| YouTube Channel

धर्मधातु (dharmadhAtu)

 
शब्दसागरः
English
धर्म्मधातु
m.
 (-तुः) A Jaina saint.
E.
 धर्म virtue, धातु essence, root. धर्मं
दधाति । धा-तुन् ।
Yates
English
धर्म्म-धातु (तुः) 2.
m.
 A
Jaina sage.
Spoken Sanskrit
English
धर्मधातु - dharmadhAtu -
m.
 - one of the 18 dhAtus of the Buddhists
मेदःसार - medaHsAra -
adj.
 - one among whose dhAtus fat predominates
कला - kalA -
f.
 - term for the seven substrata of the elements or dhAtus of the human body
धर्मधातु - dharmadhAtu -
m.
 - element of law or of existence
धर्मधातु - dharmadhAtu -
m.
 - one of the 18 dhAtus of the Buddhists
धर्मधातु - dharmadhAtu -
m.
 - buddha
Wilson
English
धर्म्मधातु
m.
 (-तुः) A Jaina saint.
E.
 धर्म्म virtue, धातु essence, root.
Monier Williams Cologne
English
धर्म—धातु
m.
 ‘the element of l° or of existence’, one of the 18 Dhātus of the Buddhists
a Buddha (whose essence is l°),
L.
Apte Hindi
Hindi
धर्मधातुः
पुं*
 धर्मः-धातुः -
बुद्ध का विशेषण
L R Vaidya
English
Darma-DAtu {% m. %} an epithet of Buddha.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
dharma-dhātu,
(1) m. (cf. Pali dhamma-dhātu), sphere of religion
regularly rendered by Tib. chos kyi (of religion) dbyiṅs (whereas khams is the usual Tib. for dhātu, q.v.)
acc. to Das, dbyiṅs = space, expanse
sphere … also that which is massed in indefinite compass: tulye (so read with WT) nāma dharmadhātu-praveśe SP 〔60.8〕, see s.v. tulya
dharmadhātu-gagana-gocarāṇāṃ tathāgatamahājñāna-sūryacandramasāṃ Gv 〔500.8〕 (the sun and moon of the great knowledge of the Tathāgata have the heaven of the sphere of religion as their scope, gocara)
°tum eva vicārayamāṇo RP 〔4.10〕 (meditating on …)
sarva-dharmadhātu-prasṛtaṃ tathāgatajñānam RP 〔4.12〕
dharmadhātuviśuddhiḥ Mvy 〔110〕, as one of the five jñāna, q.v. (where note variant of Dharmas 〔94〕)
śive virajase 'mṛte dharmadhātau pratiṣṭhāpayiṣyati LV 〔227.1〕, he will establish (creatures) in the auspicious, pure, immortal sphere-of-religion
(parijñāto) dharmadhātur vyavasthāpitaḥ sattvadhātuḥ LV 〔351.9〕, he (Buddha) has completely understood the sphere of religion and established the ‘sphere’ (community, mass
see s.v. dhātu 6) of creatures (presumably sc. in religion)
dharmadhātu-paramāṇy ākāśadhātuparyavasānāni sarvabuddhakṣetrāṇy LV 〔290.7—8〕 (… which make the sphere of religion their supreme interest …? but Tib. chos kyi dbyiṅs kyis klas pa, prob. which are beyond the [Page279-a] dharmadhātu, otherwise Foucaux)
dharmadhātv-asaṃbheda-cakraṃ LV 〔423.1〕, wheel that causes no confusion in the sphere of religion
ananta-madhya-dharmadhātvavikopana-cakraṃ 3
dharmadhātu-samavasaraṇa-cakraṃ 7, wheel of attainment (see samavasaraṇa) of the sphere of religion. The cpd. dharma-dhātu seems to be used differently in AbhidhK, see LaV-Pʼs Index. On the other hand, the use of it described by Lévi, Sūtrāl. 〔p. *24〕, can be reconciled with that which I have described, and which is the only use I have noted in my texts.
(2) n. of a former Buddha: Mv 〔i.137.10〕.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
chos kyi khams
धर्मधातु
chos kyi dbyings
१) धर्मतधातु २) धर्मधातु ३) धर्मधातुक
chos dbyings
धर्मधातु
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
बुद्धस्तु सुगतो धर्मधातुस्त्रिकालविज्जिनः ।
बोधिसत्त्वो महाबोधिरार्यः शास्ता तथागतः ॥ २३२ ॥
पञ्चज्ञानो षडभिज्ञो दशार्हो दशभूमिगः ।
चतुस्त्रिंशज्जातकज्ञो दशपारमिताधरः ॥ २३३ ॥
द्वादशाक्षौ दशबलस्त्रिकायः श्रीघनाद्वयौ ।
समन्तभद्रः संगुप्तो दयाकूर्चो विनायकः ॥ २३४ ॥
मारलोकखजिद्धर्मराजो विज्ञानमातृकः ।
महामैत्रो मुनीन्द्रश्च बुद्धाः स्युः सप्त ते त्वमी ॥ २३५ ॥
विपश्यी शिखी विश्वभूः क्रकुच्छन्दश्च काञ्चनः ।
काश्यपश्च सप्तमस्तु शाक्यसिंहोऽर्कबान्धवः ॥ २३६ ॥
तथा राहुलसूः सर्वार्थसिद्धो गौतमान्वयः ।
मायाशुद्धोदनसुतो देवदत्ताप्रजश्च सः ॥ २३७ ॥
-wordlist-
बुद्ध (पुं), सुगत (पुं), धर्मधातु (पुं), त्रिकालविद् (पुं), जिन (पुं), बोधिसत्त्व (पुं), महाबोधि (पुं), आर्य (पुं), शास्तृ (पुं), तथागत (पुं), पञ्चज्ञान (पुं), षडभिज्ञ (पुं), दशार्ह (पुं), दशभूमिग (पुं), चतुस्त्रिंशज्जातकज्ञ (पुं), दशपारमिताधर (पुं), द्वादशाक्ष (पुं), दशबल (पुं), त्रिकाय (पुं), श्रीघन (पुं), अद्वय (पुं), समन्तभद्र (पुं), सङ्गुप्त (पुं), दयाकूर्च (पुं), विनायक (पुं), मारजित् (पुं), लोकजित् (पुं), खजित् (पुं), धर्मराज (पुं), विज्ञानमातृक (पुं), महामैत्र (पुं), मुनीन्द्र (पुं), बुद्ध (पुं), विपश्यिन् (पुं), शिखिन् (पुं), विश्वभू (पुं), क्रकुच्छन्द (पुं), काञ्चन (पुं), काश्यप (पुं), शाक्यसिंह (पुं), अर्कबान्धव (पुं), राहुलसू (पुं), सर्वार्थसिद्ध (पुं), गोतमान्वय (पुं), मायासुत (पुं), शुद्धोदनसुत (पुं), देवदत्ताप्रज (पुं)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
धर्म्मधातुः,
पुं,
 (अहिंसारूपो धर्म्म एव धातुःप्रकृतिर्यस्य ।) बुद्धः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
धर्मधातु
पु०
 धर्ममहिंसारूपं परमं धर्मं दधाति धा--तुन् । बुद्धे हेमच० ।