| YouTube Channel

धर (dhara)

 
शब्दसागरः
English
धर
mfn.
 (-रः-रा-री-रं) Who or what has or holds.
m.
 (-रः)
1. A mountain.
2. A flock of cotton.
3. The tortoise Avatāra.
4. One of the demi-
gods called VASUS.
f.
 (-रा)
1. The earth.
2. The uterus or womb.
3. Marrow.
4. A vessel of the body.
5. A golden globe or heap of
valuables, representing the earth, and given to Brāhmans.
E.
 धृञ्
to have or hold, to contain or support. &c. affix अच्, or ट fem.
affix टाप् or ङीष्.
Capeller Eng
English
धर
a.
 bearing, supporting, wearing, carrying, keeping,
preserving, knowing, owning, possessing (—°)
m.
 a man's name
f.
 आ
the earth.
Yates
English
धर (रः-रा-रं)
a. Holding.
m.
 A moun-
tain
flock of cotton
the tor-
toise
Avatār
a
Vasu demigod.
f.
 The earth
womb
marrow
blood-vessel
heap of valuables.
Wilson
English
धर
mfn.
 (-रः-रा-री-रं) Who or what has or holds.
m.
 (-रः)
1 A mountain.
2 A flock of cotton.
3 The tortoise Avatāra.
4 One of the demigods called VASUS.
f.
 (-रा)
1 The earth.
2 The uterus or womb.
3 Marrow.
4 A vessel of the body.
5 A golden globe or heap of valuables, representing the earth, and given to
Brahmans.
E.
 धृञ् to have or hold, to contain or support, &c. affix अच्, or
ट fem. affix टाप् or ङीष्.
Apte
English
धर [dhara],
a.
 (-रा, -री
f.
 ) [धृ-अच्] (Usually at the end of
comp.
 ) Holding, carrying, bearing, wearing, containing, possessing, endowed with, preserving, observing,
&c.
as in अक्षधर, अंशुधर, गदाधर, गङ्गाधर, महीधर, असृग्धर, दिव्याम्बरधर
&c.
रः A mountain
a hill-fort. शिवस्य यस्य हस्ते$द्य धरौ सिंहपुरंदरौ Śiva. B.15.17. उत्कं धरं द्रष्टुमवेक्ष्य शौरिमुत्कन्धरं दारुक इत्युवाच
Śi.*
 4.18
धरसंस्थः
Ki.*
 15.12.
A flock of cotton.
A frivolous or dissolute man (विट).
The king of the tortoises
i. e. Viṣṇu in his Kūrma incarnation.
N.
 of one of the Vasus.
A sword. -रम् poison.
Apte 1890
English
धर a. (रा or री f.) [धृ-अच्] (Usually at the end of comp.) Holding, carrying, bearing, wearing, containing, possessing, endowed with, preserving, observing, &c.
as in अक्षधर, अंशुधर, गदाधर, गंगाधर, महीधर, असृग्धर, दिव्यांबरधर, &c.
रः 1 A mountain
उत्कं धरं द्रष्टुमवेक्ष्य शौरिमुत्कंधरं दारुक इत्युवाच Śi. 4. 18.
2 A flock of cotton.
3 A frivolous or dissolute man (विट).
4 The king of the tortoises, i. e. Viṣṇu in his Kūrma incarnation.
5 N. of one of the Vasus.
Monier Williams Cologne
English
धर mf(आ)n. (√ धृ) bearing, supporting (scil. the world, said of Kṛṣṇa and Śiva),
MBh.
ifc. holding, bearing, carrying, wearing, possessing, having, keeping (also in memory), sustaining, preserving, observing (cf. अंशु-, अक्ष-, कुलं-
&c.
 ),
MBh.
R.
&c.
धर
m.
 a mountain,
Kir.
 xv, 12 (cf. क्षिति-, भू-
&c.
 )
a flock of cotton,
L.
a frivolous or dissolute man (= विट),
L.
a sword,
Gal.
N.
 of a Vasu,
MBh.
of a follower of the Pāṇḍavas, ib. of the king of the tortoises,
L.
of the father of Padma-prabha (6th Arhat of pres. Ava-sarpiṇī),
L.
धर
n.
 poison,
L.
 (v.l. दर)
Monier Williams 1872
English
धर धर, अस्, आ or ई, अम् (fr. rt. धृ),
holding, bearing, carrying
wearing
possessing, hav-
ing, possessed of, containing, keeping, sustaining,
preserving, observing, (often compounded with its
object
cf. अंशु-ध्°, अक्ष-ध्°, अश्रुति-ध्°, असृग्-
ध्°, कक्ष-ध्°, &c.)
(अस्), m. a mountain [cf.
क्षिति-ध्°, भू-ध्°, मही-ध्°]
a flock of cotton
a frivolous or dissolute man (= विट), N. of one of
the Vasus
of a hero on the side of the Pāṇḍavas
of the king of the tortoises
of the father of Padma-
prabha, the sixth Arhat of the present Ava-sarpiṇī
(आ), f. ‘the bearer, supporter, ’ the earth, the ground
the uterus or womb
a vein or tubular vessel of the
body
marrow
a mass of gold or heap of valuables
(representing the earth and given to Brāhmans)
N.
of one of the wives of Kaśyapa, mother of the land and
water-birds, (probably = the Earth.)
—धर-पट्ट
or धर-सेन, अस्, m., N. of a prince of the Ballabhī
or Vallabhī dynasty.
—धर-संस्थ, अस्, आ, अम्,
equal to a mountain, huge as a mountain, &c.
—ध-
रा-कदम्ब, अस्, m. the Kadamba tree, Nauclea
Cadamba
[cf. धारा-कदम्ब।]
—धरात्मज
(°रा-आत्°), अस्, m. ‘son of the earth, ’ the planet Mars
or its regent.
—धरा-धर, अस्, आ, अम्, ‘bearing
or sustaining the earth, prop of the earth, ’ an epi-
thet of Viṣṇu or Kṛṣṇa
(अस्), m. a mountain.
—धराधारा (°रा-आध्°?), f. the earth.
—ध-
राधिप (°रा-अध्°), अस्, m. ‘sovereign of the earth, ’
a king.
—धरान्तर-चर, अस्, आ, अम्, walking
in the interior of the earth
(probably a wrong read-
ing for धारान्तर-चर, q. v.)
—धरा-पति, इस्,
m. ‘lord of the earth, ’ an epithet of Viṣṇu.
—ध-
रा-पुत्र, अस्, m. ‘son of the earth, ’ the planet
Mars.
—धरा-भुज्, क्, m. ‘enjoying or possessing
the earth, ’ a king.
—धरा-भृत्, त्, m. ‘sustaining
the earth, ’ a mountain.
—धरामर (°रा-अम्°),
अस्, m. ‘a god or immortal on the earth, ’ a Brāhman.
—धरा-शय, अस्, ई, अम्, sleeping on the earth,
lying on the ground.
—धरा-सूनु, उस्, m. ‘son of
the earth, ’ the planet Mars.
—धरोद्धार (°रा-
उद्°), अस्, m. deliverance of the world.
—धरो-
पस्थ (°रा-उप्°), अस्, m. surface of the earth.
Macdonell
English
धर dhar-a,
a.
 (gnly. —°) bearing, holding
🞄wearing
keeping, preserving
maintaining, 🞄supporting
observing, remembering, knowing
🞄possessing
ā,
f.
 earth.
Benfey
English
धर धर, i. e. धृ + अ,
I.
adj.
 ,
f.
रा।
1. Bearing, especially latter part
of comp.
adj.
 , e. g. Arj. 6, 10.
2. Pre-
serving, MBh. 6, 3005.
3. Possessed of,
Rām. 1, 9, 27.
4. Observing, Pañc.
187, 12.
II.
m.
 The name of a वसु,
MBh. 1, 2582.
III.
f.
 रा, The earth,
Man. 6, 26.
--
Comp.
गदा-,
m.
 a name
of Kṛṣṇa, Bhāg. P. 1, 8, 39.
गर्भ-,
adj.
 ,
f.
 रा, pregnant, MBh. 3, 12864.
जगती-,
m.
 a mountain, Kir. 5, 45.
जटा-, 1.
adj.
 wearing matted hair (cf.
जटा) Rām. 2, 86, 22
an ascetic, Daśak.
in Chr. 189, 7. 2. epithet of Śiva,
MBh. 3, 1625.
तोय-,
adj.
 containing
water, Rām. 2, 93, 9.
दण्ड-,
I.
adj.
1. having a mast, Rām. 2, 97, 17. 2.
holding a rod as symbol of justice,
chastising, Man. 9, 245
MBh. 12, 694.
II.
m.
 1. a king, Ragh. 9, 3. 2. a
judge, Daśak. 111, 12. 3. epithet of
Yama, Rājat. 4, 655.
दण्ड-व्रत-,
adj.
 punishing, Bhāg. P. 4, 13, 22.
दुस्-,
adj.
 ,
f.
 रा। 1. difficult to be borne,
MBh. 5, 4403. 2. hard to be supported,
Hariv. 8293. 3. hard to be managed,
Man. 7, 28. 4. hard to be kept in re-
membrance, MBh. 13, 3618. धनुस्,
adj.
 sbst. armed with a bow, an archer,
Man. 7, 74.
धरणी-,
I.
adj.
 holding
the earth, MBh. 13, 6159.
II.
m.
 1.
a mountain, Rām. 6, 16, 4. 2. a king,
Rājat. 3, 63.
धरा-,
I.
adj.
 holding,
supporting the earth, MBh. 13, 6860.
II.
m.
 a mountain, Rām. 3, 35, 24
धारा-,
m.
 a cloud, MBh. 4, 2039.
पक्ष-,
I.
adj.
 Siding with, MBh. 1,
7507.
II.
m.
 a bird, Hariv. 11852. पा-
श-,
m.
 (holding a noose), a name of
Varuṇa, Hariv. 4808.
माया-,
adj.
fraudulent, Rām. 3, 49, 17. राज-
मन्त्र-, i. e.
राजन्-मन्त्र-,
m.
 a king's
counsellor, Hariv. 4137.
हल-,
I.
adj.
holding a plough.
II.
m.
 Balarāma.
Apte Hindi
Hindi
धर
वि* - धृ + अच्
"पकड़ने वाला, ले जाने वाला, संभालने वाला, पहनने वाला, रखने वाला, कब्जे में करने वाला, संपन्न, प्ररक्षा करने वाला, निरीक्षण करने वाला "
धरः
पुं*
 - -
पहाड़
धरः
पुं*
 - -
रुई का ढेर
धरः
पुं*
 - -
"ओछा, छिछोरा"
धरः
पुं*
 - -
कच्छपराज अर्थात् कूर्मावतार गवान् विष्णु
धरः
पुं*
 - -
एक वस्तु का नाम
धरः
पुं*
 - धृ+अच्
तलवार
धरम्
नपुं*
 - -
"विष, जहर"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
धर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರ್ವತ /ಬೆಟ್ಟ
निष्पत्तिः - > धृञ् (धारणे) - "अच्" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > धरति
प्रयोगाः - > "नासुरोऽयं न वा नागो धरसंस्थो न राक्षसः" । "धरस्योर्द्धर्तासि त्वमिति सर्वत्र जगति प्रतीतः" ।
उल्लेखाः - > किरा० १५-१२, माघ० ५-६९
धर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೂರ್ಮರಾಜ /ಕೂರ್ಮಾವತಾರವನ್ನೆತ್ತಿದ ಮಹಾವಿಷ್ಣು
धर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಷ್ಟವಸುಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬ
धर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹತ್ತಿ
विस्तारः - > "धरो गिरौ । कार्पासतूलके कूर्मराजे वस्वन्तरेऽपि च" - मेदि० ।
धर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಹೊತ್ತಿರುವ /ಧರಿಸಿರುವ
प्रयोगाः - > "रथचरणधराङ्गनाकराब्जव्यतिकरसम्पदुपात्तसौमनस्याः"
उल्लेखाः - > माघ० ७-२८
L R Vaidya
English
Dara {% (I) a. (f. रा or री) %} Holding, carrying, wearing, containing, possessed of &c., e.g. गदाधर, अंशुधर, अक्षधर, असृग्धर.
Dara {% (II) m. %} 1. A mountain, उत्कं धरं द्रष्टुमवेक्ष्य शौरिम् Sis.iv.18
2. a flock of cotton
3. a frivolous or dissolute man
4. the king of the tortoises, i.e. Vishṇu in his second or Kūrma incarnation.
Bopp
Latin
धर (r. धृ s. अ) ferens, tenens, gerens, in fine compp. IN. 5.
11. A. 6. 10.
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
धर
पु
धर, शैल
धरा पृथ्वी धरा धारा धरः शैलो धरा धृतिः ।
verse 2.1.1.57
page 0011
Indian Epigraphical Glossary
English
dhara, cf. Vinaya-dhara (EI 33), ‘one who has committed
the [Buddhist] Vinaya texts by heart’.
Lanman
English
dhara, a. holding
bearing
keeping
wearing. [√dhṛ.]
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
धर 2. m. a) Berg, Kir. 15, 12
Dharmaśarm. 7, 25
10, 15. [Yudh. 4, 57
8, 85
S I, 73, 5
(89, 2/3
vgl. Ko. 9 v.u.).]
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
नाभिश्च जितशत्रुश्च जितारिरथ संवरः ।
मेघो धरः प्रतिष्ठश्च महासेननरेश्वरः ॥ ३६ ॥
सुग्रीवश्च दृढरथो विष्णुश्च वसुपूज्यराट् ।
कृतवर्मा सिंहसेनो भानुश्च विश्वसेनराट् ॥ ३७ ॥
सूरः सुदर्शनः कुम्भः सुमित्रो विजयस्तथा ।
समुद्रविजयश्चाश्वसेनः सिद्धार्थ एव च ॥ ३८ ॥
-wordlist-
अर्हत्पितृ (पुं), नाभि (पुं), जितशत्रु (पुं), जितारि (पुं), संवर (पुं), मेघ (पुं), धर (पुं), प्रतिष्ठ (पुं), महासेननरेश्वर (पुं), सुग्रीव (पुं), दृढरथ (पुं), विष्णु (पुं), वसुपुज्यराज् (पुं), कृतवर्मन् (पुं), सिंहसेन (पुं), भानु (पुं), विश्वसेनराज् (पुं), सूर (पुं), सुदर्शन (पुं), कुम्भ (पुं), सुमित्र (पुं), विजय (पुं), समुद्रविजय (पुं), अश्वसेन (पुं), सिद्धार्थ (पुं)
--source--
शैलोऽद्रिः शिखरी शिलोच्चयगिरी गोत्रोऽचलः सानुमा-
न्ग्रावः पर्वतभूध्रभूधरधराहार्या नगोऽथोदयः ।
पूर्वाद्रिश्चरमाद्रिरस्त उदगद्रिस्त्वद्रिराण्मेनका-
प्राणेशो हिमवान्हिमालयहिमप्रस्थौ भवानीगुरुः ॥ १०२७ ॥
-wordlist-
शैल (पुं), अद्रि (पुं), शिखरिन् (पुं), शिल्लोचय (पुं), गिरि (पुं), गोत्र (पुं), अचल (पुं), सानुमत् (पुं), ग्रावन् (पुं), पर्वत (पुं), भूध्र (पुं), भूधर (पुं), धर (पुं), अहार्य (पुं), नग (पुं), उदय (पुं), पूर्वाद्रि (पुं), चरमाद्रि (पुं), अस्त (पुं), उदगद्रि (पुं), अद्रिराज् (पुं), मेनकाप्राणेश (पुं), हिमवत् (पुं), हिमालय (पुं), हिमप्रस्थ (पुं), भवानीगुरु (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
अचल
अचल, शिलोच्चय, शैल, क्षितिधर, गिरि, गोत्र, पर्वत, अहार्य, नग, शिखरिन्, सानुमत्, धर, अद्रि, कुध्र
अचलशिलोच्चयशैलक्षितिधरगिरिगोत्रपर्वताहार्याः ।
नगशिखरिसानुमन्तो धराद्रिकुध्राश्च तुल्यार्थाः ॥ १६५ ॥
verse 2.1.1.165
page 0021
Mahabharata
English
Dhara^1, one of the Vasus. § 116 (Vasu, pl.): I, 66, 2582, 2583 (son of Prajāpati(?) and Dhūmrā), 2585 (father of Draviṇa and Hutahavyavaha).--§ 164 (Āpavop.): I, 99, 3956 (ºādayaḥ, sc. the Vasus).--§ 770 (Ānuśāsanik.): XIII, 151, 7094 (enumeration of the Vasus). Cf. Pṛthu.
Dhara^2, a Pāṇḍava warrior. § 600 (Ghaṭotkacavadhap.): VII, 158, 7009.
Dhara^3 = Śiva (1000 names^1--2).
Dhara^4 = Vishṇu (1000 names).
Dhara^5, v. Tvashṭādhara.
पुराणम्
English
धर १ / DHARA I. He is the first vasu born to dharma of his wife dhūmrā. (Śloka 19, Chapter 66, Ādi Parva).
धर २ / DHARA II. A king who was a friend of yudhiṣṭhira. (Śloka 39, Chapter 158, droṇa parva, M.B.).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
धरः,
पुं,
 (धरति पृथिवीमिति । धृ + अच् ।)पर्व्वतः । (यथा, माघे । ४ । १८ ।“उत्कं धरं द्रष्टुमवेक्ष्य शौरिम्उत्कन्धरंदारुक इत्युवाच ॥
”)कार्पासतूलकः । कूर्म्मराजः । वसुभेदः । इतिमेदिनी । रे, ४८ ॥
(यथा, हरिवंशे । ३ । ३९ ।“आपो ध्रुवश्च सोमश्च धरश्चैवानिलानलौ ।प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवो नामभिः स्मृताः ॥
”महादेवः । यथा, महाभारते । १३ । १७ । १०३ ।“धाता शक्रश्च विष्णुश्च मित्रस्त्वष्टा ध्रुवो धरः ॥
”विष्णुः । श्रीकृष्णः । यथा, तत्रैव । ६ । ६३ । ३३ ।“सर्व्वशोकमयो नित्यः शास्ता धाता धरो ध्रुवः ॥
”धारके, त्रि ॥
यथा, काकपक्षधरः ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
धर
त्रि०
 धृ--अच् । १ धारके “रथचरणधराङ्गनाकराब्जैः” माघःगदाधरः चक्रधरः । २ पर्वते ३ कर्पासतूलके ४ कूर्मराजे५ वसुभेदे च मेदि० । “उत्कं धरं द्रष्टुमवेक्ष्य शौरिम्”माघः । कूर्मराजस्य भूमिधारकत्वात् तथात्वम् । “धरोध्रुवश्च सोमश्च अहश्चैवानिलोऽनलः । प्रत्यूषश्च प्रभाषश्चवसवोऽष्टाविति स्मृताः” भा० आ० ६६ अ० ।
Capeller
German
धर (—°) haltend, tragend, erhaltend, bewahrend,
hegend, besitzend.
f.
 आ
Erde (eig. Trägerin. )
Burnouf
French
धर धर a. (धृ) [à la fin des compos.] qui porte,
qui tient, qui a. -- S.
m.
 montagne.
Flocon de coton.
Np. d'un
des 8 Vasus.
L'avatāra de Viṣṇu en tortue. -- S.
f.
 धरा la
terre.
Matrice.
Moelle.
धरण
m.
n.
 le fait de porter, de tenir, d'avoir.
Poids de
10 palas [746 gr., 496]. -- M. tout ce qui supporte ou soutient:
banquette de terre, digue, bord d'une rivière, pont, etc.
Contrefort de montagne.
l'Himālaya.
Le monde
le Soleil.
Sein ou poitrine d'une femme. -- F. धरणी la terre.
Le coton
[bombax heptaphyllum].
धरणि
f.
 la terre.
धरणिधर et धरणीधर
m.
 montagne.
Surn. de
Viṣṇu.
धरणीकन्द
m.
 ognon.
धरणीकीलक
m.
 montagne, en gén.
धरणीपूर
m.
 la mer.
धरणीप्लव
m.
 l'Océan [qui porte la terre comme un navire].
धरणीश्वर
m.
 (ईश्वर) Śiva.
धरणीसुता
f.
 Sītā, qui naquit d'un sillon.
धराकदम्ब
m.
 nauclea cadamba, bot.
धरात्मज
m.
 (आत्मज) la planète de Mars
le
régent de cette planète.
धराधर
m.
 montagne.
Viṣṇu.
धराभृत्
m.
 (भृ) montagne.
Stchoupak
French
धर-
ag. (ord. ifc.) qui porte, supporte, soutient, tient, possède,
se rappelle
muni de
m.
 montagne
n.
 d'un Vasu
d'un partisan des Pāṇḍava
-आ-
f.
 terre.
°संस्थ- a. en forme de montagne, aussi haut qu'une montagne.
धरा-तुराषह्-
m.
 roi, prince.
°धर (qui porte la terre)
m.
 montagne
ép. de Viṣṇu-Kṛṣṇa
°धरेन्द्र-
m.
 roi des montagnes, Himālaya.
°पति- (maître de la terre)
m.
 roi
ép. de Viṣṇu.
°पुत्र- (fils de la terre)
m.
 métron. de la planète Mars.
°भृत्- (= °धर-)
m.
 montagne.
°शय- -ई- a. couché ou dormant par terre.
धराधिप-
m.
 = °पति-।
धरान्तर-चर- pour धारा°।