| YouTube Channel

धर्मराज (dharmarAja)

 
शब्दसागरः
English
धर्मराज
m.
 (-जः)
1. A Jain or deified saint, according to the Jaina sect.
2. A name of YAMA, regent of the dead.
3. A name of YUDHISH-
THIRA.
4. Also of ARJUNA.
5. A king in general.
E.
 धर्म virtue,
Justice, and राज who shines, affix अच्
or राज from राजन् a king
lord of justice or धर्मेण राजते । राज-क्विप् ।
Capeller Eng
English
धर्म°राज
m.
 king of justice,
E.
 of Yama &
Yudhiṣṭhira.
Yates
English
धर्म्म-राज (जः) 1.
m.
 A
Jaina sage:
any king
Yama
Yudhishthira
Arjuna.
Wilson
English
धर्म्मराज
m.
 (-जः)
1 A Jina or deified saint, according to the Jaina sect.
2 A name of YAMA, regent of the dead.
3 A name of YUDHIṢṬHIRA.
4 Also of ARJUNA.
5 A king in general.
E.
 धर्म्म virtue, justice, and राज who shines, affix अच्
or
राज from राजन a king
lord of justice.
Monier Williams Cologne
English
धर्म—राज
m.
 ‘id.’ a just or righteous king,
Hariv.
any king or prince,
L.
a Buddha,
L.
N.
 of Yama,
MBh.
Hariv.
Daś.
&c.
 (-ता
f.
 ,
MBh.
 )
of Yudhiṣṭhira,
MBh.
Hariv.
 (-पुरोगम
mfn.
 headed by Y°,
MW.
 )
Law conceived as a king,
Kāraṇḍ.
N.
 of sev. authors (also -दीक्षित
m.
 [-दीक्षि°तीय
n.
 his wk.], -पुत्र
m.
 , -भट्ट
m.
 , °जाध्वरि-वर
m.
 and °जाध्वरि॑न्द्र
m.
 )
Apte Hindi
Hindi
धर्मराजः
पुं*
 धर्मः-राजः -
यम
धर्मराजः
पुं*
 धर्मः-राजः -
जिन
धर्मराजः
पुं*
 धर्मः-राजः -
"युधिष्ठिर, और "
धर्मराजः
पुं*
 धर्मः-राजः -
राजा का विशेषण
Shabdartha Kaustubha
Kannada
धर्मराज
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಿನದೇವ /ಬುದ್ಧದೇವ
निष्पत्तिः - > राजृ (दीप्तौ) - "अच्" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > धर्मेण राजते
विस्तारः - > "सर्वज्ञः सुगतो बुद्धो धर्मराजस्तथागतः"- अम० ।
धर्मराज
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಂಡಧರ /ಯಮಧರ್ಮರಾಯ
धर्मराज
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧರ್ಮರಾಯ /ಯುಧಿಷ್ಠಿರ
प्रयोगाः - > "सहायमध्वरधुरां धर्मराजो विवक्षते"
उल्लेखाः - > माघ० २-१०३
धर्मराज
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧರ್ಮದಿಂದ ರಾಜ್ಯವಾಳುವ ದೊರೆ
L R Vaidya
English
Darma-rAja {% m. %} 1. an epithet of Yama
2. of Jina
3. of Yudhishṭhira, the first Pāṇḍava prince
4. a king.
Bopp
Latin
धर्मराज m. (juris, justitiae rex, e धर्म et राज rex, re-
gens).
1) nomen dei Yami.
2) nomen Yudhischṭhiri.
H. 1. 8.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
धर्मराज
Kavijīvana lex. Burnell 52^a.
धर्मराज
Ṣaṭpraśnopaniṣaṭṭīkā. Oppert II, 131.
धर्मराज
Sabhāpativilāsa nāṭaka. Burnell 174^a.
धर्मराज
Hariharastotra. Burnell 203^a.
धर्मराज son of Trivedin Nārāyaṇa Yajvan, of the Kauṇḍi-
nya family, inhabitant of Kaṇḍaramāṇikyagrāma. Acor-
ding to Burnell, identical with the author of the
Vedāntaparibhāṣā.
Tattvacintāmaṇiprakāśadīpti. Oppert 1956.
Tarkacūḍāmaṇi, a C. on the Tattvacintāmaṇisāra
of Gopīnātha.
Tarkacūḍāmaṇi Nyāyaśikhāmaṇiṭīkā.
Dharmarājadīkṣitīya ny. Oppert 3415. II, 4306.
5949. 9594. C. II, 9595.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
dharmarāja(n), (mgs. 1 and 2 = Pali dhammarāja),
(1) king of the doctrine or religious, righteous king, ep. of Buddha: LV 〔214.13〕
〔395.9〕
〔426.19〕
〔437.18〕
°ja-putra (= jina-putra etc., of disciples or Bodhisattvas) Mvy 〔1090〕
(2) lawful (or righteous) king, as standing epithet of a cakravartin (cf. Pali DN comm. 〔i.249.29〕, glossed dhammena rajjaṃ labhitvā rājā jāto ti): Mvy 〔3618〕
LV 〔14.3〕
〔101.13〕
(3) n. of a former Buddha: Mv 〔i.138.2〕 (°jaḥ).
Indian Epigraphical Glossary
English
Dharmarāja (EI 28), royal title
title of a pious king
cf.
Dharma-mahārāja, etc.
also dharmarājikā.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
chos kyi rgyal po
धर्मराज
chos kyi rgyal po brtul zhugs gnas
धर्मराज
chos kyi rgyal po me tog 'od
धर्मराज
chos kyi rgyal po rin chen zhabs
धर्मराज
chos kyi rgyal po gsal ba chen
धर्मराज
chos rgyal
धर्मराज
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
यमः कृतान्तः पितृदक्षिणाशाप्रेतात्पतिर्दण्डधरोऽर्कसूनुः ।
कीनाशमृत्यू समवर्तिकालौ शीर्णाङ्घ्रिहर्यन्तकधर्मराजाः ॥ १८४ ॥
यमराजः श्राद्धदेवः शमनो महिषध्वजः ।
कालिन्दीसोदरश्चापि धूमोर्णा तस्य वल्लभा ॥ १८५ ॥
-wordlist-
यम (पुं), कृतान्त (पुं), पितृपति (पुं), दक्षिणाशापति (पुं), प्रेतपति (पुं), दण्डधर (पुं), अर्कसूनु (पुं), कीनाश (पुं), मृत्यु (पुं), समवर्तिन् (पुं), काल (पुं), शीर्णाङ्घ्रि (पुं), हरि (पुं), अन्तक (पुं), धर्मराज (पुं), यमराज (पुं), श्राद्धदेव (पुं), शमन (पुं), महिषध्वज (पुं), कालिन्दीसोदर (पुं), यमवल्लभा (स्त्री), धूमोर्णा (स्त्री)
--source--
बुद्धस्तु सुगतो धर्मधातुस्त्रिकालविज्जिनः ।
बोधिसत्त्वो महाबोधिरार्यः शास्ता तथागतः ॥ २३२ ॥
पञ्चज्ञानो षडभिज्ञो दशार्हो दशभूमिगः ।
चतुस्त्रिंशज्जातकज्ञो दशपारमिताधरः ॥ २३३ ॥
द्वादशाक्षौ दशबलस्त्रिकायः श्रीघनाद्वयौ ।
समन्तभद्रः संगुप्तो दयाकूर्चो विनायकः ॥ २३४ ॥
मारलोकखजिद्धर्मराजो विज्ञानमातृकः ।
महामैत्रो मुनीन्द्रश्च बुद्धाः स्युः सप्त ते त्वमी ॥ २३५ ॥
विपश्यी शिखी विश्वभूः क्रकुच्छन्दश्च काञ्चनः ।
काश्यपश्च सप्तमस्तु शाक्यसिंहोऽर्कबान्धवः ॥ २३६ ॥
तथा राहुलसूः सर्वार्थसिद्धो गौतमान्वयः ।
मायाशुद्धोदनसुतो देवदत्ताप्रजश्च सः ॥ २३७ ॥
-wordlist-
बुद्ध (पुं), सुगत (पुं), धर्मधातु (पुं), त्रिकालविद् (पुं), जिन (पुं), बोधिसत्त्व (पुं), महाबोधि (पुं), आर्य (पुं), शास्तृ (पुं), तथागत (पुं), पञ्चज्ञान (पुं), षडभिज्ञ (पुं), दशार्ह (पुं), दशभूमिग (पुं), चतुस्त्रिंशज्जातकज्ञ (पुं), दशपारमिताधर (पुं), द्वादशाक्ष (पुं), दशबल (पुं), त्रिकाय (पुं), श्रीघन (पुं), अद्वय (पुं), समन्तभद्र (पुं), सङ्गुप्त (पुं), दयाकूर्च (पुं), विनायक (पुं), मारजित् (पुं), लोकजित् (पुं), खजित् (पुं), धर्मराज (पुं), विज्ञानमातृक (पुं), महामैत्र (पुं), मुनीन्द्र (पुं), बुद्ध (पुं), विपश्यिन् (पुं), शिखिन् (पुं), विश्वभू (पुं), क्रकुच्छन्द (पुं), काञ्चन (पुं), काश्यप (पुं), शाक्यसिंह (पुं), अर्कबान्धव (पुं), राहुलसू (पुं), सर्वार्थसिद्ध (पुं), गोतमान्वय (पुं), मायासुत (पुं), शुद्धोदनसुत (पुं), देवदत्ताप्रज (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
शमन
शमन, समवर्तिन्, प्रेतपति, पितृपति, कीनाश, वैवस्वत, कृतान्त, कालिन्दीसोदर, काल, अन्तक, धर्मराज, यम, दण्डधर, हरि, दक्षिणाशापति, श्राद्धदेव
शमनः समवर्ती च प्रेतपतिः पितृपतिश्च कीनाशः ।
वैवस्वतः कृतान्तः कालिन्दीसोदरः कालः ॥ ७१ ॥
अन्तको धर्मराजश्च यमो दण्डधरो हरिः ।
दक्षिणाशापतिः सद्भिः श्राद्धदेवश्च कथ्यते ॥ ७२ ॥
verse 1.1.1.71
page 0010
Mahabharata
English
Dharmarāja^1 = Dharma or Yama: I, 976, (977), 2107 (Yamaḥ)
107, v. 13 (only B., the verse omitted in C.), 8338
II, 344
III, 1442, 1674 (Vaivasvataḥ), 8521 (sanātanaḥ), 10506, (10507), 16788 (ºtā, etymology), 16802, 16808
XII, 4723, 5747
XIII, 3405, 3419, 3420, 3471, 3475, †3501, †3512, 3526, †3529, †3541, 7113 (ºrtvijaḥ sapta, i.e. Unmucu, etc., in the south).
Dharmarāja^2 = Yudhishṭhira: I, †159, †166, †204, †205, 350, 378, 430, 471, 530 (Pāṇḍuputrasya), 545, 552, 555, 593, 616, 627, 2270, 5043, 5067, 5747, 5771, 5881, †7206, †7333, 7365, 7754, 7767, 7769, 7796, 7930, 8018, 8058, 8066
II, 10, 14, 22, 43, 44, 52, 95, 115, 264, 273, 278, 542, 544, 556, 558, 976, 978, 987, 991, 993, 1021, 1051, 1058, 1059, 1069, 1073, 1104, 1105, 1123, 1182, 1204, 1216, 1236, 1248, 1251, 1256, 1262, 1263 (Pāṇḍavaṃ), 1279, 1284, 1296, 1297, 1315, 1326, 1327, 1337, 1422, 1603, 1612, 1621, 1630, 1633, 1658, 1680, †2008, 2180, 2217, 2350, †2364, 2372, 2377, †2400 (Kuntīsutaḥ), 2450, 2629
III, 39, 163, 356, 406, 410 (Pāṇḍavaḥ), 454, 464, 467, 893, †908, †911, †913, †914, 922, †951, 968, 990, 1449, 1456, 1458, 1471, 1913 (Kaunteyaṃ), 1963, 2000, 2008, 2048, 2052, 4021, 4027, 8456, 10211, †10280, †10289, 10977, 11000, 11006, 11019, 11051, 11074, 11076, 11367, 11374 (ºsya bhrātāraṃ, i.e. Bhīmasena), 11422, 11427, 11430, 11462, 11917, 11923, 12291, †12326, †12329, †12333, 12398, 12441, 12452, 12464, 12528, †12574, †12588, †12593, 12597, 12805, 13213, 14100, †14749, 14806, 14828, 14878 (ºniveśanaṃ), 14974, 15018, 15019, 15020, 15041, 15312, 15360, 15643, 15665 (ºpurogamān, sc. the Pāṇḍavas), †15699, 15749, 15860
IV, 158, 645, 684, 903, 925, 1083, 1364 (Kauravasya), 2175, 2275, 2324
V, †14, 45, 115, 577, †665, †1834, 2017, 2292, 2660, 2832, 2837, 2842, 2844, 2858, 2865, 4226, 4717, 5136, 5221, 5234, 5238, 5333, 5374, 5375 (Pāṇḍavaṃ), 5389, 5601, 5624, 5678, 5696
VI, 697, 700, 1540, 1993 (Pāṇḍavaḥ), 2034, 2233, 2326, 2417, 2472, 2540, 3284, 3426, 3511, †3776, 4242, 4776 (Pāṇḍavaṃ), 4796, 4945, 5099, 5758, †5813
VII, 193, 284, 443, 451, 457, 466, 679, 710, 720, 794, 1038, 1079, 1538, 1679, 1959, 1962, 2134, 2581, 2945, 2965, 3003, 3220, 3815, 3986, 3990, 3995, 4004, 4240, 4252, 4253, 4254, 4291, 4293, 4358, 4371, 4372, 4404, 4501, 4508 (ºpurogamāḥ, sc. the Pāṇḍavas), 4880, 4983 (Pāṇḍavaḥ), 5001, 5099, 5102, 5103, 5122, 5126, 5148, 5150, 5154, 5155, 5649, 5651, 5858, 5868, 5876, 5877, 5889, 5997, 6372, 6853, 7003 (Pāṇḍavaṃ), 7129, 7275, 7380, 7672, 8362, 8363, 8739, 8820, 8850, 8866 (Pāṇḍavaḥ), 8947, 8992, 9192, 9218
VIII, 305, 421, 427, 1120, 1125, 1174, 1191, 1198, 1199, 1232, 1260, 1689, 2159, 2204, 2281, 2287, 2328, 2363, 2659 (Pāṇḍavaḥ), 2662, 2671, 2754, 2860, 2976 (Kaunteyaṃ), 3163, 3168, 3171, 3191, 3282, †3302, 3305, 3473, 3487, 3489, †3490, †3492, †3533 (Pāṇḍavaḥ), 3547, 3552, 3562, 3564, 3565, 3568, 3601, †3628, †3833, 4028, 4489 (Pāṇḍavaṃ), †4595, 4986, 5014, 5018, 5027
IX, 10, 363, 381, 451, 463, 541, 626, 639, 643, 656, 668, 677, 692, 702, 703, 764, 809, 827, 856, †899, †900, †902, †906, †911, 916, 926 (slays Śalya), 1143, 1321, 1711, 1716, 1727, 1906, 1911, 1914, 1917, 3143, 3255, 3257, 3323, 3372, 3378, 3381, 3486, 3503, 3516, 3532, 3556
X, 543, 589 (Pāṇḍavaṃ)
XI, 233, 313, 322, 325, 361, 389, 530, 635, 762, 782, 798, 824
XII, 3, 152, 200, 384, 897, 1089, 1291, 1383, 1460, 1466, †1515, 1551, 1583, 1873, 1908, 1975, 2125, †6253, 13611 (C. ºājaḥ, but read with B. Dharmarājñe)
XIII, †3693, †3698, 5574, 7723, 7739
XIV, 28, 384, 1507, 1513, 1514, 1528, 1806, 1862, 1870, 1873, 1909, 1928, 1969, 2111, 2119, 2131, 2147, 2148, 2219, 2261, 2350, 2513, 2531, 2534 (only C.
B. has dharmajñāya), 2535, 2547, 2563, 2565, 2573, 2598, 2612, 2632, 2647, 2652 (Bharataśreshṭhaṃ), 2661, 2670, 2682, 2689, 2692
XV, 7, 26, 35, 41, 153, 261, 268, 370, 387, 398, 449, 459, 702, 704 (Pāṇḍavaḥ), 706, 709, 767, 1056, 1073
XVII, 10, 69, 74, †82, †89
XVIII, 4, 54, 80, 81 (Pārthe), 122.
पुराणम्
English
धर्मराज / DHARMARĀJA. A king of Gauḍadeśa. He became King at a time when Jainism was getting more and more hold on the people and the Hindu Vedic rites were getting less and less popular among the people. The King thought it was his duty to revive the interest in the Vedic rites and so became a priest himself and did much propaganda on the superiority of the same, writing several books on the subject for the benefit of the people. (Bhaviṣyapurāṇa, Pratisarga Parva).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
धर्म्मराजः,
पुं,
 (धर्म्मेण राजते इति । राज +अच् ।) जिनः । (धर्म्मश्चासौ राजा चेति ।समासे टच् ।) यमः । इत्यमरः । ३ । ३ । ३१ ॥
(यथा, महाभारते । ३ । २९६ । ५४ ।“धर्म्मराजः प्रहृष्टात्मा स्रावित्रीमिदमब्रवीत् ॥
”)नरपतिः । युधिष्ठिरः । इति शब्दरत्नावली ॥
(यथा, हरिवंशे । १६ । ८ ।“अपृच्छत् धर्म्मराजो हि शरतल्पगतं पुरा ॥
”धर्म्मप्रधाने, त्रि । यथा, महाभारते । १ । ५५ । ११ ।“धृत्या च ते प्रीतमनाः सदाहंत्वं वा वरुणो धर्म्म राजो यमो वा ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
धर्म्मराज
पु०
 धर्मेण राजते राज--अच् ३ त० । धर्माणांराजा ईश्वरो वा टच्समा० । १ जिने २ यमे च अमरः ।३ नृपे ४ युधिष्ठिर च शब्दरत्ना० । तत्र जिनस्य अहिंसा-रूपपरमधर्मेण राजनात् तथात्वं यमस्य च तथात्वमुक्तम्भा० व० २९६ अ० । “विवस्वतस्त्वं तनयः प्रतापवां-स्ततो हि वैवस्वत उच्यते बुधैः । समेन धर्मेण चरन्तिता० प्रजास्ततस्तबेहेश्वर धर्मराजता” “तथेत्युक्त्वा तुत पाशं मुक्त्वा वैवस्वतो यमः । धर्मराजः प्रहृष्टात्मासावित्रीमिदमव्रवीत्” नृपाणां तथात्वञ्च “इन्द्रानलयमा-र्काणामग्नेश्च वरुणस्य च । चन्द्रवित्तेशयोश्चैव मात्रासिहत्य शाश्वतीः । यस्मादेषां सुरेन्द्राणां मात्राभ्यो निर्मितानृपाः मनुना यममात्रातोनिर्माणस्योक्तेः धर्मराजवद्अधर्मरतानां नराणां नियमनाद्वा तथात्वम् बोध्यम् ।युधिष्ठिरस्य धर्मप्रधानत्वात् तथात्वम् । “सहायमध्वरघुरां धर्मराजो विवक्षते” माघः समासान्तविधेरनित्य-त्वात् क्वचिदार्षे न टच्समा० । “जयाशीर्मिश्च तं विप्रोधर्मराजानमार्चयत” भा० स० ५ अ० ।