {627, 18}. 22〉 mánma supraketám {862, 5}. 28〉 bhójanam {436, 1}
vāmā́ni {436, 6}
{642, 18}
[Page670] íṣam súar ca {582, 9}. 31〉 uttamám váyas {214, 10} (so Aufr.
M. Müller und Chambers 60 haben dhīmahe)
bhárgas {296, 10}
rāyás póṣam {862, 7}. āré: manyúm {861, 4}. 1〉 bildlich, passivisch deṣṇásya prareké {264, 19}. 2〉 tvā {375, 1}
{842, 12}. 3〉 tvā hótāram {44, 11}
tvā dyumántam {531, 7}
tvā havyā́ya vóḍhave {263, 4}. 10〉 {17, 6}. pári 2〉 tvā púram {913, 22}.
-iṣvá [-iṣvā́, 2. s. Iv.] 26〉 vájram háste {459, 9}
{463, 9}
vájram gábhastios {486, 18}. 31〉 śávas {202, 18}.
-iṣva [-iṣvā] 1〉 hárī dhurí {209, 7}
róhitā dhurí {240, 6}. 28〉 stómam {653, 15}. 31〉 śrávāṃsi {91, 18}.
Imperfekt (oder Aorist) ádhā:
-āt 11〉 pītím vas {330, 1} (dhiṣáṇā).
-us ava: súsamubdham {158, 5}.
adhā:
-ām úpa 1〉 te sáhamānām {971, 6} (dhām zu lesen). abhí 4〉 tvā sáhīyasā {971, 6}.
-āt ā́ 1〉 diví cákṣus {394, 8}
vásiṣṭham nāví {604, 4}. 4〉 duhitúr gárbham {164, 33}. 9〉 subhúe gárbham {507, 3}
sūnáve bhāgám {229, 5}. 8〉 śákma {229, 4}.
-us áva támas apsúantár {309, 4}.
-ithās [2. s. me.] 13〉 kṛṣṭī́s dátre {313, 6}. 15〉 kṛstī́s áme {313, 7}. ā́ 13〉 kṛṣṭī́s hástayos {472, 1}.
-ita [3. s.] 31〉 vayúnā {144, 5}. ádhi 1〉 tvíṣīs {783, 9}
śríyas {953, 1} [dhita zu lesen].
-ītām [3. du.] abhí 6〉 {830, 6} (raśanā́bhis daśábhis).
-īmahi 28〉 dáśa kaláśānām {328, 19}.
Perf. dadhā́, schwach dadh:
-ā́tha [2. s.] 11〉 me ójas {921, 11}.
-ātha 11〉 me mánma {301, 6}
pitré nápātam {461, 11}.
-au [3. s.] práti 5〉 várūtham {853, 13}. 3〉 ṛtū́n {95, 3}.
-athus 6〉 pakvám gávām vakṣáṇāsu {513, 4}.
-imá [-imā́] 12〉 śáṃsam índre {868, 6}.
23〉 ṛtám {647, 19}.
-a [-ā] 1〉 padám {711, 14}.
-ús 6〉 tvā mā́nuṣeṣu ā́ {58, 6}
yám (agním) {456, 2}. 11〉 yám (agním) mánave {36, 10}. ā 2〉 bildlich: yásmin (agnaú) śúṣmam {370, 3}
yásmin vratā́ni {712, 1}. ā 1〉 yám (agním) mártieṣu {693, 2}. 2〉 yám vikṣú {148, 1}. ni 8〉 kā́mam {386, 12}. 1〉 mánas {633, 20}. 3〉 śarádam, mā́sam {582, 11}. vi 3〉 vidhā́nā ṛbhūṇā́m {347, 6}. sam 3〉 mitrádhitāni {926, 4}. 5〉 māyā́s tué {254, 3}. ádhi sam: yásmin ápāṃsi {237, 3}. abhí sam 2〉 índram {101, 6} (víśvā bhúvanā).
-us 2〉 ihá suśríyam {237, 5}. 12〉 tué dhíyam {822, 7}. ā́ 1〉 tám (agním) candrám iva hvāré {193, 4}
mā́m áhani íṣvās parṇám iva {844, 14}. 2〉 índre kā́mam ráthe pā́dam {548, 2}. 4〉 gárbham {795, 3}. 9〉 mahé yúvānam {721, 5}. 3〉 rājā́nam mártieṣu {356, 6}. ádhi śríyam asmin {72, 10}
dyumnám asmin {73, 4}. pári 5〉 {433, 5} (vástayosváṣṭayas). 3〉 {351, 2} (vidhātā́ras). sám 2〉 apás, kṣoṇī́, sū́riam, vájram [Page671] {627, 22}(parvaśás). 5〉 tásmin (índre) nṛmṇám, krátum, ójāṃsi {80, 15}
vām ójas, bálam {598, 2}
tué íṣas {966, 3}. 7〉 nā́bhā yajñásya {633, 29}.
[1. s. me.
siehe prs.].
-iṣé 4〉 (hárī) gábhastios {82, 6}. 26〉 pūrvapéyam {608, 1}
ánnam {614, 2}. 28〉 íṣam {392, 2}
yā́ni (sávanā) {876, 6}. 31〉 śávas {484, 4}. 33〉 yád {665, 31}. 34〉 áśvam, bhāgám {706, 2}. ā́ 13〉 vájram háste {544, 2}.
-iṣe 1〉 duroṇé revát {252, 5}
diví mūrdhā́nam {834, 6}. 11〉 suapatyā́ni {635, 10}
26〉 sālāvṛkā́n āsán {899, 3}
etā́ni gábhastau {899, 8}. 28〉 dhármāṇi {776, 1}
bharádvājeṣu suvṛktím {451, 6}
dhíyam {399, 11}
vāsūni {880, 5}
gíras {718, 9}. 30〉 sádas {819, 10}
saptá padā́ni {834, 4}. 31〉 sáhas {57, 6}
{624, 4}. _{624, 10}
śrávas {854, 12}. antár 1〉 āmā́su pakvám {62, 9}. ā́ 10〉 váyas {922, 10}. 1〉 ávaram, páram duroné {946, 7}. 10〉 śevadhím {204, 6}.
[3. s., vgl. prs.] 3〉 passivisch: bhágas hástayos {24, 4}. 24〉 passivisch: vísṛṣtis {955, 7}. 28〉 ukthā́ {1021, 3}. 31〉 nā́ma {103, 4}
sáhas {377, 4}. 35〉 yásmin (máde) {210, 1}. ā́ 1〉 yám diví kṣáyam {236, 13}. ā 1〉 gárbham sádane {789, 4}. 3〉 yájus āsu {661, 8}.
-e 26〉 vájram hástayos {81, 4}
gúhiam háste {273, 6}
passivisch: áratis háste {128, 6}. 27〉 nirṇíjam {820, 12}. 28〉 máyas {235, 3}
váyas {653, 7}. 30〉 giríṣu kṣáyam {794, 3}. ádhi 4〉 śríyas {199, 5}. ā́ 11〉 gárbham {261, 9}. antár ā́ 2〉 pavítrā hṛdí {785, 8}. tirás: samudrám {785, 3}. 1〉 padám {22, 17} (trayadhā́). 2〉 tvām {36, 19}
tvā {257, 4}. 11〉 ū́dhas {289, 13}
{853, 14}
usrás {661, 3}. 3〉 hótrā {435, 1}. 4〉 bhānúm {295, 7} (purutrā́). sám passivisch: khādís kṛtís ca hásteṣu {168, 3}.
-ā́the [2. du., vgl. prs.] 30〉 sthā́nāni {586, 3}.
-āthe 28〉 váyas {151, 9}. 31〉 kṣatrám {272, 5}.
-āte [3. du., vgl. prs.] 29〉 gárbham {185, 2}. sám 10〉 {831, 3} (māyínī).
-idhvé [2. pl., vgl. prs.] ā́ 10〉 yám (yajñám) {330, 3}.
-idhve ni 3〉 agním hótāram {358, 3}.
-iré 1〉 rípas adhvaré {620, 18}. 6〉 yám {148, 3}. 11〉 vā́riam nas {26, 8}
kṛtnáve dhánam {204, 10}
agnaú dúvas {304, 6}. 12〉 tvé ánīkā {253, 4}. 18〉 tvā nidé {214, 14}. 22〉 tvā havyavā́ham {872, 10}. 28〉 bhāgadhéyam {940, 3}. 30〉 diví kṣáyam {889, 5}. 3〉 tvā hótāram {45, 7}. ni tvā nṛcákṣasam {639, 17}. purás 1〉 nas {466, 7}
yám (agním) {370, 1}. 2〉 mahī́ {569, 1}. 3〉 tvā pṛtanā́jie {632, 25}. prá 1〉 tyád vām {151, 2}. sám: saúbhagāni pavāké {446, 2}
passivisch: gíras asmin {479, 3}.
-ire 3〉 rétas {920, 5}. 11〉 tásmai śárma {216, 5}
túbhyam śávāṃsi {622, 30}
passivisch: túbhyam bráhmāṇi {285, 6}. 17〉 índram jyaíṣṭhyāya dhā́yase {284, 3}. 22〉 agním sahovṛ́dham {36, 2}
tvā́m dūtám {456, 8}
(agním) havyavā́ham {527, 4}
{878, 3}
tuā́m havyavā́ham {533, 6}
mā́m havyavā́ham {878, 4}
índram [Page672] rā́jānam {547, 12}
tám (agním) hótāram {872, 8}
tuā́m cákṣus {362, 6}. 26〉 íṣum gábhastios {64, 10}
tanū́ṣu virúkmatas {85, 3}. 27〉 várṇam {225, 13}. 28〉 vásu {871, 11}. 29〉 gárbham {235, 6}
{917, 6}. 31〉 nā́māni yajñíyāni {72, 3}
{87, 5}
{442, 4}
śrávas {73, 7}
váyas {83, 4}
{409, 1}
śrávāṃsi {415, 11}
śávas, nā́ma {489, 21}. ádhi 1〉 śríyas {85, 2}. ánu 1〉 vīríāya {477, 2} ā́ 2〉 passivisch: sū́rie raśmáyas agnaú vásūni {59, 3}. úpa 5〉 tvā stotréṣu {1019, 4}. gúhā nā́mani {831, 2}. 6〉 (agním) adhvaré {834, 3}. pári 3〉 śrávāṃsi {372, 4}. purás 1〉 índram {131, 1}
tvā (índram) {458, 8}
tám (bṛ́haspátim) {346, 1}. 2〉 mahī́ (dyā́vāpṛthivī́) {569, 1}. 3〉 agním sumnā́ya {236, 5}
{966, 6}
índram vṛtrā́ya hántave {632, 22}. sám 8〉 mahī́m asmábhyam uruṣā́m {398, 6}.
-re [3. pl.] 29〉 gárbham {908, 5}. _{908, 6}.
Aorist ádhā (siehe Imperf. von Stamm III):
-āyi [3. s. pass.] 6〉 agnís vikṣú {239, 3}. 12〉 te matís {683, 7}
dhītís {857, 3}. 5〉 sómas asmé {668, 10}. práti 6〉 dhītís śásman {119, 2}.
adhā:
-āyi [3. s. pass.] 6〉 hótā vikṣú {60, 4}
viśpátis duroṇé {523, 4}. 12〉 me mánma {162, 7}
stómas ugrā́ya {540, 5}
asmai stómas {550, 14}. 20〉 te asmai {104, 7}. ā́ 1〉 agnís ṛtvíyas {429, 9}. 1〉 stómas váne {855, 1}. práti 8〉 stómas {183, 6}.
dhā, dhā (siehe Stamm III.):
-eyām (zu sprechen dāiyām [Opt.]) 11〉 yuvā́bhyām upamám ṛcā́ {418, 4}. ā́ 2〉 bāhuós vájram {878, 5}.
-etana (vielleicht für dhattana, vgl. dehi, und dann zu Stamm I. gehörig). abhí 5〉 jīvā́n nas {676, 5} (purā́ háthāt). 1〉 bildlich: tásmin tád énas {863, 12}.
-eyus 2〉 ihá tvā {284, 2} (hárayas).
-āyīs [2. s. Prec.] 18〉 mā́kis nas duritā́ya {147, 5}.
-ā́yi [3. s. pass.] 1〉 yādṛ́śmin {398, 8}(?). 6〉 agnís pṛthivyā́m {521, 2}
dadhís {872, 1} (agnís). 22〉 yás (índras) stuvaté pajrás {672, 12} (medial). ni 1〉 padám (viṣṇós) {357, 3}. 3〉 devás devéṣu aratís {298, 1}. 2〉 taugriā́ya pajrás (perús) {158, 3}.
-āyi 2〉 darśatás ihá {410, 7}. 6〉 hótā ihá {303, 1}. 10〉 ántas śávasas {470, 5}. 11〉 rātís {701, 29}
vápuṣe darśatám {141, 1}. 12〉 vas stómas {171, 2}. 22〉 bṛ́haspátis vṛsabhás {190, 8}
agnís dán {941, 2}. 23〉 mā́nuṣam kṣatrám {420, 2}. ánu túbhyam asuriám {461, 2}. ádhi 1〉 vas péśas {332, 7}
diví ketús {922, 4}. ápa 2〉 druhás viśvā́yu {324, 2}
{461, 5}. ā́ 9〉 sávanam me {1019, 3}. 1〉 úpa tvací {145, 5}. 2〉 márteṣu agnís {520, 4}
{871, 7}. 7〉 mánas mánasi {836, 3}. 9〉 jarimā́ {395, 15}. práti 2〉 hástāya vájras {679, 2}. [Page673]
Aorist dhās:
-sus ā́ 3〉 nas arkám {613, 5}.
-sathas [2. du. Co.] 11〉 nas śrávas, kṣatrám {160, 5}.
-satha [sathā 2. pl. Co.] 11〉 śárdhāya indriyám {111, 2}.
Stamm des Pass. dhīya:
-ate 1〉 vājī́ vā́jeṣu {261, 8}. 11〉 índus índrāya {774, 15}
dhṛṣṇáve dhánā (SV. richtiger dhánam) {81, 3}. 12〉 vā́c pataṃgā́ya {1015, 3}. práti 3〉 iṣus dhánvan {781, 1} (matís).
Stamm I. des Desid. dídhiṣa [betont nur {226, 12}
{889, 1}
{958, 3}]:
-āmi 3〉 sā́nu bílmais {226, 12}.
-anti 2〉 devā́ya ánnam {226, 5}.
-ema 5〉 mitrám gīrbhís {705, 6}.
-antu 1〉 asmé rátnam {242, 6}.
-āmahe 5〉 vām {958, 3}.
-ante 6〉 avadyám {314, 7}
ā́piam {889, 1}.
-anta [Co.] índre okíam {132, 5}
(dhītáyas).
-eya [1. s. Opt.] 5〉 stotā́ram {548, 18}.
Stamm II. des Desid. dhítsa [betont nur {911, 30}]:
-athas 7〉 vavrím kúha {46, 9}.
-ate abhi 7〉 svám áṅgam {911, 30}.
Stamm des Caus. dhāpaya:
-a nas {977, 5} (śraddhe).
Part. dádhat [Stamm I.]:
-at [m.] 11〉 váyas padváte {140, 9}
avipré váyas {486, 2}
asmé śúṣmam {540, 4}
stotré suvī́riam {732, 7}
{779, 19}
íṣam tokā́ya {777, 21}
rayím máyi {778, 21}
nas váyas {780, 10}
jyótis jánebhias {982, 4}
váyas {982, 5}
ā́yus yajñápatau {996, 1}. ā́ 9〉 devéṣu práyas {311, 2}. ā 3〉 paśaú rétas {811, 6}. ni 1〉 logám {844, 13}. purás 2〉 yajñám {316, 3}
{385, 11}. vi 3〉 ahorātrā́ṇi {1016, 2}.
-ate ā 5〉 {489, 17}(?) grīvā́s vés.
-atas [G.] ā́ 8〉 pratidī́vne kṛtā́ni {860, 6} (kitavásya).
-atau [du.] 5〉 rátnā asmé {586, 4}.
-atas [N. p.] 6〉 havyavā́ham mā́nuṣeṣu {872, 4}. 11〉 vṛ́ṣṇe vṛṣṇiam {1001, 3}. 12〉 chándāṃsi {940, 5}. _{940, 6}. 1〉 sudrúam vakṣáṇāsu {854, 8}.
-atī [N. s. f.] 11〉 íṣam nas {593, 5}
vásu śváśurāya {921, 4}.
-atīm 11〉 bhāgám {116, 19}.
P. Med. dádhāna:
-as 1〉 tanúam upāké {312, 14}
dáme rátnā {355, 5}
kaláśe rásam {775, 13}. 8〉 bildlich: dhíyam ūrdhvā́m {144, 1}. 11〉 dráviṇam {808, 12}
rásam {735, 5}. 14〉 passivisch: agnís sā́mrājiāya {141, 13}. 22〉 passivisch: índras sāsahís {171, 6}. 26〉 háste nṛmṇā́ {67, 3}
háste náriā {72, 1}
{561, 1}
vájram bāhuós {318, 3}
bálam ātmánī́ {825, 1}. 27〉 śukrā́ vápūṃṣi {235, 8}
tvíṣim {751, 3}. 28〉 {833, 2}(?)
íṣam {837, 7}. 30〉 sádas {128, 3}
dhā́māni {289, 10}. 31〉 távisīm {35, 4}
náriā {268, 5}
váyas {369, 4}
nā́ma {485, 8}
{804, 2}
suvī́riam {666, 5}
nṛmṇā́ {727, 4}
víśvā {777, 10}
śrávas {778, 7}. ā [Page674] 13〉 vásu hástayos {802, 1}. úpa 2〉 dhurí āśū́n {325, 4}. gúhā: padám tāyús {369, 5}. tirás: várpāṃsi duhitúr {809, 47}.
-am [m.] 31〉 śávāṃsi {706, 13}.
[du.] 1〉 dáme rátnā {515, 1}. 5〉 kútrā cid yā́mam {585, 2}. 11〉 dráviṇas {510, 3}. 26〉 purū́ várpāṃsi {117, 9}.
-ās 1〉 passivisch: táva śárman {611, 5}. 2〉 passivisch: índreṇa sarátham {841, 10}. 3〉 vájram bāhuós {202, 4}. 11〉 priyárathe puṣṭím {122, 7}
ubhé (toké tánaye, du. n.) {147, 1}. 12〉 bhāgám devéṣu {73, 5}
índre dúvas {4, 5}
stómam nítyam sūnúm {865, 14}. 22〉 vípram padám (?) {893, 2}. 26〉 cákṣasi priyám {729, 6}. 28〉 dhániā {235, 16}
purū́ {357, 4}
vā́riam {395, 13}
váyas {930, 4}
ūtím {930, 5}
tád {672, 10}
bildlich: bhíyam hṛ́dayeṣu {910, 7}
31〉 nā́ma yajñíyam {6, 4}
nāmadhéyam {897, 1}
drā́ghīyas ā́yus {53, 11}
{941, 8}
{844, 2}. _{844, 3}
śrávas, íṣas {165, 12}. á 2〉 tokám tásmin (śárman) {576, 8}. 10〉 nā́ma mā́rutam {507, 5}. 9〉 gúhiā {272, 3}. práti 8〉 stómam {589, 1}. ádhi 5〉 crávas {73, 10}.
-ān 21〉 énas {203, 10}. 28〉 rā́dhas {488, 25}.
[f.] 11〉 rayím asmé {592, 7}
návyam ā́yus {596, 2}
{287, 16}. 3〉 passiv.: ghṛtā́cī bāhuós {600, 1}. ádhi 4〉 nā́mā {123, 4}.
-e [du. f.] 2〉 yajñám devátā {511, 5}. 11〉 śrávas asmé {511, 5}. ádhi 4〉 śríyam {936, 6}. 5〉 kétān mahás {146, 3}.
-ās [N. p. f.] 28〉 dákṣam {947, 8} (ā́pas). 29〉 gárbham {947, 7} (ā́pas).
P. Pass. dhiyámāna:
-am ni 1〉 apsú {858, 6} (agním). práti 3〉 Wol -ām zu lesen und unmittelbar mit asanā́m zu verbinden {155, 2}.
Part. des Desider. dídhiṣāṇa:
-ās [m.] 4〉 divás páyas {940, 1}.
Part. II. dhita (gesetzt, geordnet)
in dúr-, sú-dhita.
Part. II. hitá (vgl. hitá von hi):
-ás 1〉 agnís hitéṣu {355, 5}
vṛ́ṣā madhyé {398, 3}
yamás harmié {940, 10}
nidhís gṛhé {1012, 3}. 3〉 (sómas) bāhuós {227, 5}
naptíos {721, 1} (sómas). 6〉 adhvaré {262, 3}. 11〉 vām nidhís {583, 7}
te bhāgás {709, 2}. 13〉 índras máde {702, 8}. 17〉 saúkṛtyāya sákhā {962, 4}. 32〉 jarimā́ {885, 4}. ā́ 1〉 ubhé antár ródasī {782, 5}.
-ám [m.] 1〉 bhāgám apsú {229, 7}. 6〉 (agním) {833, 5}. 9〉 ājím {744, 5}. gúhā: māyínam {202, 5}
nidhím {215, 6}
agním {365, 6}
sómam {974, 2}.
-ám [n.] 1〉 yásmin loké súar {825, 7}. 5〉 tué mánas {187, 6}. 3〉 bāhuós bálam {411, 6}. 9〉 dhánam {486, 2}
{689, 8}. 12〉 práyas {228, 4}
{652, 29}
{702, 24}
ándhas te {704, 2}. gúhā: jánima {780, 5}
padám {722, 9}.
9〉 dháne {40, 2}
{116, 15}
{132, 5}
{486, 11}. _{486, 13}
{502, 5}
{623, 9}
{765, 2}
{889, 14}.
-ā́ [du.] 19〉 námase {645, 7}.
-ā́s [m.] 4〉 sáptayas ráthe {733, 4}. 1〉 samaryé [Page675] {809, 27}(vayám).
-ā́ [n.] 12〉 havyā́ni vām {629, 14}.
-éṣu 1〉 {355, 5}. 9〉 dháneṣu {636, 5}.
hita (vgl. devá-, cáno-, púro-, dúr-hita):
-as abhí 3〉 {404, 4} váhnis yátra. áva: tritás kū́pe {105, 17}. ā́ 1〉 dṛ́tis {625, 19}
2〉 antár pavítre {724, 5}
upásthe {911, 2}. prá ā́: samudré {776, 19} (sómas). 1〉 áśmā mádhye divás {401, 3}
pṛ́thivyā́m {194, 1}. 2〉 jātávedās jánman {235, 20}. _{235, 21}
kavís {263, 12}. 3〉 ṛtásya gárbhas {780, 5} (sómas). 5〉 bhāgás vām {183, 4}
{1026, 4}. 4〉 aráṇios jātávedās {263, 2}.
-am [m.] áva: {963, 1}. ā́ 2〉 nāví rátham {961, 4}
vájram háste {649, 4}. úd 3〉 práskaṇvam {1020, 2}. nidhím {130, 3}. tiró: agním {243, 5}.
-am [n.] áti: yád {1007, 2}. ápi 3〉 bílam {32, 11}
ṛtám ṛténa {416, 1}
yád tuchyéna {955, 3}. 1〉 gāyatré ádhi gāyatrám {164, 23}
jyótiṣ hṛ́daje {450, 6}. ni 1〉 ánīkam aratnaú {356, 1}
padám vés {164, 7}
{241, 7}
{831, 1} (mádhye)
kā́ṣṭhānām mádhye {32, 10}
yátra ā́yudham {516, 8}
gúhā śíras {905, 2}. 4〉 jyótis vakṣáṇāsu {264, 14}
{450, 5}. 9〉 nā́ma gúhiam {799, 3}
tád {897, 1}. pári 3〉 ójas {121, 10}. sám 3〉 {676, 21} (Verschwörung).
-au abhí 3〉 bildlich: gā́vau ṛksāmā́bhyām {911, 11}.
-e [du. n.] ni 1〉 padé {289, 15}.
-ās [m.] 1〉 asmé antár ketávas {24, 7}.
-āsas 1〉 ṛ́kṣās uccā́ {24, 10}.
[pl. n.] ápi 3〉 khā́ni {324, 1}. ā́ 2〉 bhadrā́ rátheṣu {166, 9}. 1〉 padā́ {72, 6}
padā́ni {164, 5}, nā́ma _{164, 3}. 9〉 gúhā {164, 45}. sám 1〉 sā́nu girīṇā́m. ā́ 9〉 chándāṃsi yamé {840, 16}.
-āni ápi 3〉 {324, 5}.
[f.] á 6〉 ráthe vā́ṇīcī {429, 4}. 1〉 lakṣmī́s ádhivācí {897, 2}.
-e [du. f.] 4〉 átye gúhā {290, 2}.
-ās [N. p. f.] 1〉 dyā́vas {603, 5}
nā́bhas {786, 6}.
-ābhis práti 3〉 (e. íṣubhis) {929, 3}.
Part. III. dhā́tṛ:
úpa 3〉 úpa sū́re {809, 38}.
-āras 11〉 stuvaté váyas {627, 35}.
Inf. dhātu [siehe 2. dhā]:
-ave práti (prátidhātave) 6〉 apáde pā́dā {24, 8}.
-os [uas, Ab.] 4〉 {41, 9}.
Inf. dhiyádhi:
-yai 3〉 rāyás dharúṇam {550, 24}.
Verbale dhā́
in apa-dhā́, dur-dhā́, ferner mit Bedeutung 3〉 in reto-, 5〉 dhiyam-, 11〉 ratna-, nāma-, jani-, madhu-, kiye-, vayo-, varivo-, 12〉 vipo-, 24〉 dhāma-dhā́. (In ni-dhā́, go-dhā́, śraddhā́, sva-dhā́ ist, wie die Declination zeigt, noch das Suffix angetreten).
2. √dhā (Cu. 〔307〕), 1〉 saugen, Milch [A.] aus der Mutterbrust, daher 2〉 trinken [A]
3〉 die Mutterbrust [A.] oder die Mutter [A.] saugen, aus ihr [A.] Milch ziehen, daher 4〉 aussaugen (die Gattin den Gatten)
5〉 causat. säugen [A.].
Mit úpa Causat. aufsäugen [A.].
práti zum Trunke ansetzen, enthalten in pratidhā́. [Page676]
Stamm dhaya:
-ati 1〉 pīyū́ṣam {226, 5}. 2〉 {703, 1} (gaús). 3〉 īm (gā́s) {226, 13} (śícus). 4〉 dhī́ram ádhīrā {179, 4}.
Impf. adhaya:
-at 2〉 svádhās {144, 2}. 3〉 pī́piānās {235, 10}
mātúr ū́dhas {858, 8}
uttānā́m (dákṣinām) juhū́bhis {355, 3}.
Perf. dadhā́, schwach dadh:
-ús 2〉 yám (mádam) gā́vas āsábhis {811, 3}.
Stamm des Caus. dhāpáya (betont nur {96, 5}
{289, 12}):
-ete [3. du.] 5〉 {289, 12}
śíśum {96, 5} (náktoṣā́sā). úpa vatsám {95, 1}.
-ante 5〉 gárbham {401, 4}.
Inf. dhā́tu:
-ave 3〉 (stánam) {164, 49}
(ajā́m) {679, 15}
(mātárau) {941, 1}.
Verbale dhā́
enthalten in pratidhā́ (Ansatz zum Trinken) und mit Bedeutung 1 in payo-dhā́.
670, 4.b v. u.: váṣṭayas st. vástayos
1. dhā,
Stamm dádhā:
-at vi rā́jānau ṛtuthā́ {503, 9}
Part. dádhat:
-at vi 3〉 ṛtū́n {911, 18}
Part. II. hitá:
-ás 3〉 {51, 7} (vájras)
6〉 {128, 7} (vṛjáne)
22〉 hótā {457, 1}
-ám [m.] 8〉 nā́kam {34, 8}(?)
9〉 gúhā {23, 14}
{303, 6}
{865, 9}
-ám [n.] 2〉 tridhā́ {354, 4}
3〉 yuvós aptū́riam {246, 8}
bāhuós bálam {80, 8}
9〉 dhánam {486, 12}. _{486, 15}
*-ā́sas 14〉 bādhé {491, 4}
*-ā́s [A. p. f.] 34〉 nadías vavríṇā {54, 10}
hita:
-am [n.] sám 2〉 {168, 6}
[pl. n.] sám 1〉 sā́nu girīṇā́m {705, 2}
-āni vi 3〉 {164, 15}
[f.] 2〉 tué táviṣī {51, 7}
Part. III. dhātṛ:
sám 2〉 saṃdhím {621, 12}.
Burnouf
French
*धा धा। दधामि, दधे 3
o. दध्याम्,
दधीय
imp. 2p. धेहि, धत्स्व
p. दधौ, दधे
f2.
धास्यामि, धास्ये
a2. अधाम्, अधिषि
o.
धेयासम्, धासीय
gér. हित्वा
ppf. दधिवस्।
{@Ps.@} धीये
p. दधे
f2. धायिष्ये
a1.
अधायिषि, 3p. अधायि
o. धायिषीय
pp. हित।
Gr.
τιθημι
lith. dêmi
goth. dêths
lat. dare qqf. et en compos.
{@VÊD.@} Act. pr. धामि 1. {@Imp.@} 2p. sg. धा, दद्धि
et धिष्व
3p. धातु
2p. pl. दधात et
दधातन
3p. दधतु et दधन्तु। {@Impf. @} 3p.
दधात् et दधत्। {@A2.@} 3p. pl. धासुस्
o. 1p. pl.
धेम। {@Inf. @} धियध्यै। -- {@Moy. Pr.@} 2p. दधिषे
et धिषे
1p. pl. धामहे
o. दिधिषेय। {@A2.@}
2p. sg. धासथा
o. 1p. sg. धिषीय
3p. धयीत
et धेतन
1p. pl. धीमहि। -- {@Ps.@} pp. धित।
Placer, poser, mettre: पदम् भूमौ le pied sur le sol
दिवि
सूर्यं दधात् il a mis le soleil dans le ciel, Vd.
au fig.
मनो दधामि appliquer son esprit: धर्मे à l'étude de
la Loi
अनुगमने मतिं दधुस् ils pensèrent au retour
avec
श्रद्
cf. श्रद्दधामि।
Donner [en fr. placer, par ex. un
bienfait]: अस्मासु धा वाजम् donneleur des aliments, Vd.
avec le g. रत्नानि नो दधन्तु qu'ils nous donnent des joyaux,
Vd.
avec le d. धियं देवेभ्यो दधामि
j'apporte un hymne aux dieux, Vd.
Au moy. se donner à soi-même,
prendre, recevoir: दधिष्व मे गिरस् accueille mes hymnes
avoir, posséder: श्रियम् le bonheur
tenir: गभस्त्योस्
dans ses mains, Vd.
Soutenir, sustenter, nourrir.
Mettre sur soi,
revêtir, ac.
धा धा
m.
qui contient, qui maintient, qui possède.
Brahmā.
Stchoupak
French
धा-
दधाति धत्ते (धेहि) {%dadhati -te
dadhau dadhe
%}
{%adhāt adhita adhiṣi
dhāsyati -te
dhīyate dhāpayati (dhāpyate) dhitsati %}
{%-te dhitsyate
hita- (°dhita-) dhātum (°dhitum) °dhāya %} -- poser, placer,
établir, mettre ou installer sur ou dans (loc.)
fixer sur, diriger vers (dat.
loc.)
assigner, accorder, conférer, présenter, communiquer à (dat. gén.
loc.)
prendre, recevoir, s'imposer, tenir, contenir, comporter, posséder,
porter (un vêtement, etc.)
assumer, présenter ou offrir tel aspect
soutenir, supporter
produire, créer, causer, accomplir
subir, éprouver
pass. être placé, établi, etc
être compris dans
चिन्तां ou
मनो ou मतिं, etc., धा- fixer l'esprit ou l'attention sur,
penser à (loc. dat.)
décider
दण्डं धा- infliger une punition
पदं धा- poser le pied, entrer, etc.
धा-
{%dhayati-
dhāsyati %} -- sucer, boire, absorber.