धर्ममूल (dharmamUla)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishSpoken Sanskrit
Englishधर्ममूल - dharmamUla - - foundation of law and religion
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishApte Hindi
Hindiधर्ममूलम्
धर्मः-मूलम् -
"नागरिक या धार्मिक क़ानूनों की नींव, वेद"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaधर्ममूल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೇದ ಧರ್ಮಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣವಚನ
व्युत्पत्तिः - > धर्मे मूलम्
प्रयोगाः - > "वेदोऽखिलो धर्ममूलं स्मृतिशीले त तद्विदाम् । आचारश्चैव साधूनामात्मनस्तुष्टिरेव च ॥" "श्रुतिः स्मृतिः सदाचारः स्वस्य च प्रियमात्मनः । सम्यक् सङ्कल्पजः कामो धर्ममूलमिदं स्मृतम् ॥"
उल्लेखाः - > मनु० २-६, याज्ञ० १-७
Sanskrit Tibetan
Tibetanchos kyi rtsa ba
धर्ममूल
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritधर्म्ममूलं, (धर्म्मस्य मूलम् ।) शुभादृष्टकार-णम् । पुण्यहेतुः । यथा, --“इत्थं मूलं फलं शाकमुदपात्रं तपोधनाः ।दानं विभवतो दत्त्वा नराः स्वर्य्यान्ति धर्म्मिणः ॥
एष धर्म्मो महांस्त्यागो दानं भूतदया तथा ।ब्रह्मचर्य्यं सदा सत्यं अनुक्रोशो धृतिः क्षमा ॥
सनातनस्य धर्म्मस्य मूलमेतत् समासतः ॥
”इति वह्निपुराणे स्नानविधिनामाध्यायः ॥
(यथा च मनुः । २ । ६ ।“वेदोऽखिलो धर्म्ममूलं स्मृतिशीले च तद्बिदाम् ।आचारश्चैव साधूनामात्मनस्तुष्टिरेव च ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskritधर्म्ममूल त ६० । धर्मस्य प्रमाणे, तानि च मन्वादिभि-र्दर्शितानि । तत्र मनुः“वेदोऽखिली धर्ममूलं स्मृतिशीले च तद्विदाम् ।आचारश्चैव साधूनामात्मनस्तुष्टिरेव च” । विधिर्बिधेयस्तर्कश्च वेदाङ्गानि षडेव चेति” विधिरज्ञातज्ञापकोवेदभागः विधेयोमन्त्रः तर्कोमीमांसा । अङ्गान्याहदेवलः “शिक्षाव्याकरणनिरुक्तच्छन्दःकल्पज्योतीषीतिवेदाङ्गानि” “शुचो तु चरिते शीलनित्यायारणैनशीलत्वाभिधानात् क्वथं पृथगुपादनम् । न आचर्य्यानु-ष्ठनिलक्षणक्रियारूपत्वादाचारस्य स्वरूपविशेषत्वाच्छी-लस्य व्यक्त एव भेदः । “शुचौ तु चरिते शीलमिति”शीलस्य चरितविशेषहेतुत्वादुपचारेण चरितत्वाभि-धानम् । अथ शीलं कस्य धर्मतां प्रमापयति । आत्मनएव पुरुषविशेषस्वभावोऽन्यथानुपपद्यमानः स्वस्य श्रेयःसाधनतां बाधयति । तथा च ब्राह्मण्यतेत्यादिहारीत-वचने भावप्रत्ययान्ततयाभिधानं शीलस्य क्रियाव्यति-रोकतां बोधयत् स्वभावतामेव ज्ञापयति यदाह हा-रीतः “ब्राह्मण्यता १ देवपितृभक्तता २ सौम्यता ३ अपरोपतापिता ४ अनश्लीलता ५ मृदुता ६ अपारुष्यं ७ मित्रता ८प्रियवादित्वम् ९ कारुण्यं १० कृतज्ञता ११ शरण्यता १२ प्र-शान्ति १३ श्चेति त्रयोदशविधं शीलम्” । आचारो विवाहादौकङ्कणबन्धनाद्यनुष्ठानम् । आत्मतुष्टिरत्र धर्मसन्देहे वै-दिकसंस्कारवासितान्तःकरणानां साधूनामेकत्र पक्षे मनःपरितोषः । याज्ञवल्क्यः “श्रुतिः स्मृतिः सदाचारः स्वस्यच प्रियमात्मनः । सम्यक् सङ्कल्पजः कामो धर्ममूलमिदंस्मृतम् । पुराणन्यायमीमांसा धर्मशस्त्राङ्गमित्रिताः ।वेदाः स्थानानि विद्यानाम् धर्मस्य च चतुर्दश” ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.