| YouTube Channel

धर्मपाल (dharmapAla)

 
Monier Williams Cologne
English
धर्म—पाल
m.
 ‘l° guardian’ fig.
=
 punishment or sword,
MBh.
 xii, 4429
6204
N.
 of a minister of king Daśa-ratha,
R.
of a great scholar,
Buddh.
of a prince,
Inscr.
of a poet,
Cat.
Apte Hindi
Hindi
धर्मपालः
पुं*
 धर्मः-पालः -
"कानून का रक्षक, दण्ड, सजा, तलवार"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
धर्मपाल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಂಡ /ಶಿಕ್ಷೆ
निष्पत्तिः - > पाल (रक्षणे) + णिच् - "अण्" (३-२-१)
व्युत्पत्तिः - > धर्मं पालयति
धर्मपाल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಖಡ್ಗ /ಕತ್ತಿ
विस्तारः - > "ऋषिः खङ्गः प्रचारोऽसिर्धर्मपालः प्रजागारः" - वैज० ।
धर्मपाल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಶರಥಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಒಬ್ಬ ಮಂತ್ರಿ
धर्मपाल
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಧರ್ಮವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವವನು
प्रयोगाः - > "दण्ड एव च धर्मात्मा लोके चरति मूर्तिमान् । भिन्दन् छिन्दन् रुजन् कृन्तन् दारयन् पाटयन् तथा ॥ घातयन् अभिधावंश्च दण्ड एव चरतुत ॥"
उल्लेखाः - > भा० शान्ति० १२१-१८, १९
L R Vaidya
English
Darma-pAla {% m. %} chastisement, punishment.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
धर्मपाल poet. Skm.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
Dharmapāla,
(1) (= Pali Dhammapāla 2 of DPPN), n. of the son of the purohita Brahmāyu (previous incarnation of Rāhula): Mv 〔ii.77.12 ff.〕
(2) (= Pali Dhammapāla 8 of DPPN), n. of a teacher: Mvy 〔3482〕
(3) n. of a prince (previous incarnation of the Buddha): Av 〔i.178.9 ff.〕
his story is clearly a modified form of that of the prince-hero in the Pali Culla-Dhammapāla Jātaka, 〔No. 358〕, where he has the name Dhammapāla (4 of DPPN)
(4) n. of a gandharva: Suv 〔162.2〕
(5) n. of a yakṣa: Māy 〔84〕.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
chos skyong
धर्मपाल
chos skyong
धर्मपाल
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskrit
--source--
नाराचो लोहनालोऽस्त्रसायकोऽसिस्तु सायकः ॥ १४२ ॥
श्रीगर्भो विजयः शास्ता व्यवहारः प्रजाकरः ।
धर्मपालोऽक्षरो देवस्तीक्ष्णकर्मा दुरासदः ।
प्रसङ्गो रुद्रतनयो मनुज्येष्ठः शिवङ्करः ।
करपालो विशसनस्तीक्ष्णधारो विषाग्रजः ।
धर्मप्रचारो धाराङ्गो धाराधरकरालिकौ ॥ १४३ ॥
चन्द्रभासश्च शस्त्रोऽथ क्षुर्यस्त्री कोशशायिका ।
पत्त्रं च धेनुका पत्त्रपाले तु हुलमातृका ॥ १४४ ॥
कुट्टन्ती पत्त्रफलाथ शक्तिः कासूर्महाफला ।
अष्टतालायता सा च पट्टिसस्तु खुरोपमः ॥ १४५ ॥
लोहदण्डस्तीक्ष्णधारो दुःस्फोटाराफलौ समौ ।
-wordlist-
लोहनाल (पुं), अस्त्रसायक (पुं), सायक (पुं), श्रीगर्भ (पुं), विजय (पुं), शास्तृ (पुं), व्यवहार (पुं), प्रजाकर (पुं), धर्मपाल (पुं), अक्षर (पुं), देव (पुं), तीक्ष्णकर्मन् (पुं), दुरासद (पुं), प्रसङ्ग (पुं), रुद्रतनय (पुं), मनुज्येष्ठ (पुं), शिवङ्कर (पुं), कर्पाअल (पुं), विशसन (पुं), तीक्ष्णधार (पुं), विषाग्रज (पुं), धर्मप्रचार (पुं), धाराङ्ग (पुं), धाराधर (पुं), करालिक (पुं), चन्द्रभास (पुं), शस्त्र (पुं), क्षुर (पुंक्ली), कोशशायिका (स्त्री), पत्र (क्ली), धेनुका (स्त्री), हुलमातृका (स्त्री), कुट्टन्ती (स्त्री), पत्रफला (स्त्री), कासू (स्त्री), महाफला (स्त्री), अष्टताला (स्त्री), आयता (स्त्री), खुरोपम (पुं), लोहदण्ड (पुं), तीक्ष्णधार (पुं), दुःस्फोट (पुं), आराफल (पुं)
पुराणम्
English
धर्मपाल / DHARMAPĀLA. A minister of daśaratha. There were eight ministers for daśaratha: sṛṣṭi, jayanta, vijaya, siddhārtha, rāṣṭravardhana, aśoka, dharmapāla and sumantra. (Chapter 6, agni purāṇa).
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
धर्मपाल
त्रि०
 धर्मं पालयति पालि--अण् उप० स० । वर्ण्णा-श्रमधर्मरक्षके २ दण्डे
पु०
 तद्भीत्या लोकैर्धर्मस्य चर-णात् तस्य तथात्वम् । “दण्ड एव च सर्वात्मालोके चरति मूर्त्तिमान् । भिन्दन् छिन्दन् रुजन्कृन्तन् दारयन् पाटयंस्तथा । घातयन्नभिधावंश्च दण्डएव चरत्युत । असिर्विशसनो धर्मस्तीक्ष्णधर्मा दुराधरः ।श्रीगर्भो विजयः शास्ता व्यवहारः सनातनः । शास्त्रंब्राह्मणमन्त्राश्च शास्ता प्राग्वदतां वर! । धर्मपालो-ऽक्षरो देवः सत्यगो नित्यगोऽग्रजः । असङ्गो रुद्रतनयोमनुर्ज्येष्ठः शिवङ्करः । नामान्येतानि दण्डस्य कीर्त्ति-तानि युधिष्ठिर!” भा० शा० १२१ अ० ।